De Russische Revolutie
De Russische Revolutie
01
Van revolutie tot
totalitair regime
Rusland, 1917-1924
Daarna onderzoeken jullie in groep het bewind van Stalin.
02
Waarom kwam het tsarenrijk onder druk?
Rusland vóór 1917
MACHT
Tsaar Nicolaas II
De tsaar bestuurde autocratisch. De Doema had weinig macht.
SAMENLEVING
Grote ongelijkheid
Veel boeren leefden in armoede. In de steden groeide de groep arbeiders.
OORLOG
Eerste Wereldoorlog
Verliezen, voedseltekorten en prijsstijgingen maakten de onvrede acuut.
03
1917: twee revoluties
De namen volgen de toenmalige Russische kalender.
FEBRUARI
De tsaar treedt af
Een Voorlopige Regering komt aan de macht. De sovjets van arbeiders en soldaten hebben ook invloed. De regering zet de oorlog voort.
OKTOBER
De bolsjewieken grijpen de macht
Onder leiding van Lenin zetten zij de Voorlopige Regering af. De revolutie brengt geen einde aan de machtsstrijd.
04
Lenins beloften en zijn machtsuitoefening
Welke breuk met het tsarenrijk zie je? En welke vorm van controle blijft?
APRIL 1917
“Alle macht aan de sovjets”
Lenin belooft vrede en land aan de boeren. Hij wint steun bij arbeiders en soldaten.
NA OKTOBER 1917
Eenpartijstaat in opbouw
De bolsjewieken ontbinden de verkozen Grondwetgevende Vergadering in 1918. Andere partijen en tegenstanders verliezen politieke ruimte.
Sovjet = raad van arbeiders of soldaten
05
Van burgeroorlog naar de USSR
Wat erft Stalin van het bewind van Lenin?
1918-1922
Burgeroorlog
Het Rode Leger overwint de Witten. Het regime gebruikt dwang en repressie.
1921
NEP
Lenin laat beperkte privéhandel toe om de ingestorte economie te herstellen.
1922-1924
USSR en opvolging
De USSR ontstaat in 1922. Lenin sterft in 1924 zonder vastgelegde opvolger.
06
Het vertrekpunt van jullie onderzoek
In welke mate vertoonde de USSR
onder Stalin kenmerken van
een totalitaire staat?
Vergelijk daarna zorgvuldig met het hedendaagse Rusland.
07
Vier groepen, vier kanten van het bewind
Samen bouwen jullie een klasoverzicht van het stalinisme.
GROEP 1
Economie
Collectivisatie, industrialisatie en de gevolgen voor mensen.
GROEP 2
Repressie
Zuiveringen, Goelag, angst en gedwongen migratie.
GROEP 3
Informatie
Propaganda, personencultus en censuur.
GROEP 4
Samenleving
Onderwijs, sociale politiek en nationaliteitenbeleid.
08
Wat maken jullie concreet?
Gebruik de opdracht en het bronnenkader in de cursus.
1
Beantwoord de groepsvraag met minstens vier bronnen.
2
Kies twee kernbronnen: determineer en vergelijk ze.
3
Zoek twee betrouwbare recente bronnen over Rusland vandaag. Bespreek minstens één overeenkomst en twee verschillen.
PRESENTATIE
Ongeveer 10 minuten. Sluit af met een onderbouwde conclusie.
09
Aan de slag
Begin bij jullie eigen thema in de cursus.
Lees de groepsvraag en verdeel het bronnenpakket.
Maak daarna samen een eerste overzicht:
Wat wilde Stalin bereiken? Welke bronnen helpen ons dit te onderzoeken? Welke twee bronnen vergelijken we diepgaand?
Bij elke conclusie: noem het bronnummer én het concrete bewijs.
Welk politiek stelsel werd in Rusland geïnstalleerd na de Russische Revolutie?
Presidenten Rusland
Bron: wikipedia.
