Perspectief en tijdsprongen
Perspectief en tijdsprongen
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Perspectief en tijdsprongen
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen in wie ik me inleef en met wie ik meeleef, verschillende soorten perspectief herkennen en tijdsprongen in een verhaal herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij een verhaal?
Gebruik de woorden als startpunt: komen leerlingen al met begrippen als ik, hoofdpersoon, spannend, terugblik of gevoelens?
Perspectief: door wiens ogen?
In een verhaal beleef je gebeurtenissen vaak via één personage.
Van dat personage weet je wat hij denkt, voelt of merkt. Dan ligt het perspectief bij hem of haar.
Perspectief betekent dus: vanuit wie wordt het verhaal verteld of beleefd?
Sluit aan bij wat leerlingen al kennen uit leerjaar 1: de hoofdpersoon. Benadruk dat hoofdpersoon en perspectief vaak samenhangen, maar niet altijd precies hetzelfde zijn.
Ik-perspectief
Bij een ik-perspectief is het verhaal geschreven in de ik-vorm.
Je leest woorden als ik, mij en mijn.
Als lezer zit je dicht op de gedachten en gevoelens van die ene persoon.
Deze slide heeft geen instructies
Hij/zij-perspectief
Bij een hij/zij-perspectief is het verhaal geschreven in de hij-vorm of zij-vorm.
Je leest woorden als hij, hem, zij of haar.
Ook dan kan het perspectief bij één personage liggen: jij volgt vooral wat die persoon meemaakt.
Maak duidelijk dat hij/zij-perspectief niet betekent dat je van iedereen alles weet. De focus kan nog steeds bij één personage liggen.
Wisselend perspectief
Soms ligt het perspectief bij meerdere personen.
De ene keer volg je de één, daarna een ander.
Soms zie je dat aan een hoofdstuktitel, zoals Bo of Tom.
Deze slide heeft geen instructies
Let op bij een nieuw hoofdstuk
Niet elk verhaal geeft meteen een duidelijke aanwijzing.
Ontbreekt een naam of titel? Lees dan het begin van het hoofdstuk extra aandachtig.
Zo ontdek je bij wie het perspectief ligt.
Dit is een praktische leesstrategie. Koppel het aan signaalwoorden: wie denkt iets, wie ziet iets, wie voelt iets?
Perspectief in beeld
Ook in film kun je nadenken over perspectief.
Bij de scène uit Dr. Jekyll and Mr. Hyde kijk je: door wiens ogen zie je wat er gebeurt?
Verwijs naar het voorbeeld uit de input zonder er een opdracht van te maken. Leg uit dat camerastandpunt kan aanvoelen alsof je meekijkt met een personage.
Welk perspectief hoort bij woorden als ik, mij en mijn?
hij/zij-perspectief
ik-perspectief
wisselend perspectief
chronologisch
Controleert het verschil tussen perspectiefsoorten. 'Chronologisch' is een bewuste afleider uit het latere deel van de les.
Maak de tekst compleet
Bij een ik-perspectief lees je woorden als ik en mijn. Bij een wisselend perspectief volg je meerdere personen. Als een nieuw hoofdstuk begint, lees je extra aandachtig om te ontdekken bij wie het perspectief ligt.
De drie kernwoorden komen rechtstreeks uit het eerste subthema: perspectiefsoorten en leesstrategie bij nieuwe hoofdstukken.
Hoe kan film ook perspectief laten zien?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: camerastandpunt, wat je wel of niet ziet, en dat beeld kan voelen alsof je meekijkt met een personage. Er is niet één exact goed antwoord nodig.
Welke perspectieven horen bij de fragmenten?
Deze slide heeft geen instructies
Let op bij een nieuw hoofdstuk
Niet elk verhaal geeft meteen een duidelijke aanwijzing.
Ontbreekt een naam of titel? Lees dan het begin van het hoofdstuk extra aandachtig.
Zo ontdek je bij wie het perspectief ligt.
Dit is een praktische leesstrategie. Koppel het aan signaalwoorden: wie denkt iets, wie ziet iets, wie voelt iets?
Wat is inleven?
Inleven betekent dat je je kunt voorstellen hoe het is om een personage te zijn.
Je begrijpt dan beter wat iemand denkt, voelt of meemaakt.
Je verplaatst je als het ware in die persoon.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is meeleven?
Meeleven betekent dat je hoopt dat het goed gaat met een personage.
Je gunt iemand iets goeds of hoopt dat een probleem wordt opgelost.
Bijvoorbeeld: je hoopt dat iemand niet meer wordt gepest of snel beter wordt.
Deze slide heeft geen instructies
Het verschil
Meeleven
Je stelt je voor hoe het is om die persoon te zijn.
