8.2 Een nieuwe samenleving

• newEditor
• Gs
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

8.2 Een nieuwe samenleving

Kenmerkende aspecten

32. discussies over de ‘sociale kwestie’

34. de opkomst van emancipatiebewegingen

36. de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme,

    confessionalisme en feminisme

Leerdoelen

1. Je kunt de levensomstandigheden van arbeiders beschrijven en verklaren.

2. Je begrijpt waarom de midden- en hogere klassen zich zorgen maakten over de sociale kwestie en je kunt uitleggen welke de overheid hierin ging spelen.

3. Je weet welke groepen zich inzetten voor de emancipatie van arbeiders en hoe zij dit deden.

4. Je begrijpt de theorie van Marx en je kunt uitleggen in welk opzicht sociaaldemocraten afwijken van Marx ’ideeën.

Begrippen

1. Sociale kwestie

2. Vakbonden

3. politiek-maatschappelijke stroming

4. emancipatiebewegingen

5. Bourgeoisie

6. proletariaat

7. Sociaal democraten

8. Algemeen kiesrecht

9. Communisten

Jaartallen

1819: Bloedbad St Peters field

1838: People's charter

1848: Engels en Marx publiceren het communistisch manifest

Sociale kwestie

• Sociale kwestie: slechte leef- en werkomstandigheden in een industriële samenleving.

  • Leefomstandigheden:

    • Ongepland arbeiderswijken (geen riolering)

    • Kleine huizen, dichtbij de fabrieken; uitstoot

    • Slechte hygiëne

  • Werkomstandigheden:

    • Lange werkdagen

    • Kinderarbeid

    • Lage lonen

    • Onveilig machines

• Liberale overheid wil hier niets aan doen, omdat zij zich niet willen bemoeien met de economie (liberale markteconomie)

• Sommige (rijke) mensen willen wel helpen

  • Religieus motief: christenen moeten de zwakkeren helpen.

  • Sociaal motief: medemenselijkheid.

Socialisme

• Arbeiders hadden geen stemrecht (bepaald door bezittingen/geld), dus konden geen veranderingen via de parlementaire weg doorvoeren.

• Begin 19e eeuw ontstaan vakbonden (verenigingen van arbeiders met het zelfde beroep), zij riepen op tot stakingen en protesten, om veranderingen door te voeren.

• Halverwege 19e eeuw ontstond de politiek-maatschappelijk stroming het socialisme. Een emancipatie beweging die de levensomstandigheden van arbeiders wilden verbeteren.

• Binnen het socialisme ontstond het kapitalisme van Karl Marx. Hij geloofde dat een kleine rijke groep (bourgeoisie), steeds rijker worden ten koste van de arme bevolking (proletariaat). Uiteindelijk zou er een revolutie uitbreken, waarna een perfect gelijke samenleving ontstaan waar er geen bezit zou zijn.

Op 9 september riepen de vakbonden op tot algehele staking van het OV.

Bedenk een reden wat deze staking tot een succes maakt?

In 1917 brak in Rusland een opstand uit tegen het regime. De arme bevolking had geen voedsel meer en wilde niet meer vechten aan de frontlinie (WO1).

Lenin zag dit als het begin van de Communistische revolutie, die zich zou verspreidden over hele Europa.

Dit gebeurde echter niet, waarom braken er geen revoluties uit in de rest van Europa?

A

Men was te druk met vechten in de Eerste Wereldoorlog om hierover na te denken

B

De leefomstandigheden waren langzaam beter geworden, waardoor de noodzaak ontbrak

C

De revolutie verspreidde zich wel, maar werd overal keihard neergeslagen door liberalen

D

Er waren geen communisten in de rest van Europa

Sociaal democratie

• Sommige socialisten vonden een revolutie te ver gaan en wilden liever via de 'parlementaire weg' veranderingen doorvoeren.

• In de loop van de 19e eeuw verbeteren de leefomstandigheden van arbeiders in Europa

• Deze groep kwam bekend te staan als sociaaldemocraten en wilden:

  • Hogere belasting om sociale wetgeving door te voeren: minimumloon, uitkeringen, fatsoenlijke huizen, etc.

  • Algemeen kiesrecht voor mannen

Examentraining