Opdrachten p. 5
1. Duid met behulp van je historische atlas de Sovjet-Unie (na WOII) aan op de kaart
2. Op wiens ideeën was het communisme gebaseerd?
3. Naar wat voor maatschappij streefde hij?
a. Economisch
b. Politiek
c. Sociaal
Opdrachten p. 5
We bestuderen de overgang van het tsarenrijk naar de Sovjet-Unie...
Centrale Onderzoeksvraag:
De Sovjet-Unie: het marxisme in de praktijk?
Deel 1: communisten grijpen de macht in Rusland
- Deelvraag 1: Wat zijn de oorzaken van de Revolutie?
- Deelvraag 2: Wat is de aanleiding en het verloop van de Russische Revolutie?
- Deelvraag 3: Is de Sovjet-Unie onder Stalin een totalitaire staat?
2.1. Rusland onder de tsaren:
Bronopdracht
De Russische piramide
De Tsaar
1. Orthodoxe geestelijken
2. Bojaren (= adel)
3. Bourgeoisie, middenstanders
boeren en fabrieksarbeiders
De 1e en 2e stand betalen geen belastingen
De 1e en 2e stand betalen geen belastingen
De Russische piramide (bojaren)
De bojaren helpen de tsaar met regeren, belasting innen en oorlog voeren.
De tsaar en bojaren werden door de kerk beschermd: verzet van de boeren is daarom onmogelijk.
Bojaren vast aan het oude systeem. Laten hun vrouwen wel Westerse boeken en mode kopen, maar zien niks in modernisering (in de landbouw).
De Russische piramide (boeren)
De boeren (90% van de Russen) wonen in de mir (= dorpgemeenschap) .
Het lijfeigenschap (= soort horigheid) is officieel in 1861 afgeschaft maar heeft weinig veranderd: nog steeds bestaan er herendiensten, betaalt de derde stand de belastingen en vragen bojaren hoge pacht.
De boeren worden steeds meer ontevreden.
Veelvolkerenstaat met natuurlijke rijkdommen - maar weinig industrie!
Tsaar Alexander II
1861: afschaffing lijfeigenschap zodat de boeren los zouden komen van de bojaren (modernisering dmv staatsleningen). Mislukte.
Bouwde fabrieken, mijnen en spoorlijnen (heel vooruitstrevend).
Werkomstandigheden in fabrieken even slecht als ervoor als boer.
Alexander II is uiteindelijk vermoord door Narodniki (oppositiepartij)
-Zelfstandige marktgerichte boeren: koelakken. Dit werd door de tsaar gestimuleerd.
-Tsaar probeert de misstanden in de fabrieken te verbeteren.
-Tsaar stimuleert handel, industrie en infrastructuur, (modernisering dmv mijnbouw, spoorwegen en fabrieken)
Tsaar Alexander III
Verbood nachtarbeid van vrouwen en kinderen.
Werkdagen van maximaal 11,5 uur.
Veel productie bedoeld voor de export (inkomsten voor de staat). Zelfs graan, waardoor een misoogst grote gevolgen had (1891 hongersnood)
Reactionair bewind na dood van vader
Sterft in 1894, opgevolgd door Nicolaas II
oorzaak 1: De tsaar, een despoot
Keizerrijk (Russische keizer is een tsaar)
Absoluut heerser bij goddelijk recht
Regeerde met oekazen (decreten opgesteld door de tsaar)
Steunde op adel, leger en kerk (cfr. Ancien Régime)
Strenge censuur en tegenstanders werden naar werkkampen in Siberië gestuurd of naar het buitenland verbannen
Tsaar Nicholaas II (foto) regeerperiode 1894-1917
Oorzaak 2: armoede en ongelijkheid
De Russische maatschappij werd gekenmerkt door groeiende sociale tegenstellingen.
