Werkvorm 2.1 Verlichte denkbeelden
Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw lijken de ideeën van de wetenschappelijke revolutie (de vrijheid van het gebruiken van de ratio) geleidelijk aan over te slaan naar andere terreinen binnen de maatschappij: zoals de politiek en sociale verhoudingen/de samenleving. Deze ideeën komen op onder zogeheten verlichte denkers. Dit terwijl er nog zat mensen waren die juist niets van deze verlichte denkbeelden moesten hebben.
Werkvorm 2.1 Verlichte denkbeelden
Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw lijken de ideeën van de wetenschappelijke revolutie (de vrijheid van het gebruiken van de ratio) geleidelijk aan over te slaan naar andere terreinen binnen de maatschappij: zoals de politiek en sociale verhoudingen/de samenleving. Deze ideeën komen op onder zogeheten verlichte denkers. Dit terwijl er nog zat mensen waren die juist niets van deze verlichte denkbeelden moesten hebben.
bron 1
‘Tot nu toe heb ik geen onderscheid gemaakt tussen standen, rangen en fortuin, en ik zal dit in het vervolg ook niet doen. Want alle mensen zijn gelijk, tot welke stand ze ook behoren. De rijke heeft geen grotere maag dan de arme en verteert zijn voedsel ook niet beter. De meester heeft geen langere of sterkere armen dan zijn slaaf. Een aanzienlijke is niet aanzienlijker dan een man uit het volk. Kortom: de natuurlijke behoeften zijn overal hetzelfde, dus moeten de middelen om in die behoeften te voorzien ook overal hetzelfde zijn. Alleen de natuur versterkt onuitwisbare eigenschappen; en prinsen, rijken of grote heren zijn niet door de natuur gemaakt.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 2
‘Ten eerste moeten koningen regeren volgens de bestaande wetten. De wetten mogen niet worden gewijzigd voor bijzondere gevallen. En de wetten moeten iedereen op dezelfde wijze behandelen: rijk en arm; de gunsteling aan het Hof en de boer aan de ploeg. Ten tweede mogen die wetten geen ander doel hebben dan het welzijn van het volk. Ten derde mag men geen belastingen heffen op de goederen van het volk zonder dat dit daarin heeft toegestemd, zelf of door toedoen van zijn vertegenwoordigers.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 3
‘Wanneer in de volksvergadering een wet wordt voorgesteld, moet de volksvertegenwoordiger zich in feite afvragen of dat wetsvoorstel overeenstemt met de algemene wil. Iedereen die stemt, geeft daarover zijn mening; en uit de berekening van de stemmen wordt de verklaring van de algemene wil afgeleid. Wanneer die mening tegengesteld is aan de mijne, dan bewijst dat niets anders dan dat ik me vergist heb en dat wat ik dacht dat de algemene wil zou zijn, dat niet was. Dit alles veronderstelt dat de algemene wil vervat is in de meerderheid.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 4
‘Wij zouden niet samen kunnen leven in een positie van gelijkheid; daar vloeit noodzakelijkerwijs uit voort dat sommigen bevelen en dat de anderen gehoorzamen. De soevereine Heren bevelen over al degenen die in hun Staten leven, richten hun bevelen tot de hogen, de hogen tot degenen die in het midden staan, deze tot de lageren, de lageren tot het volk. En het volk dat aan al dezen gehoorzaamt is ook weer gescheiden in verschillende ordes of rangen. Sommigen zijn in het bijzonder toegewijd aan de dienst aan God; de anderen aan het behouden van de Staat door middel van de wapens, de overigen om deze te voeden en te onderhouden door de vreedzame uitoefening van hun taak. Dit zijn de drie standen of Staten-Generaal. Maar elk van deze standen is weer verder onderverdeeld, naar het voorbeeld van de hemelse rangorde (…).’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 5
‘Een essentieel en niet te vermijden gebrek dat de monarchale staatsvorm altijd beneden de republikeinse zal plaatsen, is dat in deze laatste de stem van het volk nooit anderen tot de eerste plaatsen verheft dan verlichte en bekwame mensen, die hun functie eervol vervullen. Terwijl zij die in de monarchieën slagen, meestal alleen maar warhoofdjes, deugnietjes, konkelaartjes zijn, voor wie hun kleine talenten (...) alleen maar dienen om aan het publiek hun onbekwaamheid te bewijzen (...) Het volk vergist zich in die keuze veel minder dan de vorst, en een mens van ware verdienste is bijna zo zeldzaam in het ministerie als een dwaas aan het hoofd van een republikeins bewind.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 6
