Interbellum: Versailles en crisis (Geschiedenis vmbo), les 1: Uitleg
INTERBELLUM · 1918-1939
Interbellum: Versailles en crisis
Examenstof geschiedenis en staatsinrichting vmbo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
INTERBELLUM · 1918-1939
Interbellum: Versailles en crisis
Examenstof geschiedenis en staatsinrichting vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: GS/K/10 Interbellum (1918-1939); GS/K/3 vaardigheden; GS/K/5 algemeen actief kiesrecht voor vrouwen (1919). Image credit: Helen Johns Kirtland en Lucian Swift Kirtland / Wikimedia Commons, publiek domein
INTERBELLUM · 1918-1939
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen wat het Verdrag van Versailles bepaalde en hoe de Beurskrach van 1929 de democratie in Europa en Nederland onder druk zette.
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet jij over de tijd tussen de twee wereldoorlogen?
Verwachte woorden: Hitler, crisis, armoede, geen werk, Duitsland, boos, geld. Vraag door: waarom heet deze tijd het interbellum? Het is de tijd tussen twee oorlogen (1918-1939). Groepeer de woorden: blok 1 vrede en vrouwenkiesrecht, blok 2 Duitsland, blok 3 crisis. BB: herkennen. KB en GL/TL: ook beschrijven; GL/TL kent extra jaren en begrippen.
Afgevaardigden ondertekenen het Verdrag van Versailles in de Spiegelzaal, Versailles, 28 juni 1919
INTERBELLUM · 1918-1939
Het Verdrag van Versailles
In 1918 eindigde de Eerste Wereldoorlog. In 1919 sloten de winnaars vrede met Duitsland.
Dat Verdrag van Versailles kreeg Duitsland opgelegd: het mocht niet meepraten.
Duitsland werd gestraft, want de winnaars gaven Duitsland de schuld van de oorlog.
Veel Duitsers vonden het verdrag oneerlijk en bleven er boos over.
Syllabus: enkele bepalingen van de Vrede van Versailles herkennen en noemen. Het verdrag werd getekend in de Spiegelzaal van het paleis van Versailles bij Parijs. Duitsland kreeg de schuld van de oorlog; dat gevoel van onrecht speelt later een grote rol. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland het verdrag samen met de winnaars opstelde. Het werd opgelegd. Image credit: Helen Johns Kirtland en Lucian Swift Kirtland / Wikimedia Commons, publiek domein
INTERBELLUM · 1918-1939
Straf voor Duitsland
Herstelbetalingen: Duitsland moest geld betalen voor de schade van de oorlog.
Gebiedsafstand: Duitsland moest stukken land afstaan, bijvoorbeeld aan Frankrijk en Polen.
KB en GL/TL: Duitsland kreeg een klein leger (demilitarisatie).
KB en GL/TL: er ontstonden nieuwe staten en de Volkenbond kwam er voor vrede.
BB: herstelbetalingen en gebiedsafstand. KB en GL/TL: ook demilitarisatie (Duitsland mocht nog maar een klein leger houden), het ontstaan van nieuwe staten (bijvoorbeeld Polen en Tsjecho-Slowakije) en de oprichting van de Volkenbond, een organisatie die oorlog moest voorkomen. Veelgemaakte fout: herstelbetalingen verwarren met gebiedsafstand. Het eerste is geld, het tweede is land.
Vaandel van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, afdeling Amsterdam
INTERBELLUM · 1918-1939
Vrouwen mogen stemmen
In Nederland kregen vrouwen in 1919 algemeen actief kiesrecht.
Actief kiesrecht is het recht om te stemmen.
Vrouwen hadden hier lang voor gestreden, bijvoorbeeld in de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht.
In 1922 stemden vrouwen voor het eerst bij Tweede Kamerverkiezingen.
Syllabus: algemeen actief kiesrecht voor vrouwen (1919), voor alle leerwegen. Mannen hadden algemeen kiesrecht sinds 1917. Het museum zegt bij het vaandel dat vrouwen in 1922 voor het eerst mochten stemmen. Veelgemaakte fout: actief en passief kiesrecht verwarren. Actief is stemmen, passief is jezelf verkiesbaar stellen. Image credit: Amsterdam Museum / Wikimedia Commons, CC0
Vul in
Duitsland moest na de oorlog herstelbetalingen doen en stukken land afstaan: dit heet gebiedsafstand. De afspraken staan in het Verdrag van Versailles.
Herstelbetalingen = geld, gebiedsafstand = land. Verwachte fout: de twee begrippen omdraaien.
Wat betekent actief kiesrecht?