* Rusland kende een late industrialisatie en een landbouw die achterliep
* Industrialisatie werd bekostigd door belastingopbrengsten van de boeren
* Stijging van de bevolking leidde tot een plattelandsvlucht (op zoek naar betere leef-en werkomstandigheden)
* ontstaan stadsproletariaat: slechte werk- en leefomstandigheden - Gevolg: stakingen en repressie door de staat
KORTOM: slechte omstandigheden voor boeren en arbeiders
Onderdrukking
Mensen zijn ontevreden.
De socialisten kwamen in verzet
Ze pleegden vele aanslagen, met dodelijke gevolgen
De tsaar zette de geheime politie in tegen iedereen in verzet
oorzaak 3:
In 1905 startte de Japans-Russische oorlog:
Rusland verloor deze oorlog van Japan.
Doordat het leger voedsel nodig had in deze oorlog, leden de burgers in de steden honger.
Bloedige Zondag
1905
Ongewapende burgers demonstreerden bij het Winterpaleis
Uit paniek op het volk geschoten
In heel Rusland brak hierop opstanden uit. Die het leger en de geheime dienst onderdrukte.
Gevolg: ontstaan Doema (volksvertegenwoordiging)
In de praktijk weinig verandering
Doema mocht: wetten goed- en afkeuren
Maar: tsaar mocht de Doema naar huis sturen
Tsaristische regering moeide zich met het stemrecht en beïnvloedde de verkiezingen: adellijke meerderheid in Doema
In praktijk dus weinig macht.
oorzaak 4: mislukken van de Doema
Oorzaak 5: Ondergronds beginnen zich al jarenlang een oppositiebewegingen te vormen die schreeuwen om hervormingen
Anarchisten
Narodniki
Sociaal-revolutionairen
Marxistisch socialisme
Ondanks de strenge censuur sijpelen ideeën zoals socialisme en liberalisme Rusland binnen.
Vanuit die onvrede ontstonden drie politieke partijen:
Sociaal Democratische Arbeiderspartij (1898)
Mensjewieken (Witten)
Willen grote partij en samenwerking
Bolsjewieken (Roden)
Willen kleine partij en macht zelf houden
Vielen uiteen
Socialisten-Revolutionairen (1901)
Wilden een socialistische revolutie door de boeren
Constitutionele Democraten (1905)
Wilden een socialistische revolutie door de fabrieksarbeiders
'Kadetten'
Wilden een democratische staat met grondwet, parlement en kiesrecht
Ondertussen....Tsaar Nicolaas II
Stimuleert de ontwikkeling van zelfstandige en marktgerichte
boeren: de koelakken.
Hij hoopt hiermee op het plattenland een middenstand te creëren die het regime gunstiger gezind zou zijn.
Dit leidde tot ontevredenheid bij de boeren
Stakingen en betogingen breken massaal uit.
Veel soldaten deserteren, keren terug naar hun dorpen en sluiten zich aan bij de opstandelingen mét hun wapens
In 1917 is de toestand in Rusland explosief geworden...
Oorzaken Russische Revolutie
1. Het absolutistisch bestuur van de tsaar die onpopulair is
2. Een late industrialisatie tov de andere grootmachten
Armoede en ongelijkheid '3e stand' (boeren en arbeiders): slechte leef- woon- en arbeidsomstandigheden
3. Verlies in de Russisch-Japanse oorlog gecombineerd met de slechte leef-en werkomstandigheden leiden tot stakingen/protesten
4. De Doema die hieruit verder komt is een lege doos
Geen politieke vertegenwoordiging van het volk
5. Aanwezigheid van oppositiegroepen die hervormingen
willen
Aanleiding
Wereldoorlog I zet een radarwerk van ongenoegen in gang die al diepgeworteld zat.
De tsaar, die al enorm onpopulair was, werd verantwoordelijk geacht voor het falen.
Miljoenen doden
Hongersnood
Economische crisis
Een revolutie in 2 delen...