‘De politieke vrijheid van een onderdaan is een gemoedsrust, die voortvloeit uit de opvatting die ieder mens heeft over zijn veiligheid. Om deze vrijheid te bezitten is het vereist dat de regering zo is ingericht dat de ene mens niet bang hoeft te zijn voor een ander. Wanneer de wetgevende en de uitvoerende machten in dezelfde persoon zijn verenigd kan er geen vrijheid zijn; want er kunnen angstige gevoelens ontstaan. Evenzo is er geen vrijheid als de macht om recht te spreken niet gescheiden is van de wetgevende en uitvoerende machten. Als deze samen zou gaan met de wetgevende macht, zou leven en vrijheid van de onderdaan blootgesteld worden aan willekeur, want de rechter zou dan de wetgever zijn. Als deze zou samengaan met de uitvoerende macht, zou de rechter zich kunnen gedragen met al het geweld van een onderdrukker. Er zou een eind aan alles komen in het geval dezelfde man, of hetzelfde lichaam, de beschikking heeft over die drie machten, die om wetten vast te stellen, die om de publieke besluiten uit te voeren en die om recht te spreken over de misdrijven of geschillen van individuen.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 7
‘Eerste stelling: het koninklijk gezag is heilig. God stelt de koningen aan als zijn ministers en Hij regeert door hen over de volkeren. De vorsten treden dus op als ministers van God en zijn luitenanten op aarde. Door hen oefent Hij zijn heerschappij uit. Het is daarom dat we gezien hebben dat de koninklijke troon geen troon van een mens is, maar de troon van God zelf. 'God heeft mijn zoon Salomon gekozen, om hem op de troon te plaatsen van waarop de Heer over Israël heerst.'
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 8
‘De afgevaardigden van het volk (…) zijn de vertegenwoordigers daarvan; zij zijn alleen maar de dienaren van het volk, die zelf geen enkele beslissende daad kunnen verrichten. Elke wet, die door het volk niet persoonlijk is bekrachtigd, is van nul en geen waarde. Het volk van Engeland beschouwt zich zelf als vrij; daarin vergist het zich echter deerlijk; het is alleen maar vrij tijdens de verkiezing van leden van het parlement. Zodra deze eenmaal gekozen zijn, vervalt het volk weer tot de staat van slavernij en is het niets meer.’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 9
‘Dit zijn de grenzen, die het door de samenleving in hen gestelde vertrouwen en de wet van God en van de natuur gesteld hebben aan de wetgevende macht van iedere samenleving, in alle regeringsvormen. Ten eerste, zij moeten regeren volgens openbaar gemaakte, vastgestelde wetten, niet in bijzondere omstandigheden te veranderen, maar dezelfde regel bevattend voor rijk en arm, voor de gunsteling aan het hof en de landman achter de ploeg. Ten tweede, deze wetten dienen als het er op aankomt geen ander doel op het oog te hebben dan het belang van het volk. Ten derde, zij moeten geen belasting heffen op het bezit van de mensen zonder de instemming van de mensen, door henzelf of door hun afgevaardigden gegeven (...) ‘
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.
bron 10
‘Politieke vrijheid wordt alleen gevonden in gematigde regeringen; en zelfs in deze wordt het niet altijd gevonden. Het is daar alleen wanneer er geen machtsmisbruik is: maar voortdurende ervaring laat ons zien dat iedere man, aan wie macht is gegeven, daar waarschijnlijk misbruik van maakt (…) Om dit misbruik te voorkomen, is het, uit de ware aard der dingen, noodzakelijk dat macht een controle op macht behoort te zijn (…).’
Bepaal of deze bron: a. verlichte kenmerken laat zien, of juist niet en b. of deze bron politiek of sociaal (maatschappelijk) van aard is Geef in één zin weer óf (en zo ja, wat) er een Verlicht idee wordt gepresenteerd.