Effectoren
Hanne Vansimpsen
Effectoren
Hanne Vansimpsen
Leerdoelen van deze les
Aan het einde van de les kan je
Je kent het verschil tussen excretie en secretie en kan minstens 3 voorbeelden geven van elk.
Je kan de exocriene en endocriene klieren op een tekening herkennen én aanduiden.
Je kan minstens 3 voorbeelden geven van zowel een endocriene klier als van een exocriene klier én je kent het klierproduct van deze voorbeelden.
Je kan de verschillen uitleggen tussen een exocriene klier en een endocriene klier wat betreft bouw en productie van klierproduct.
Wat doen klieren?
Klieren maken stoffen aan en geven die af.
Welke klieren kennen jullie al?
Twee grote groepen klieren
Geen afvoerbuis
Geven stoffen direct af aan het bloed. (inwendig milieu)
synoniem= hormoonklieren
Endocriene klieren
Hebben soms een afvoerbuis
Verbinding met het uitwendig milieu
Denk aan EXIT
Exocriene klieren
Exocriene klieren
traanklieren
oorsmeerklieren
de lever
maagwandklieren
darmwandklieren
zweetklieren
talgklieren
speekselklieren
melkklieren
de prostaatklier
Exocriene klieren
Secretie klieren:
Nuttige stoffen
Vb: speekselklieren --> vertering
Ze geven nuttige stoffen af die een functie hebben buiten de klier zelf. Het product is dus bedoeld om gebruikt te worden.
Excretie klieren:
Afvalstoffen/ niet nuttige stoffen
Vb: zweetklier --> verwijdert afvalstoffen zoals ureum
(afkoeling is een gevolg geen reden van werking van de klier zelf)
Talgklieren
Haren worden soepel gehouden door een vetachtige stof = talg
Puberteit meer talg
Daarom soms verstopte poriën =mee-eters
Talgkanaal volledig afgesloten -> ontsteking = acne
Endocriene klieren
Schildklier
Zwezerik
hypofyse
bijnieren
epifyse
hypothalamus
Gemengde klieren
Alvleesklier /pancreas
Geslachtsklieren
eierstokken
teelballen
Endo of Exo?
Endocrien Exocrien
Bouw en werking van exocriene klieren.
Exocriene klieren
Darmwandklieren hebben geen afvoerbuisjes
Endocriene klieren
Geen afvoerbuisje
Geen spiercellen
Wel haarvaten
Darmwandklieren zijn exocriene klieren omdat de darm rechtstreeks in verbinding staat met het lichaamsoppervlak
Waar
Niet waar
Wat is een zweetklier?
Exocrien en secreet
Exocrien en excreet
Endocrien en secreet
Endocrien en excreet
"Traanvocht bevochtigt en reinigt de ogen"
Secretie
Excretie
Het hormoon adrenaline wordt geproduceerd in de bijnieren
Waar
Niet waar
Endocriene klieren geven hun klierproduct via een afvoerbuisje af aan het bloed.
Waar
Niet waar
"Neusslijm bevochtigt en reinigt de ademlucht."
Secretie
Excretie
Wat is een synoniem voor endocriene klier?
Bijnier
Secretieklier
Hormoonklier
Excretieklier
Bouwstoffen om hormonen aan te maken worden door de endocriene kliercellen uit het bloed gehaald
Waar
Niet waar
klieren bij andere dieren.
Gifklieren = voor verdediging of jacht (vb. Slangen, schorpioenen,...)
Slijmklieren= voor bescherming of voortbeweging (slakken, amfibieën, vissen)
Geurklieren/feromoonklieren = voor communicatie (vb. mieren, honden, bevers, ...)
Inktklieren= verdediging (vb. inktvis)
Verwerking
Oefening 7 p. 68
Oefening 8 p. 68
Oefening 9 p. 69
Oefening 11 p. 69
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
Wat vond je van deze les?
Bronnen
Handboek WACO3 Natuurwetenschappen 3, Plantyn (Scoodle platform)
Handboek Genie Biologie KOV3.2, Van In (Diddit platform)
Handboek Focus Natuurwetenschappen 3, Pelckmans (Pelckmans portaal)
Bioplek.org