Het recht om gekozen te worden
Het recht om een partij op te richten
Het recht om te stemmen
Het recht om de koningin te kiezen
Actief kiesrecht is stemmen. Verwachte fout: gekozen worden, dat is passief kiesrecht.
Grondwetsfeest in Berlijn, 11 augustus 1924: de Republiek van Weimar viert haar grondwet
INTERBELLUM · 1918-1939
De Republiek van Weimar
Na de oorlog stapte keizer Wilhelm II af. Duitsland werd een republiek.
Het heette de Republiek van Weimar en was een parlementaire democratie.
In een parlementaire democratie kiest het volk een parlement dat de regering controleert.
Veel Duitsers hadden weinig vertrouwen in deze nieuwe democratie.
Syllabus: parlementaire democratie, Republiek van Weimar. De nationale vergadering kwam in 1919 bijeen in de stad Weimar, daar komt de naam vandaan. De foto toont een grondwetsfeest uit 1924. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland in deze tijd al een dictatuur was. Die kwam pas na 1933. Image credit: Onbekende fotograaf / Bundesarchiv, Bild 102-00607 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Mensen staan in de rij voor een winkel in Berlijn tijdens de inflatie, 1923
INTERBELLUM · 1918-1939
Inflatie en de Ruhrbezetting
Duitsland maakte veel geld bij en dat geld werd steeds minder waard: inflatie.
Prijzen stegen zo snel dat mensen met hun loon meteen naar de winkel renden.
GL/TL: in 1923 betaalde Duitsland te weinig en bezetten Frankrijk en België het Ruhrgebied.
Spaargeld was bijna niets meer waard, dat maakte veel mensen boos.
Inflatie is voor KB en GL/TL stof; BB kent het begrip niet. De Ruhrbezetting (1923) is alleen GL/TL. Frankrijk en België bezetten het Ruhrgebied, het industriegebied van Duitsland, omdat Duitsland de herstelbetalingen niet volledig leverde. Veelgemaakte fout: inflatie zien als dat dingen goedkoper worden. Het is het omgekeerde. Image credit: Onbekende fotograaf / Bundesarchiv, Bild 146-1971-109-42 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Gewapende mannen op de Odeonsplatz in München tijdens de Hitlerputsch, 9 november 1923
INTERBELLUM · 1918-1939
Staatsgreep en herstel (GL/TL)
Veel Duitsers geloofden de Dolkstootlegende: het leger zou verraden zijn door politici.
In 1923 probeerde Hitler in München de macht te grijpen, maar zijn staatsgreep mislukte.
In 1924 hielp het Dawesplan: Amerikaanse leningen lieten de economie weer groeien.
In 1926 werd Duitsland lid van de Volkenbond.
Alleen GL/TL: Dolkstootlegende, mislukte staatsgreep van Hitler (1923), het Dawesplan (1924) en het lidmaatschap van de Volkenbond (1926). De Dolkstootlegende is een verzonnen verhaal: het Duitse leger was in 1918 wel verslagen. Het Dawesplan regelde leningen uit de VS en een lichtere betaling van herstelbetalingen. Veelgemaakte fout: denken dat de staatsgreep van 1923 slaagde. Hitler kreeg pas in 1933 de macht. Image credit: Onbekende fotograaf / Bundesarchiv, Bild 119-1426 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Wat is inflatie?
Geld wordt minder waard en prijzen stijgen
Prijzen dalen doordat er te veel is
De overheid betaalt geen lonen meer
Mensen sparen veel meer dan eerst
Inflatie = geldontwaarding. Verwachte fout: denken dat producten goedkoper worden.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1919, 1923, 1924, 1926 (de laatste drie alleen GL/TL). Verwachte fout: het Dawesplan voor de Ruhrbezetting zetten.
Paniek op Wall Street in New York, 24 oktober 1929
INTERBELLUM · 1918-1939
De Beurskrach van 1929
In oktober 1929 stortten de aandelenkoersen op Wall Street in: de Beurskrach.
Bedrijven gingen failliet en banken in de VS vroegen hun leningen terug.
Daardoor ontstond een wereldwijde economische crisis.
Mensen verloren hun baan en veel mensen verloren het vertrouwen in de democratie.
