Leesstrategieën gebruiken

Slim lezen met strategieën

1 / 43
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 43 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Slim lezen met strategieën

null

Leerdoel

Ik kan uitleggen welke leesstrategieën er zijn en bepalen wanneer ik welke strategie gebruik.

null

Welke leesstrategieën ken jij al?

Gebruik de antwoorden om voorkennis te activeren. Vraag kort door naar termen die al genoemd worden, zoals scannen, samenvatten, details zoeken of kritisch lezen.

Globaal lezen

Globaal lezen gebruik je om snel de grote lijn van een tekst te begrijpen.


  • je leest niet elk woord

  • je let op titel, tussentitels en kernwoorden

  • je zoekt het onderwerp en de hoofdgedachte

  • je vormt eerst een algemeen beeld

Benadruk dat leerlingen hier nog niet op details focussen. Het doel is snel begrijpen waarover de tekst gaat.

Hoe lees je globaal?

  • bekijk de titel en de lay-out

  • lees de inleiding en het slot

  • scan de eerste zinnen van alinea's

  • let op woorden die vaak terugkomen

Koppel dit aan schoolse teksten zoals artikels, informatieve websites en handboekteksten.

Wanneer gebruik je globaal lezen?

Deze strategie is nuttig als je eerst wilt inschatten of een tekst relevant is.


  • bij een eerste verkenning van een tekst

  • als voorbereiding op grondiger lezen

  • wanneer je in korte tijd veel tekst moet bekijken

Maak het verschil duidelijk met oriënterend lezen: globaal lezen richt zich op de grote lijn van één tekst.

Wat levert het op?

Globaal lezen helpt je om snel overzicht te krijgen.


  • je verliest minder tijd aan details

  • je begrijpt sneller de opbouw

  • je weet of verder lezen nodig is

null

Wanneer past globaal lezen het best?

A

Bij detailvragen

B

Bij eerste verkenning

C

Bij broncontrole

D

Bij één zoekvraag

Toetst het onderscheid tussen globaal lezen, kritisch lezen en zoekend lezen.

Globaal lezen in context

Bij globaal lezen wil je snel de grote lijn begrijpen. Je let op titel, tussentitels en kernwoorden, maar je leest nog niet elk detail.

globaal lezen
grote lijn
kernwoorden
argumenten
bron
gevoel
vertrektijd

Alle drie de doelwoorden komen rechtstreeks uit het blok over globaal lezen.

Intensief lezen

Intensief lezen betekent dat je een tekst zorgvuldig en volledig leest.


  • je volgt de redenering stap voor stap

  • je let op details en formuleringen

  • je probeert alles precies te begrijpen

  • je leest trager dan bij andere strategieën

Leg uit dat deze strategie nodig is wanneer nauwkeurigheid belangrijker is dan snelheid.

Waarop let je?

  • moeilijke woorden en verbanden

  • signaalwoorden zoals dus, maar, omdat

  • voorbeelden en argumenten

  • details die belangrijk zijn voor begrip

Je kunt hier kort verwijzen naar examenvragen of opdrachten waarbij nuances tellen.

Wanneer gebruik je intensief lezen?

  • bij studieteksten en instructies

  • wanneer je de inhoud exact moet kennen

  • als je vragen over details moet beantwoorden

  • bij moeilijke of compacte teksten

Benadruk dat leerlingen deze strategie vaak gebruiken zonder ze bewust te benoemen.

Waarom intensief lezen?

Intensief lezen helpt om diep begrip op te bouwen. Je gebruikt deze strategie wanneer een oppervlakkige lezing niet genoeg is en fouten grote gevolgen kunnen hebben, bijvoorbeeld bij een opdracht of een instructie.

null

Voor welke tekst kies je vooral intensief lezen?

A

Een romanfragment

B

Een reclameposter

C

Een handleiding

D

Een inhoudstafel

Een handleiding vraagt nauwkeurigheid en volledig begrip; de andere opties passen eerder bij andere leesdoelen.

Waarom lees je een instructie best intensief?

Verwachte elementen: traag en zorgvuldig lezen, details en formuleringen bekijken, signaalwoorden volgen, exact begrijpen. Laat leerlingen hun antwoord vergelijken met situaties zoals studeren of instructies lezen.

