Cultuur van de Kerk - Inleiding

• newEditor
• Kunst
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Cultuur van de kerk

Inleiding

syllabus gelezen? 

Vandaag:

- check huiswerk

- cultuur van de kerk les 1: inleiding

• voorkennis?

• oudheid

• opkomst Christendom

• vroege ME

• hw    

ME en daarvoor

Griekenland was geen staat zoals Egypte, met een koning of centraal bestuur maar bestond uit ruim 200 (!) stadstaten. Dus: politieke verdeelheid, maar cultureel waren de Grieken verenigd door: taal, goden, verhalen, bouwwerken etc.

Omdat stadstaten zelfstandig waren, verschilde de manier van regeren van polis tot polis. Hieronder staan drie verschillende bestuursvormen: 

Belangrijk:: 

1. Monarchie: een koning aan de macht door erfopvolging. 

2. Aristocratie: bestuur door een groep edelen.

3. Tirannie: land wordt bestuurd door een (vaak wrede) heerser, die demacht gegrepen heeft

Nadat in 509 v. Chr. een tiran werd verdreven ontstond er nog een andere en vierde bestuursvorm in Athene: democratie.

Belangrijk:

In een democratie heeft het volk (demos) de macht (kratos) omdat het volk de politieke beslissingen neemt. 

753 v. C stichting Rome > Romulus en Remus, 7 heuvelen rond de Tiber. Palatijn was centrum. 

753 v.C. - 509 v.C. monarchie. Etruskische stad tot laatste koning Superbus omver werd geworpen. Er komt een republiek met een senaat. 

Omringende gebieden worden veroverd waaronder de Grieken. Romeinen waren weg van de Griekse kunst en architectuur en namen dit over. In de haven van Ostia kwamen regelmatig schepen met oorlogsbuit vanuit Griekenland. Tempelbouw/ sculpturen en schilderkunst in Rome werden een combinatie van Griekse en Etruskische invloeden

44 v.C. moord in de republiek op leider Julius Ceasar. Het gebied van de Romeinse republiek was dermate groot dat 1 overkoepelend leider de macht had. Er komen 13 jaren van burgeroorlog die worden beëindigd door Ocatavianus (adoptiefzoon Julius) die Cleopatra en Marcus Antonius weet te verslaan. Egypte wordt nu een provincie van Rome. 27 v.C. wordt Octavianus gekroon tot 1e keizer van Rome: keizer Augustus.

Veroveringen van het Romeinse rijk:

* reden:  honger naar macht en status. 

*  voordelen, zoals meer belastinginkomsten, landbouwgrond en slaven. 

Belangrijk:

Romeinen waren mild voor verslagen volken maar opstandige steden werden met de grond gelijk gemaakt (Carthago). Dit zorgde ervoor dat de Romeinen hun imperium konden uitbreidden en onder controle hielden.

Imperium: Een groot rijk waarin meerdere volken door één volk worden bestuurd. 

Door de verovering van Griekse kolonien in Zuid-Italie en later de hele Griekse wereld, raakte de Romeinse cultuur beïnvloed door die van de Grieken. 

De Romeinen voegden aan de Griekse architectuur twee technische verbeteringen toe: beton en boogconstructie. Deze boogconstructies spelen in de Romaanse kerkbouw aan het begin van de ME een rol. 

Omdat de Romeinen hun manier van bouwen meenamen naar veroverde gebieden, verspreidde de Grieks-Romeinse stijl zich over een groot gebied: Romanisering (West-Europa)

Deze klassieke cultuur zou in Europa een blijvende invloed hebben. 

(Klassiek heeft altijd betrekking op Grieks-Romeinse cultuur). De renaissance in europa in de 14e eeuw (na de cultuur van de kerk is de wedergeboorte van de klassieke oudheid

Het enorme gebied dat eeuwenlang onder Romeinse heerschappij stond, werd ingrijpend door die Romeinse aanwezigheid beinvloed. Uiteindelijk werd het Romeinse Rijk wel in een West- en in een Oost-Romeins Rijk gesplitst in 405 n.C

In 117 na Christus was het Romeinse Rijk op zijn grootst. 