De Februarirevolutie
Februarirevolutie
Februari 1917
Voedselrellen en stakingen
De tsaar ontbindt de Doema
Demonstraties tegen de tsaar (opgezet vanuit sovjets) Dus: soldaten gestuurd om opstandelingen op te pakken kiezen de kant van de demonstranten
Er komt een voorlopige regering (bestaand uit liberalen en sociaaldemocraten)
Tsaar treedt af en wordt gearresteerd
Februarirevolutie / Voorlopige regering
Premier Alexandr Kerenski:
vormt een Voorlopige Regering
Rusland omvormen naar een liberaal land met een grondwet en parlement
wil Eerste Wereldoorlog voortzetten
schrijft verkiezingen uit voor een Doema met meer macht
We oefenen continuïteit en verandering: Het aantreden van de Voorlopige Regering betekende weliswaar een verandering in het Russische politieke systeem, toch veranderde er voor de gemiddelde Rus niets. Leg dit uit.
Voorlopige regering faalt
Onder Kerenski verliest het Russische leger in juli opnieuw > massale desertie.
Te weinig sociale maatregelen
De macht komt steeds meer bij de Sovjets (raden) te liggen
Lenin (marxist)
Vladmir Lenin en Leon Trotski (marxisten):
Hadden de revolutie (nog) niet verwacht (zitten nog in het buitenland tijdens februarirevolutie)
Aanhangers (marxisten) proberen de macht in de sovjets te grijpen.
Krijgen hulp van Duitsland. Lenin wordt door de Duitsers naar Rusland gebracht.
Marxisme
- Revolutie begint vanzelf (Arbeiders moeten zich bewust worden van de situatie en komen dan in opstand)
- Arbeiders komen zelf in opstand
- Filosofie
- Gelijkheid (iedereen evenveel macht)
Leninisme
- Revolutie wordt begonnen door een kleine groep revolutionairen
- Kleine groep revolutionairen leidde de revolutie om een communistische staat te beginnen.
- Politiek gebaseerd op filosofie
- Gelijkheid in tweede instantie (revolutionairen grijpen de macht, heffen zichzelf op wanneer mogelijk)
Verschil Bolsjewieken en mensjewieken (beide communistisch: SDAP, splitsing van partij voor WOI)
Bolsjewieken willen een keiharde revolutie op weg naar het communisme - leider: Lenin - macht in Sovjets
Mensjewieken willen een gematigde overgang naar het communisme en eerst industrialisatie - leider Martov - aanhanger Voorlopige Regering
Lenins ideeën: de aprilthesen
Alle macht naar de Sovjets (raden)
Brood (oplossen hongersnood)
Grond (verdeling landbouwgrond)
Vrede (met Duitsland/O-H)
Invoeren marxisme in Rusland - afschaffen privé bezit
Geweld noodzakelijk
oktoberrevolutie 1917: De Bolsjewieken grijpen de macht
De sovjet van Petrograd (olv Léon Trotski) werden strategische punten in Petrograd (gebouwen, bruggen en kruispunten) bezet.
Het winterpaleis waar de Voorlopige Regering zetelde werd bestormd. Kerenski, vluchtte de stad uit, de andere leden van de regering werden gevangen genomen.
De al eerder uitgeschreven verkiezingen gingen door. De bolsjewieken behaalden maar 23,5% van de stemmen. Zij grepen toch de macht. STAATSGREEP
Oktoberrevolutie
of Propaganda?
Vrede van Brest-Litovsk
maart 1918
Het communistische Sovjet-Rusland (later: Sovjet-Unie) sluit vrede met Duitsland
en laat zijn oude bondgenoten, Engeland en Frankrijk, in de steek
Ze betaalden hiervoor een hoge prijs: Finland, Letland, Estland, Litouwen, Oekraïne, Bessarabië en de Poolse bezittingen gingen verloren
Ofwel: verlies van 25% van de bevolking, 75% van het ijzererts, 73% van de steenkool en betrouwbare grond en industrie.