Oriënterend lezen

Oriënterend lezen gebruik je om snel te ontdekken wat voor tekst je voor je hebt.


  • je verkent het doel van de tekst

  • je kijkt naar bron, auteur en vorm

  • je schat in voor wie de tekst bedoeld is

  • je beslist hoe je verder zult lezen

Benadruk het beslismoment: deze strategie helpt kiezen welke volgende leesaanpak het best past.

Eerste indruk van een tekst

  • wat is dit voor tekstsoort?

  • waar komt de tekst vandaan?

  • wat lijkt het doel: informeren, overtuigen of ontspannen?

  • hoeveel aandacht vraagt deze tekst?

Gebruik voorbeelden uit verschillende media: nieuwsbericht, advertentie, blog, romanfragment.

Wanneer gebruik je oriënterend lezen?

  • vóór je echt begint te lezen

  • als je meerdere teksten moet kiezen

  • wanneer je de betrouwbaarheid of bruikbaarheid wilt inschatten

  • als je je leesdoel nog moet bepalen

Maak expliciet onderscheid met zoekend lezen: oriënterend lezen zoekt nog niet naar één concreet gegeven.

Van oriënteren naar kiezen

Oriënterend lezen helpt je de juiste vervolgstap te nemen.


tekst en doel herkennen → passende leesstrategie kiezen


Zo lees je niet elke tekst op dezelfde manier, maar stem je je aanpak af op wat je nodig hebt.

null

Wat is het doel van oriënterend lezen?

A

Eén detail vinden

B

Leesplezier ervaren

C

Alles exact begrijpen

D

Aanpak bepalen

Toetst het beslismoment: oriënterend lezen helpt kiezen hoe je verder leest.

Oriënterend lezen samengevat

Bij oriënterend lezen kijk je eerst naar bron, auteur en tekstsoort. Zo kun je je leesdoel bepalen en een passende aanpak kiezen.

oriënterend lezen
tekstsoort
leesdoel
hoofdgedachte
personages
vertrektijd
sfeer

De distractors komen uit andere strategieën en maken het onderscheid scherper.

Genietend lezen

Genietend lezen draait om leesplezier en beleving.


  • je leest om ontspannen of mee te leven

  • je hoeft niet elk detail te analyseren

  • sfeer, spanning en stijl spelen een grote rol

  • je leest meestal vloeiend door

Geef aan dat deze strategie even waardevol is als meer schoolse strategieën, maar een ander doel heeft.

Wat staat centraal?

  • verhaal en personages

  • emotie en verbeelding

  • taal die mooi of meeslepend is

  • persoonlijke leeservaring

null

Wanneer gebruik je genietend lezen?

  • bij romans, verhalen en poëzie

  • wanneer ontspanning het doel is

  • als je je wilt laten meeslepen door de tekst

  • wanneer persoonlijke beleving vooropstaat

Je kunt vermelden dat genietend lezen en intensief lezen soms samen kunnen voorkomen, maar dat het leesdoel anders is.

Lezen hoeft niet altijd functioneel te zijn

Bij genietend lezen staat niet de vraag centraal of je elk detail kunt reproduceren, maar of de tekst iets met je doet. De waarde zit in betrokkenheid, verbeelding en leesmotivatie.

null

Wat staat centraal bij genietend lezen?

A

Betrouwbaarheid

B

Precieze details

C

Beleving

D

Zoeksnelheid

De juiste keuze sluit aan bij leesplezier, emotie en verbeelding.

Bij welke tekst lees jij het vaakst genietend?

1

Roman

2

Verhaal

3

Poëzie

4

Strip

Deze slide heeft geen instructies

Kritisch lezen

Kritisch lezen betekent dat je een tekst niet zomaar aanneemt.


  • je onderzoekt standpunt en argumentatie

  • je let op betrouwbaarheid van bron en auteur

  • je vraagt je af wat ontbreekt

  • je vergelijkt met andere informatie

Beklemtoon dat kritisch lezen niet hetzelfde is als wantrouwen; het gaat om onderbouwd beoordelen.

Vragen bij kritisch lezen

  • klopt de informatie?

  • is de bron betrouwbaar?

  • welk doel heeft de schrijver?

  • zijn de argumenten sterk genoeg?