In 63 v. Chr. veroverden de Romeinen de streek Palestina. Hier woonden vooral joden. Zij geloven in één god. Dit heet: monotheïsme (monos=enkel, theos=god).

De joden geloofden dat een verlosser hen zou bevrijden van al het kwaad, dus misschien ook wel van de Romeinen.

Romeinen geloven in meerdere goden. Dit heet: polytheïsme (poly=meer, theos=god). Overwonnen volken mogen hun eigen goden houden, zolang ze de belangrijkste Romeinse goden ook vereren. De Romeinen nemen op hun beurt ook weer Goden van andere volken over.

Jezus van Nazareth

• Jezus is een Joodse man die rondreist in de streek Palestina en vertelt dat God goede mensen beloont en slechte mensen straft.

• Jezus krijgt veel aanhangers. 

• De Romeinen vinden hem daarom gevaarlijk. Ze nemen hem gevangen en kruisigen hem, de straf voor een opstandige slaaf.

Heeft Jezus echt bestaan?

• Historici vermoeden van wel, hoewel er over het leven van Jezus geen (geschreven) bronnen zijn. 

• Ook de Romeinen hebben niets opgeschreven over deze persoon. 

• Alles wat wij van hem weten is (ongeveer 50 jaar) later opgeschreven, bijvoorbeeld in de Bijbel (Nieuwe Testament).

Christenen

• De volgelingen van Jezus noemen zichzelf christenen. 

• Deze naam komt van Christus, dat 'gezalfde' betekent.  

• Jezus wordt door zijn volgelingen zo genoemd. 

• Zij geloven in de woorden die Jezus (via zijn leerlingen) aan hen heeft gegeven: 'Iedereen is gelijk voor God en voor ieder goed mens is er een plek in de hemel'.

Christenen in het Romeinse Rijk

• Het Christendom verspreidt zich snel in het Romeinse Rijk. 

• De goede wegen en de aantrekkingskracht van het geloof (gelijkheid in de hemel, mysterieus en interessant) zorgen ervoor dat veel mensen christen worden.

Christenen gebruikten zelden het kruis als symbool. Ze gebruikte liever het Chi Rho-teken: de eerste twee letters van de naam Christus in het Grieks. De twee letters naast het teken zijn de alpha (α) en de omega (Ω): de eerste en laatste letter van het Griekse alfabet. Hiermee gaven ze aan dat Jezus het begin en het einde was.

De verspreiding van het Christendom in het Romeinse Rijk.

Verspreiding rond het jaar 75.

Verspreiding rond het jaar 200.

Verspreiding rond het jaar 300.

Verspreiding rond het jaar 400.

Christenvervolging

• Maar christen zijn in het Romeinse Rijk is levensgevaarlijk! 

• Net als het Jodendom geloven de christenen maar in één god, en dat is niet de Romeinse keizer!

• De Romeinse keizers laten daarom de christenen vervolgen en doden...

Onder sommige Romeinse steden bevonden zich catacomben waarin christenen (maar ook Joden) hun doden begroeven.

Veel van deze catacomben zijn mooi versierd met christelijke muurschilderingen.

De catacomben werden soms ook gebruikt voor kerkdiensten, omdat het boven de grond te gevaarlijk was om openlijk voor je geloof uit te komen.

Keizer Nero was één van de felste tegenstanders van de christenen. Hij gaf hen de schuld van de grote brand van Rome (die hij vermoedelijk zelf had laten stichten) en liet hen op de meest gruwelijke manieren aan hun eind komen.

Dit is een schilderij uit de 19e eeuw: Nero kijkt naar het lichaam van een christen die zojuist om het leven is gebracht.