Demonstraties 1905
Februarirevolutie 1917
Oktoberrevolutie 1917
- Tsaar met absolute macht
- Bloedige zondag
- Tijdelijke regering aan de macht
- Lenin en de Bolsjewieken
- Burgeroorlog
- 1922: Sovjet-Unie
Opdracht video + historische atlas (HA)
Russische Burgeroorlog
november 1917 - oktober 1922
Complexe en bloedige oorlog tussen de Roden (bolsjewieken) en de Witten (anti-bolsjewieken/voorstanders Tsaar).
1917-1922: burgeroorlog
Rode tegen witten
Het Rode Leger (onder dwang gevormd door Trotski)918: 430.000 man1920: 5.300.000 man
Lenin sluit de rangen - stakingen worden verboden & arbeid verplicht - oorlogscommunisme
Witten: contrarevolutionaire beweging
* vroegere grootgrondbezitters, onteigende fabrieksbazen, tsaristische legerofficieren, handelaars/ambachtslui
Geallieerden en Japan steunen witten
Bolsjewieken gezien als 'tijdelijke gekte' die met weinig moeite tegengehouden kon worden
Geallieerden willen Rusland terug de oorlog in
Japan zag kans invloed in Azië te vergroten
Witten te verdeeld, Rode leger wint.
1922 De Sovjet-Unie ontstaat.
Als de communisten onder leiding van Lenin de burgeroorlog winnen vormen ze de Sovjet-Unie (Rusland+Oekraïne+nog veel meer landen)
De Sovjet-Unie is een dictatuur. Alleen de Communistische Partij is toegestaan.
Symboliek vlag van de Sovjet-Unie
Rood: ontstaan tijdens Franse Revolutie en Parijse commune (1881): Macht aan het volk!
Hamer: arbeiders + sikkel: boeren = de staat
Ster: vijf vingers van de arbeiders / de vijf continenten (Afrika, Amerika, Australië, Azië, Europa)
Oorlogscommunisme
Eén partij heeft de macht en leidt de revolutie: de Communistische Partij. Dit heet ook wel: eenpartijdictatuur.
Poging van de nieuwe communistische regering:
Boeren moeten gratis graan en vlees leveren
Fabrieken moeten staatseigendom worden
Deze poging mislukt:
Veel van de landbouwgronden zijn al overgenomen door arme boeren (ook Roden)
Het verzet is groot (ophalers graan en vlees worden vermoord)
Gevolg: Tienduizenden onwillige boeren vermoord / naar strafkampen
Het instorten van de (voedsel)productie, uitbreken van hongersnoden
Van oorlogscommunisme naar NEP
In 1920 werd slechts één derde van de landbouwgrond gebruikt i.v.m. 1914
Langdurige droogte + ontbreken transport --> miljoenen hongerdoden
SU (USSR) stond er alleen voor - aanstekelijkheid van revolutie voor Europa bleek een droom
Opstanden en muiterijen doen Lenin beseffen dat:
Socialisatie staat te snel ingevoerd
Compromis met kapitalisme is nodig
Voert Nieuwe Economische Politiek in
BREUK MET OORLOGSCOMMUNISME
Nieuwe Economische Politiek
1921-1927
Gedeeltelijke terugkeer naar kapitalisme
Kleinhandel en landsbouw werden (binnen bepaalde grenzen) terug vrijgelaten om winst te maken
kleine privéondernemingen (tot 20 werknemers)
Maar: de grote sectoren banken en buitenlandse handel bleven staatseigendom.