Koppel dit aan online teksten en sociale media, waar broncontrole bijzonder relevant is.

Wanneer gebruik je kritisch lezen?

  • bij nieuws, opinies en reclame

  • als een tekst je wil overtuigen

  • wanneer informatie gevolgen heeft voor een mening of keuze

  • als verschillende bronnen elkaar tegenspreken

null

Waar let je extra op?

Kritisch lezen richt je aandacht op betrouwbaarheid en argumentatie.


feit of mening, bronvermelding, woordkeuze en verborgen vooroordelen kunnen bepalen hoe geloofwaardig een tekst is.

Je kunt hier voorbeelden geven van sturende taal of eenzijdige selectie van feiten.

Welke vraag hoort het meest bij kritisch lezen?

A

Wat voel ik hierbij?

B

Wat is de vertrektijd?

C

Is de bron betrouwbaar?

D

Wat is de grote lijn?

De afleiders verwijzen naar genietend, zoekend en globaal lezen.

Noem één reden om een online tekst kritisch te lezen.

Verwachte elementen: standpunt, doel van de schrijver, bronbetrouwbaarheid, kwaliteit van argumenten, ontbrekende informatie of vooroordelen.

Zoekend lezen

Zoekend lezen gebruik je om één specifiek gegeven snel terug te vinden.


  • je leest alleen wat relevant lijkt

  • je speurt naar namen, cijfers of kernwoorden

  • je slaat grote delen van de tekst over

  • snelheid is belangrijk

Leg uit dat zoekend lezen doelgericht is: je weet vooraf wat je zoekt.

Typische toepassingen

  • een datum in een artikel zoeken

  • een vertrektijd in een tabel vinden

  • een definitie in een handboek opzoeken

  • een naam of plaats terugvinden

Noem ook digitale contexten zoals websites, zoekresultaten en menu's.

Wanneer gebruik je zoekend lezen?

  • als je een concrete vraag hebt

  • wanneer niet de hele tekst nodig is

  • bij tabellen, schema's en informatieve teksten

  • als tijdswinst belangrijk is

null

Zoekend lezen is selectief

Deze strategie werkt goed wanneer je al weet welk soort informatie je nodig hebt. Je leest dus niet voor totaalbegrip, maar voor een gericht antwoord.

Maak het verschil met globaal lezen expliciet: bij globaal lezen zoek je de grote lijn, bij zoekend lezen één concreet element.

Wanneer gebruik je zoekend lezen?

A

Bij brononderzoek

B

Bij één concrete vraag

C

Bij leesplezier

D

Bij diepe analyse

Toetst of leerlingen zoekend lezen kunnen onderscheiden van kritisch, genietend en intensief lezen.

Zoekend lezen herkennen

Bij zoekend lezen weet je vooraf welk gegeven je nodig hebt. Je leest dus niet voor totaalbegrip, maar voor een gericht antwoord.

zoekend lezen
gegeven
gericht antwoord
leesplezier
standpunt
grote lijn
volledig begrip

Sluit nauw aan bij de formulering op de laatste slide van dit subtopic.

Welke leesstrategie ga jij bewuster gebruiken?

Laat leerlingen één strategie noemen en kort toelichten in welke situatie die voor hen bruikbaar is. Focus op transfer naar eigen leesgedrag.

Wat vond je vandaag het moeilijkste onderscheid?

Mogelijke antwoorden: onderscheid tussen globaal en zoekend lezen, verschil tussen intensief en kritisch lezen, of kiezen op basis van leesdoel.

Eén woord: wat onthoud jij uit deze les?

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting vóór de begrippenlijst. Pik enkele kernwoorden eruit, zoals leesdoel, bron, grote lijn of detail.

Begrippenlijst

globaal lezen - snel lezen om de grote lijn van een tekst te begrijpen

intensief lezen - aandachtig lezen om een tekst volledig en precies te begrijpen

oriënterend lezen - een tekst verkennen om doel, soort en aanpak te bepalen

genietend lezen - lezen voor ontspanning, beleving en leesplezier

kritisch lezen - een tekst beoordelen op betrouwbaarheid, standpunt en argumentatie

zoekend lezen - gericht lezen om één specifiek gegeven snel te vinden

leesstrategie - een bewuste manier van lezen die past bij je leesdoel

null