P1W3a

• newEditor
• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 5

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• wisbordje en gesloten stift

• chromebook (nog dicht)

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk in stilte over deze vraag:

Een vetzuur of cholesterolmolecuul is hydrofoob (apolair). Je bloed bestaat voor meer dan 90% uit water (polair). Wat zou er gebeuren als je puur vet rechtstreeks in je bloedbaan injecteert?

Zitplan

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• wisbordje en gesloten stift

• chromebook (nog dicht)

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk in stilte over deze vraag:

Een vetzuur of cholesterolmolecuul is hydrofoob (apolair). Je bloed bestaat voor meer dan 90% uit water (polair). Wat zou er gebeuren als je puur vet rechtstreeks in je bloedbaan injecteert?

Zitplan

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• wisbordje en gesloten stift

• chromebook (nog dicht)

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk in stilte over deze vraag:

Een vetzuur of cholesterolmolecuul is hydrofoob (apolair). Je bloed bestaat voor meer dan 90% uit water (polair). Wat zou er gebeuren als je puur vet rechtstreeks in je bloedbaan injecteert?

Zitplan

Een vetzuur of cholesterolmolecuul is hydrofoob (apolair). Je bloed bestaat voor meer dan 90% uit water (polair).

Wat zou er gebeuren als je puur vet rechtstreeks in je bloedbaan injecteert?

1

m

00

s

+30 s

2

m

00

s

+30 s

Lipoproteïnen: een "verpakkingsbolletje" voor vetten

Succescriteria

BIJZONDERE BIOMOLECULEN

• Ik verwoord het belang van biomoleculen voor ons metabolisme

• Ik beschrijf de bouw van de DNA molecule

• Ik beschrijf de structuur van de DNA molecule

• Ik verwoord hoe DNA vermenigvuldigd wordt

Welke onderdelen herken je in dit lipoproteïne?

fosfolipide

proteïne

steroïde (cholesterol)

triglyceride

sacharide

Lipoproteïnen: een "verpakkingsbolletje" voor vetten

1. fosfolipide monolaag: hydrofiel vanbuiten - hydrofoob vanbinnen

2. triglyceride: in de hydrofobe kern

3. steroïden (cholesterol): in de hydrofobe kern

4. eiwit: zorgt voor structuur én werkt als een soort 'adreslabel' of 'sleutel' waarmee het lipoproteïne kan aanmeren bij de juiste cellen

Lipoproteïnen: een "verpakkingsbolletje" voor vetten

'Goeie' en 'slechte' cholesterol

• Er zijn twee soorten lipoproteinen om het cholestrol te vervoeren.

  • High Density Lipoproteins (HDL) +

  • Low Density Lippoproteins (LDL) -

• HDL-cholesterol

  • = 'goeie' cholesterol

  • niet aan de cellen afgegeven cholesterol wordt weer afgevoerd uit de bloedvaten richting de lever

• LDL-cholesterol

  • = 'slechte cholesterol'

  • eiwitten aan de oppervlakte kunnen binden aan de endotheelcellen van de bloedvatwand en dan kan worden opgenomen in de vaatwand

Lipoproteïnen: een "verpakkingsbolletje" voor vetten

Lipoproteïnen: een "verpakkingsbolletje" voor vetten

Naast lipoproteïnen, heb je nog andere biomoleculen waarbij verschillende structuren aan elkaar voorkomen.

Naast lipoproteïnen, heb je nog andere biomoleculen waarbij verschillende structuren aan elkaar voorkomen.

Welke structuren herken je?

1

m

00

s

+30 s

2

m

00

s

+30 s

Glycoproteïnen en glycolipiden: identiteit, herkenning en structuur.

Meer daarover wanneer we het over het celmembraan hebben later in P1...

Vitaminen

essentieel! Via voeding op te nemen

Vitaminen

Wat valt je op als je de chemische structuur van vit A en vit D2 (boven) vergelijkt met die van vit C en vit B1 (onder)?

1

m

00

s

+30 s

1

m

00

s

+30 s

Vitaminen

apolair (hydrofoob, vetoplosbaar):

kan in beperkte mate worden opgeslagen in de lever

polair (hydrofiel, wateroplosbaar):

overschot wordt uitgescheiden via de urine

Vitaminen

• apolair (hydrofoob, vetoplosbaar): vit A, D, E, K

of polair (hydrofiel, wateroplosbaar): vit B en C: overschot verlaat het lichaam via de urine

• functies:

  • Co-enzymen (Vitamine B-complex): de "sleutel" die het enzym aanzet

  • Antioxidanten (Vitamine C & E): vangen vrije radicalen op om celmembranen en DNA te beschermen tegen oxidatieve schade

  • Hormoon-achtig / Signaalmolecule (Vitamine A & D): Reguleren genexpressie en celdifferentiatie.

Succescriteria

BIJZONDERE BIOMOLECULEN

• Ik verwoord het belang van biomoleculen voor ons metabolisme

• Ik beschrijf de bouw van de DNA molecule

• Ik beschrijf de structuur van de DNA molecule

• Ik verwoord hoe DNA vermenigvuldigd wordt

Hoe noemen we de bouwstenen van een DNA molecule?

A

monomeren

B

nucleotiden

C

streng

D

baseparen

Bouw van DNA

Bouw van DNA

• polymeer

Bouw van DNA

• polymeer:

  • nucleotiden (monomeer):

    • fosfaatgroep

    • suikergroep (desoxyribose)

    • stikstofbase (A, C, G, T)

Bouw van DNA

• polymeer:

  • nucleotiden (monomeer):

    • fosfaatgroep

    • suikergroep (desoxyribose)

    • stikstofbase (A, C, G, T)

  • baseparing via waterstofbruggen

    • adenine (A) verbindt altijd met thymine (T)

    • guanine (G) verbindt altijd met cytosine (C)

Bouw van DNA

• polymeer:

  • nucleotiden (monomeer):

    • fosfaatgroep

    • suikergroep (desoxyribose)

    • stikstofbase (A, C, G, T)

  • baseparing via waterstofbruggen

    • adenine (A) verbindt altijd met thymine (T)

    • guanine (G) verbindt altijd met cytosine (C)

purines

(2 ringen)

pyrimidines

(1 ring)

Wat is de blauwe component?

A

desoxyribose

B

fosfaatgroep

C

een stikstofbase

D

ribose

Wat is de groene component?

A

desoxyribose

B

fosfaatgroep

C

een stikstofbase

D

een smurf

Succescriteria

BIJZONDERE BIOMOLECULEN

• Ik verwoord het belang van biomoleculen voor ons metabolisme

• Ik beschrijf de bouw van de DNA molecule

• Ik beschrijf de structuur van de DNA molecule

• Ik verwoord hoe DNA vermenigvuldigd wordt

Structuur van DNA

• dubbele helix (gedraaide touwladder)

Structuur van DNA

• dubbele helix (gedraaide touwladder)

• antiparallelle oriëntatie van de strengen:

  • 5'-3' streng

  • 3'-5' streng

Structuur van DNA

• dubbele helix (gedraaide touwladder)

• antiparallelle oriëntatie van de strengen:

  • 5'-3' streng

  • 3'-5' streng

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

Succescriteria

BIJZONDERE BIOMOLECULEN

• Ik verwoord het belang van biomoleculen voor ons metabolisme

• Ik beschrijf de bouw van de DNA molecule

• Ik beschrijf de structuur van de DNA molecule

• Ik verwoord hoe DNA vermenigvuldigd wordt