Toch: NEP zorgde voor verbetering van levensomstandigheden van de Russen - tegen 1926-1927 zaten ze op economisch vlak op vooroorlogs niveau
Dit betekent evenwel:
- een arm landbouwland, kleinschalige landbouw, primitieve technische middelen, lage opbrengsten en weinig investeringen
- onderontwikkelde industrie: rudimentair elektriciteitsnet, weinig efficiënte transportnet en marginale industriële productie tov Westen
Hoe zag de Sovjet-Unie onder Lenin er uit?
officieel: USSR is een federale staat van 15 republieken
Praktijk: alle belangrijke beslissingen werden in Moskou genomen
Officieel bestuurden de Sovjets (de raden) en deze werden verkozen met algemeen stemrecht
Praktijk: reële macht lag bij het staatsapparaat dat werd gedomineerd door de communistische partij - andere partijen waren verboden: Eenpartijdictatuur
Toch was er onder Lenin een zekere openheid en vrijheid van meningsuiting - binnen de partij waren verschillende strekkingen
Geheime politie (NKVD) rekent af met ‘vijanden’ van de Revolutie
Een Rus ergens in de jaren '20
Kapitalisten (hoge hoed + zak geld)
Aristocratie + koning/tsaar
Lenin bevrijdt de wereld van priesters, vorsten en kapitalisten.
De Rus maakte de tekening nadat de communisten in zijn land aan de macht waren gekomen. Communisten wilden een wereldrevolutie.
Stalin, Lenin en Trotski... de ruggengraat van het staatsapparaat met Lenin als ontbetwistbare leider
Als secretaris-generaal kon Stalin binnen de CP posities geven en ontnemen
Leon Trotsky leidde het Rode Leger gedurende de burgeroorlog
Maar wat na de dood van Lenin?
Lenin stierf in 1924
Overblijfselen permanent in Kremlin, Petrograd werd Leningrad
Machtsstrijd binnen de CP gevoerd door Jozef Stalin en Leon Trotski
Stalin, die door Lenin gevaarlijk en 'te lomp' werd beschouwd wint
Trotski werd beschuldigd van verraad en verbannen. Hij wordt in 1940 vermoord in Mexico (dook onder bij Frieda Kahlo)
Stalin
Hoe veranderde de USSR onder Stalin?
Hoe installeerde Stalin een personencultus?
Welke rol speelt propaganda hierin?
Hoe zien we het totalitarisme tot uiting komen?
-
1. Economische transformatie
Einde van de NEP
Stalin beëindigde NEP en voerde collectivisatie door
1. in de landbouw
2. lanceerde geleide / planeconomie (5jarenplan)
.
Collectivisatie in de landbouw
Omdat iedereen binnen het communisme gelijk is, worden ook boerderijen gemeenschappelijk bezit. De landbouw wordt gecollectiviseerd
Boerderijen werden samengebracht in kolchozen waarin de boeren moesten samenwerken om het land te bewerken en waarvan de boeren collectief eigenaar waren (en waarbij het grootste deel van de opbrengst naar de staat ging). Anderzijds had je Sovchozen die staatseigendom waren.
Collectivisatie in de landbouw
Vooral rijke boeren, ook wel koelakken genoemd, verzetten zich tegen deze collectivisatie, zij moeten nu namelijk hun rijkdom delen met de rest van kolchoz
De boeren lieten massaal slachtingen plaatsvinden onder het vee, omdat de boeren dit verkozen boven het afstaan van hun kudden aan het collectief. Gevolg: hongersnood waarbij in 1933 miljoenen Russen stierven.
Stalin exporteert 50% graanproductie naar westen om industrialisatie te betalen
Stalin treedt hard op tegen het verzet. Miljoenen boeren moeten in de dwangarbeid of worden naar Siberië gedeporteerd (straf-en werkkampen: Goelag).
Ook eist hij meer graan opbrengst, waardoor er een hongersnood ontstaat (Casus Oekraïne: Holodomor)
Planeconomie: industrialisering van Rusland
Planeconomie: voor bepaald aantal jaar vastleggen wat er geproduceerd moet worden (5 jaar in geval SU).