Rond het jaar 100 schreef de Romeinse historicus Tacitus:

‘In 64 was er een grote brand: de helft van Rome 

brandde af.  Al gauw werd verteld dat keizer Nero 

de brand had laten aansteken, omdat hij ruimte nodig 

had voor een nieuw paleis. Daarom gaf Nero de 

christenen de schuld. Hij liet hen zwaar straffen.

Zo kregen zij beestenvellen aangetrokken om door 

wilde honden verscheurd te worden, of ze werden 

gekruisigd, of ze werden door vuur gedood: aan het 

eind van de dag werden ze aangestoken om te dienen 

als straatverlichting.’

Constantijn de Grote

• Christenen zijn ruim 3 eeuwen vervolgd in het Romeinse Rijk. 

• Door  keizer Constantijn de Grote komt daar een einde aan:  kort voor een veldslag zou hij in een visioen een teken hebben gezien met daarbij geschreven de woorden dat de god van de christenen hem de zege belooft. 

• Hij won de veldslag en werd christen...

Constantijn de Grote ziet een christelijk teken. Gravure uit de 17e eeuw.

• ...vermoedelijk was de werkelijkheid iets anders: er braken steeds meer rellen uit tussen christenen en Romeinen. 

• Constantijn bedacht de oplossing: godsdienstvrijheid voor de christenen. 

• Hij werd zelf pas christen vlak vóór zijn dood.

Een standbeeld van Constantijn de Grote, of eigenlijk Flavius Valerius Aurelius Constantinus. De naam 'de Grote' heeft niets te maken met zijn lengte of het feit dat hij een goede keizer was. Het is een titel die de christelijke kerk aan hem heeft gegeven voor zijn bijdrage aan het christendom.

Staatsgodsdienst

• In 391 gebeurt er iets bijzonders: keizer Theodosius verplicht iedereen om christen te worden. 

• Het christendom wordt staatsgodsdienst en alle andere godsdiensten worden verboden. 

• Iedereen die niet christen is wordt vervolgd 

Romeinse munt met het hoofd van Theodosius I de Grote

Het West-Romeinse Rijk valt

476

• Volken vallen het Rijk binnen en plunderen de rijkdommen. 

• Romeinse aanvoerders hebben steeds minder te zeggen, en in 476 wordt zelfs een niet-Romein, keizer.

• Historici zien dit als het einde van het West-Romeinse Rijk. Dit maakt de weg vrij voor de Middeleeuwen

De vroege middeleeuwen

Middeleeuwen

• Aan het einde van 4e eeuw wordt het christendom staatsgodsdienst. Tevens valt het Romeinse rijk uiteen. 

• De kerk wordt oppermachtig, in heel Europa worden kloosters gesticht. 

• Er ontstaat een feodaal stelsel (leenheren, horigen)

• het leven van de gewone mens staan in dienst van God. Religieuze kunst helpt om het geloof toegankelijk te maken voor het volk dat vaak de bijbel niet kon lezen. 

Standenmaatschappij

• Geestelijken (monniken, nonnen, bisschop) konden lezen en schrijven

• Adel (ridders, koningen, hertogen, graven) lenen land van de keizer en mogen over dat land ook rechtspreken

• Boeren doen het werk en leveren soldaten (horigen).

Boeren zoeken bescherming bij lage adel, krijgen die in ommuurde vestingen. 

De kerk

• De kerk is rijk en zeer machtig (Heilige Roomse rijk)

• Houdt haar volgers klein: 'memento Mori' (gedenk te sterven)

• Kerk begint een handeltje in zonden afkopen: 'aflaten'

• Twee stromingen (ook in architectuur van de kerken): een weelderige en een sobere orde:

• 
  

Opkomst van de steden

• Betere landbouwtechnieken (meer oogst) = meer tijd voor handel 

• Door handel gaan mensen zich verplaatsen: steden ontstaan. In grote steden worden kathedralen gebouwd. 

hw deze week 

L 22-26 m 3 -11