3. Machtsuitbreiding en verzet (1870-1942)

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo
• Leerjaar 3,4

De koloniale relatie tussen Nederland en Indonesië

3. Machtsuitbreiding en verzet (1870-1942)

Machtsuitbreiding en verzet: 1870-1942

Tijdens het Cultuurstelsel (1830-1870) moesten de Javaanse boeren producten aan Nederland leveren.

Welke producten waren dat?

1. aardappels en vlees
2. specerijen
3. brood en groente
4. koffie en suiker

Tijdens het Cultuurstelsel kregen de Javaanse vorsten geld van het Nederlandse bestuur.

Dit geld noemen we:

1. batig slot
2. plantloon
3. cultuurprocenten
4. pacht

De Javaanse vorsten dwongen de boeren meer te verbouwen dan eigenlijk verplicht was. Dit leverde de vorsten extra geld op.

De stelling is:

1. goed
2. fout

Waarom leidde het Cultuurstelsel tot hongersnoden?

Omdat de boeren

1. minder geld gingen verdienen.
2. steeds minder zin kregen om te werken.
3. veel producten voor de export moesten leveren

Een groep leden van de Tweede Kamer vond halverwege de 19e eeuw dat de Nederlandse regering moest stoppen met het Cultuurstelsel. Deze groep wilde dat zelfstandige ondernemers een bedrijf in Indonesië konden beginnen.

Hoe noemen we deze groep?

1. liberalen
2. communisten
3. socialisten
4. confessionelen

Leerdoel

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen op welke manier Nederland zijn macht uitbreidde en welke gevolgen dit had voor de bevolking van Indonesië

Ondernemers in Indië (1)

• Liberalen willen niet dat de overheid zich met de economie bemoeit
  
• Liberalen wilden dat gewone ondernemers ook zaken konden doen met vrije arbeiders in Nederlands-Indië. 

• Wetten om dit mogelijk te maken: Mijnwet (1850), Agrarische wet (1870), Suikerwet (1871)

Ondernemers in Indië (2)

• Vanaf 1870: steeds meer Europese ondernemers gaan naar Indië

• Niet alleen op Java en Sumatra maar ook in de Buitengewesten

🏵

🌴

🌴

🌴

🕳

🌴

🕳

🛢

🛢

🛢

Koffie

☕️

⚽️

🌴

🍚

🍚

🍚

🍚

🖇

🖇

🚬

🌴

🚬

Goud

🏵

🌴

🛢

🌴

🌴

☕️

🛢

🌴

🍭

🏵

🏵

☕️

Palmolie

🌴

Tabak

🚬

Aardolie

🛢

Suikerriet

🍭

Kolen

🕳

Rubber

⚽️

Rijst

🍚

Tin

🖇

Thee

🍵

🍵

🍵

Werken op de plantages

• Er waren arbeiders nodig op de plantages

• Er waren te weinig arbeiders in de dunbevolkte buitengewesten

• Dus: er werden arbeiders uit China gehaald

• Deze contractarbeiders worden koelies genoemd

Behandeling van de koelies

• Werkten keihard voor een laag loon

• Koelies werden zeer slecht behandeld (lijfstraffen)
  

• Opstanden werden keihard neergeslagen
  

De wet...

...de werkelijkheid

Groep theepluksters op Sumatra. Foto gemaakt rond 1910.

Welk antwoord is juist?

1. Deze vrouwen zijn slaven, ze krijgen niet betaald voor hun werk.
2. Deze vrouwen doen herendiensten, hiervoor krijgen ze niet betaald.
3. Deze vrouwen krijgen betaald voor hun werk.

Vanaf 1870: Nederland breidt zijn macht uit

• Grote vraag naar grondstoffen uit Nederlands-Indië (olie, tin, rubber)

• Bouw van het Suez-kanaal zorgt voor goede én kortere route naar Nederlands-Indië
• Hierdoor produceerde Nederlands-Indië voor de wereldmarkt.