Elke fabriek kreeg productienormen
Bevoorrading van grondstoffen en materiaal werd door de staat bepaald
Staat bepaalde de lonen, arbeidstijden en bezetting
1e vijfjarenplan: nadruk op ontwikkeling zware industrie: succes en dus verderzetting
(vb 1928-1932: verdubbeling BNP)
MAAR:
- kwalitatief lieten de producten vaak te wensen over
Collectivisatie in de landbouw:
Kolchozen (boerderijen mét vrijheid)
Sovchozen (boerderijen zonder vrijheid, staatseigendom).
Idee: zo kunnen de boerderijen meer en goedkopere produceren leveren aan de staat, kon de opbouw van industrie van worden betaald (lage graanprijzen: lage lonen arbeiders)
Realiteit: Rampzalig, veel tekorten
Collectivisatie in de industrie
Planeconomie / Vijfjarenplannen: voor de industrie wordt bepaald wat er geproduceerd moet worden (termijnen van 5 jaar).
Economisch gezien werkte dit rampzalig,
er waren altijd tekorten.
Maar de Sovjet-Unie kan hierdoor sneller industrialiseren dan kapitalistische landen met vrije markt-economie.
Teveel nadruk op zware industrie en omvorming van de USSR naar moderne industriële natie
Gebruiksgoederen werden bijna niet geproduceerd (en anders slechte kwaliteit)
Maar: levensstandaard ging er wel op vooruit tov tsaristische periode
Propagandaplaat voor de collectivisatie van de landbouw
Propaganda voor het vijfjarenplan
Verheerlijking van
arbeiders en boeren
De Sovjet-Unie is een land van arbeiders en boeren, dit zijn de helden van het land!
Overigens leek dit in propaganda veel mooier dan de realiteit was...
Bijvoorbeeld: Mannen uit verschillende volkeren dragen de hamer en sikkel, een tandrad, graan, een boek en een tak. Wapens (kanon, geweren) zijn achtergelaten.
Bijvoorbeeld: In de Sovjet-Unie werken arbeiders en boeren uit verschillende volkeren als vrienden samen aan vrede en welvaart.
Goelag
Miljoenen 'tegenstanders' kwamen terecht in een goelag, een strafkamp.
In deze 'opvoedingskampen' moesten de gevangenen, onder zeer zware omstandigheden, dwangarbeid verrichten.
Sommige van deze kampen hadden niet eens hekken, omdat ontsnappen zinloos was: de kou en de wolven zouden je uiteindelijk wel doden
Exacte aantallen zijn onbekend, maar tussen 1936 en 1950 zijn vermoedelijk 12 miljoen mensen om het leven gekomen in de goelags.
Meestal als gevolg van de vreselijke omstandigheden, een combinatie van: honger, kou en zware lichamelijke inspanning
2. Sociaal
Successen: quasi volledige tewerkstelling, verzekerd pensioen, betaalde vakantie, gratis geneeskunde, goedkope huurprijzen (maar wel een woningentekort), openbaar vervoer,...
Algemene scholing: analfabetisme werd aangepakt
Doel: klassenloze maatschappij niet geslaagd:
- duidelijke loonverschillen
- elite was aanwezig: de nomenclatura
3. Politiek
Onder Stalin werd de Sovjet-Unie een totalitaire samenleving:
Een samenleving waarin de overheid alle macht in handen heeft en grote invloed heeft op het leven van de burgers.
In een totalitaire samenleving is het individu onbelangrijk.
Er ontwikkelde zich een heuse personencultus rond Stalin - afwijkende meningen waren niet gewenst.
De macht verschoof van het communistisch partijcongres (onder Lenin) naar het centraal comité, naar het partijbureau en uiteindelijk enkel naar Stalin.
Bij elk conflict werden zijn tegenstanders weggezuiverd.