Je begrijpt gevoelens en gedachten.
Je hoopt dat het goed afloopt voor die persoon.
Je voelt betrokkenheid of medelijden.
Inleven
Benadruk dat deze twee vaak samen voorkomen, maar niet hetzelfde zijn. Je kunt je wel in iemand inleven zonder echt met die persoon mee te leven.
Waarom perspectief hierbij helpt
Als je dicht bij een personage zit, weet je meer over zijn gedachten en gevoelens.
Daardoor wordt inleven vaak makkelijker.
En als je iemand beter begrijpt, ga je ook sneller meeleven.
Maak de koppeling tussen de twee subthema's expliciet: perspectief beïnvloedt hoe sterk een lezer betrokken raakt.
Wat betekent meeleven met een personage?
weten wie vertelt
hopen op iets goeds
teruggaan naar vroeger
meerdere mensen volgen
Toetst het onderscheid tussen meeleven en andere lesbegrippen.
Wat past het best bij inleven?
je voorstellen hoe het is
hopen op een goede afloop
zien wie de hoofdpersoon is
merken dat tijd verspringt
Deze slide heeft geen instructies
Waarom helpt perspectief bij inleven?
Let op antwoordelementen als: dicht bij gedachten en gevoelens, beter begrijpen van een personage, daardoor makkelijker inleven en soms ook sneller meeleven.
Volgorde in een verhaal
Gebeurtenissen in een verhaal worden in een bepaalde volgorde verteld.
Als alles wordt verteld in de volgorde waarin het echt gebeurde, heet dat chronologisch.
Dat is dus: eerst, daarna, dan pas het volgende.
Deze slide heeft geen instructies
Niet altijd chronologisch
Veel verhalen lopen niet netjes van begin naar eind.
Er is vaak een afwisseling tussen nu, eerder en later.
Daardoor wordt een verhaal spannender of duidelijker.
Noem eventueel dat schrijvers hiermee informatie kunnen uitstellen of juist later uitleg geven.
Vertelheden en flashback
Het vertelheden is het moment van nu in het verhaal.
Gaat het verhaal terug naar iets wat eerder gebeurde? Dan is dat een tijdsprong achteruit.
Een ander woord daarvoor is flashback.
Deze slide heeft geen instructies
Tijdsprong vooruit
Soms is het ineens een paar dagen, weken of maanden later.
Dan is er sprake van een tijdsprong vooruit.
Je slaat als lezer dus een stuk tijd over.
Deze slide heeft geen instructies
Een verhaal achterstevoren
In de videoclip The Scientist valt op dat de chronologie anders aanvoelt dan normaal.
Coldplay - The Scientist (Official 4K Video)
Verwijs naar het gegeven voorbeeld. Leg uit dat leerlingen moeten leren zien dat de manier van vertellen kan verschillen van de echte volgorde van gebeurtenissen.
Hoe noem je een verhaal in echte tijdsvolgorde?
flashback
vertelheden
chronologisch
wisselend
Deze slide heeft geen instructies
Vul de begrippen in
Het vertelheden is het nu van het verhaal. Een tijdsprong naar vroeger heet een flashback. Als het verhaal ineens later verdergaat, is er een tijdsprong vooruit.
Alleen load-bearing begrippen uit het tijdsprongenblok zijn weggehaald.
Wat valt op aan de clip van The Scientist?
Bespreek dat de clip achterstevoren of niet gewoon van vroeger naar later lijkt te lopen. Kern: de vertelvolgorde is anders dan de echte volgorde van gebeurtenissen.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld perspectiefsoorten, verschil tussen inleven en meeleven, of flashback herkennen.
Wat hielp jou het best bij begrijpen?
Nodig leerlingen uit om terug te kijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, uitleg, vergelijking van begrippen, film- of clipvoorbeelden.
Begrippenlijst
perspectief - vanuit wie je het verhaal beleeft of verteld krijgt
ik-perspectief - perspectief waarbij het verhaal in de ik-vorm is geschreven
hij/zij-perspectief - perspectief waarbij het verhaal in de hij-vorm of zij-vorm is geschreven
wisselend perspectief - perspectief waarbij je verschillende personages volgt
inleven - je voorstellen hoe het is om een personage te zijn
meeleven - hopen dat het goed gaat met een personage
chronologisch - in de volgorde waarin de gebeurtenissen echt gebeurd zijn
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
vertelheden - het nu van het verhaal
tijdsprong achteruit - een stuk in het verhaal dat teruggaat naar vroeger
flashback - ander woord voor een tijdsprong achteruit
tijdsprong vooruit - een stuk in het verhaal waarbij het ineens later is
Deze slide heeft geen instructies