Syllabus: Beurskrach op Wallstreet (1929), wereldwijde economische crisis, Duitsland extra zwaar getroffen en de gevolgen voor het vertrouwen in de democratie. Duitsland leefde sinds het Dawesplan van Amerikaanse leningen (GL/TL), dus de crisis kwam daar extra hard aan. Veel mensen steunden daardoor extreme partijen, ook de nazi's van Hitler. Veelgemaakte fout: denken dat de crisis alleen de VS trof. Image credit: Associated Press / Wikimedia Commons, publiek domein
Werkverschaffing in Maastricht: arbeiders en een trein die grond aanvoert, jaren dertig
INTERBELLUM · 1918-1939
Nederland in de crisistijd
In de jaren dertig kwam er veel werkloosheid: mensen raakten hun baan kwijt.
Werklozen kregen een uitkering en moesten zich daarvoor melden: dat heette stempelen.
De overheid zette werklozen aan het werk bij werkverschaffing, bijvoorbeeld bij graafwerk.
Het werk was zwaar en het loon laag.
Syllabus: crisistijd, werkloosheid, stempelen, werkverschaffingsprojecten. Stempelen: je kreeg een stempel als bewijs dat je je had gemeld en geen werk had. De foto toont werkverschaffing bij Maastricht: arbeiders brengen grond aan voor het ophogen van een terrein. Veelgemaakte fout: stempelen verwarren met stemmen. Image credit: Nederlandse Heidemaatschappij / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Minister-president Colijn leest de regeringsverklaring voor in de Tweede Kamer, Den Haag, 1936
INTERBELLUM · 1918-1939
Colijn, de NSB en neutraliteit
Minister-president Colijn voerde aanpassingspolitiek: bezuinigen en zorgen dat Nederland zich aanpaste aan de crisis.
De NSB van Mussert kreeg door de crisis meer aanhang.
De NSB wilde geen parlementaire democratie, maar een leider met alle macht.
Nederland bleef neutraal: het koos geen kant in conflicten.
Syllabus: aanpassingspolitiek, gevolg van de economische crisis voor de democratie, opkomst van de NSB, handhaving neutraliteit. Hendrik Colijn was in de jaren dertig minister-president. Anton Mussert leidde de NSB, die zich liet inspireren door Hitler en Mussolini. Neutraliteit hield Nederland ook in de Eerste Wereldoorlog vol. Veelgemaakte fout: denken dat Colijn de crisis bestreed met veel overheidsgeld. Zijn beleid was juist bezuinigen. Image credit: Fotopersbureau Gompers / Haags Gemeentearchief / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Video: Crisis in Nederland: enorme werkloosheid en armoede (NTR, Schooltv). Kijkvraag: waarom kwam Nederland in een crisis door de Beurskrach in Amerika? Noem ook twee gevolgen voor gewone mensen en vergelijk met de dia over werkloosheid.
Wat was werkverschaffing?
Een school om een nieuw beroep te leren
Een uitkering zonder verplichtingen
Een bank die werklozen leende
Werklozen kregen werk van de overheid
Werkverschaffing = door de overheid georganiseerd werk voor werklozen. Verwachte fout: denken dat het een uitkering was.
Vul in
Colijn voerde in de crisistijd aanpassingspolitiek en de NSB van Mussert kreeg meer aanhang.
Colijn = aanpassingspolitiek, Mussert = NSB. Verwachte fout: neutraliteit invullen.
Welk onderdeel was voor jou het lastigst?
Het Verdrag van Versailles
De Republiek van Weimar
De Beurskrach en de crisis
Nederland in de crisistijd
Gebruik de uitslag om het onderdeel te herhalen dat de meeste stemmen krijgt.
Waarom was de Beurskrach ook slecht voor de democratie? Leg uit.
Een goed antwoord: door de crisis verloren mensen hun werk en vertrouwen in de regering, daardoor kozen sommigen voor extreme partijen (in Duitsland de nazi's, in Nederland de NSB). Verwachte fout: alleen schrijven dat mensen arm werden, zonder de link met het vertrouwen.
INTERBELLUM · 1918-1939
Begrippen (1/2)
Verdrag van Versailles: Vredesverdrag van 1919 dat Duitsland strafte
herstelbetalingen: Geld dat Duitsland moest betalen voor de oorlogsschade
gebiedsafstand: Land dat Duitsland moest afstaan
Volkenbond (KB, GL/TL): Organisatie die oorlog moest voorkomen
Republiek van Weimar: Duitse democratie van 1919 tot 1933
Deze slide heeft geen instructies
INTERBELLUM · 1918-1939
Begrippen (2/2)
inflatie (KB, GL/TL): Geld wordt minder waard, prijzen stijgen
Beurskrach: Instorting van de aandelenkoersen in 1929
stempelen: Je melden voor een uitkering als werkloze
werkverschaffing: Werk van de overheid voor werklozen
NSB: Nederlandse partij van Mussert
Deze slide heeft geen instructies