A. Cultureel-mentale veranderingen
Controle op de pers: ieder bericht werd gecontroleerd.
Kunst en literatuur kwam in dienst van het communisme (stalinisme).
Het gebruik van propaganda.
Persoonsverheerlijking
Om het volk te laten zien dat hij de beste leider voor het beste volk, in het beste land was, liet Stalin zich graag afbeelden als een geweldige leider: een vader voor het volk.
Dit heet persoonsverheerlijking
B. De Grote Zuivering
Stalin zag overal tegenstanders, vooral in mensen die een belangrijke rol in het bestuur of leger hadden.
Tussen 1934 en 1938 laat Stalin rond de 1 miljoen 'tegenstanders' oppakken en veroordelen.
De Sovjet-Unie wordt zo 'gezuiverd'.
Grote Terreur
1934-1938
Stalin zag overal vijanden
Strafkampen (zie Goelag)
Showprocessen
Ging zelfs zo ver dat in het Russische leger aan de vooravond van WOII veel waardevolle officieren 'verdwenen' waren
Als je naar deze foto kijkt, waar denk je dan aan?
Welk kenmerk van Stalinisme?
voor de 'zuiveringen'
NKVD-chef Jezjov voordat hij uit de gratie raakte
na de 'zuiveringen'
nadat hij uit de gratie raakte
Stalinisme
Snelle industrialisatie en collectivisatie van landbouw
Geheime politie en verzet collectivisatie leidde naar strafkampen
Censuur en propaganda
Persoonsverheerlijking
Totalitaire staat
Stalinisme: extreme onderdrukking en verering van één machtige leider.
Pas op: een vervelende geschiedenisvraag
Een uitspraak: communisme is hetzelfde als Stalinisme.
Leg uit waarom deze uitspraak zowel niet waar als wel waar is.
Visie Marxisme:
De communistische revolutie wordt door de arbeidersklasse geleid.
Visie Leninisme:
De communistische revolutie wordt door de partij geleid.
Visie Stalinisme:
Communisme met één man als leider (Stalin zelf).
Communisme van ideologie naar politiek
Niet één communisme: Marxisme, Leninisme, Stalinisme, Maoïsme
Begrippen
communisme/Leninisme/Stalinisme
Doema
ideologie
kadetten/bolsjewieken/mensjewieken
Sovjets
oorlogscommunisme/NEP
burgeroorlog/witten/rode
planeconomie
personencultus
propaganda
censuur
totalitaire samenleving
goelag
grote zuivering
collectiviseren
Marxisme in Rusland
Karl Marx zei dat de arbeiders, het proletariaat, het op een moment zo slecht kregen dat ze een revolutie begonnen, de macht grepen en alles eerlijk zouden verdelen onder de bevolking.
Leg uit:
- (met behulp van de bron) waarom een revolutie zoals Marx die voorspelde onwaarschijnlijk was in Rusland in 1914
- (met behulp van de bron) in welk land Marx wel een revolutie had kunnen verwachten
Interpretatievragen bij de bron
De kinderen zijn er slecht aan toe. Noem drie dingen waaraan je dat kunt zien.
Je hebt geleerd wat de ideeën van de communisten waren. Vind je deze foto daar goed bij passen?
Deze foto is genomen in één boerendorp. Zou de situatie in de andere dorpen veel beter zijn?
Stel dat deze foto te zien was in een Sovjetkrant. Hoe zouden de gewone Russen reageren? En hoe de partijleiding?
Stel dat mensen in het westen deze foto onder ogen kregen. Wat zouden ze van het communisme denken?
Bedenk wat de bedoeling van de fotograaf is geweest
Zou de fotograaf voor of tegen het communisme zijn?
Als je iets wilt weten over de toenmalige toestand op het Russische platteland, heb je dan veel aan deze bron?
Foto van een boerendorp in de Sovjet-Unie in de jaren
dertig van de twintigste eeuw