Nederlands Imperialisme (1)

• 2e helft 19e eeuw: 
  Opkomst modern-imperialisme
  (= Europese landen willen zo veel mogelijk kolonies veroveren)

• NL wilde eerst niet meedoen aan het veroveren van koloniale gebieden.
• Maar: in 1894 aanval op Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) in Lombok

• NL begon met harde acties 

Nederlands Imperialisme (2)

• Conflict met Atjeh (op het eiland Sumatra) werd steeds erger (1873-1909)
  
  
• NL gaat uitbreiden!
  
  

• In 1910: heel Nederlands-Indië in bezit van Nederland
  

Johannes van Heutsz

• Generaal-Majoor die de oorlog in Atjeh won voor Nederland:  waakzaamheid en bewegelijkheid

• Tussen 1904 en 1909 Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië

• Zorgde ervoor dat steeds meer vorsten zich gingen onderwerpen aan het Nederlandse gezag

Wat was voor Nederland een reden om rond 1870 zijn grondgebied in Indonesië uit te breiden?

1. Nederland wilde de slavenhandel uitbreiden.
2. Nederland wilde er gevangenen naar toe kunnen sturen.
3. Nederland wilde het Cultuurstelsel uitbreiden.
4. Nederland wilde meer macht en aanzien krijgen in de wereld.

Waarom betrokken de Nederlandse bestuurders de Indonesische adel bij het bestuur van Java?

1. Omdat de Indonesische adel bij de verkiezingen inspraak eiste in het bestuur
2. Omdat de Indonesische bevolking beter luisterde naar de eigen Indonesische vorsten dan naar de Nederlandse bestuurders
3. Omdat de Nederlandse bestuurders zich hielden aan een oud verdrag waarin inspraak van de adel was vastgelegd

Na de afschaffing van het Cultuurstelsel kwamen er meer particuliere ondernemingen in Indonesië. Op deze ondernemingen ontstond een tekort aan arbeidskrachten.

Op welke wijze werd dat tekort aan arbeidskrachten opgelost?

1. Door het aannemen van blanke Europeanen
2. Door het inhuren van contractarbeiders
3. Door het kopen van slaven

Rond 1870 vestigden steeds meer zelfstandige ondernemers zich in Indonesië.

Zij hielden zich vooral bezig met:

1. landbouw en industrie
2. landbouw en mijnbouw
3. mijnbouw en industrie

Nederland wilde vanaf 1870 in steeds meer gebieden in Indonesië de macht hebben.

Is de volgende zin hiervan een oorzaak of gevolg?

Er kwam oorlog met een aantal inheemse vorsten.

1. Oorzaak
2. Gevolg

Ethische politiek

• Ontstaat rond 1900 in NL
  
  

• Nederland moest iets terugdoen voor de Indonesische bevolking (Ereschuld)

• Beschaving en cultuur bij brengen

De Ethische politiek bestond uit:

• Verbetering van het onderwijs in Nederlands-Indië

• Irregatie aanleggen voor betere oogsten

• Emigratie bevorderen van dichtbevolkte naar dunbevolkte gebieden

• Verbetering gezondheidszorg

De gevolgen van beter onderwijs

• Sommige Indonesiërs gingen in Nederland studeren;
  

• ..en leerden daar over vrijheid en democratie
  

• Gevolg: ontstaan nationalisme in Nederlands-Indië

• Let op: Ook in andere kolonies ontstaat nationalisme

In India, een Britse kolonie, leidde Mahatma Gandhi de onafhankelijkheidsstrijd van de nationalisten. 

Voor de nationalisten in Indonesië een groot voorbeeld voor hun strijd.

Hoe gaat Nederland om met het opkomend nationalisme?

• Gematigde nationalisten (Indonesische vorsten en leiders) mochten meepraten in de Volksraad (opgericht in 1918)

• Volksraad stelde niet veel voor: mocht alleen advies geven aan de regering
  
  
• NL'se regering bepaalde zelf of ze wilden luisteren naar de Volksraad

Begrippen uit deze les

• liberalen
• Buitengewesten
• koelies
• Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) 
• modern imperialisme
• Nederlands imperialisme
• nationalisme
• Ethische politiek

Jaartallen uit deze les

• 1870: einde cultuurstelsel
• 1873-1909: Atjeh-oorlogen

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen