Ademhaling: longblaasjes en lucht
Ademhaling: longblaasjes en lucht
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan beschrijven hoe longblaasjes werken, welke verschillen er zijn tussen ingeademde en uitgeademde lucht, en hoe een inademing en een uitademing tot stand komen.
De gebruiker gaf drie doelen. Omdat ze inhoudelijk sterk samenhangen binnen ademhaling, worden ze hier samen gepresenteerd in één lesdoelzin voor leerlingen.
Welke woorden koppel jij aan ademen?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: longen, zuurstof, koolstofdioxide, neus, borstkas, middenrif.
Longblaasjes: plek van gaswisseling
Longblaasjes liggen aan het einde van de kleinste luchtpijptakjes
Ze zijn de plek waar zuurstof en koolstofdioxide worden uitgewisseld
Rond de longblaasjes liggen veel haarvaten met bloed
Deze slide heeft geen instructies
Bouw van longblaasjes
De wand van een longblaasje is heel dun
Ook de wand van een haarvat is heel dun
Daardoor kunnen gassen snel van lucht naar bloed en van bloed naar lucht bewegen
Samen zorgen veel longblaasjes voor een groot oppervlak
Benadruk dat een groot oppervlak de uitwisseling vergemakkelijkt. Vermijd hier nog diep in diffusie op concentratieverschil te gaan als dat buiten het niveau valt.
Wat gaat het bloed in?
In de ingeademde lucht zit veel zuurstof
Zuurstof gaat vanuit de longblaasjes naar het bloed
Het bloed vervoert die zuurstof verder door het lichaam
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaat naar de longblaasjes?
In het bloed zit koolstofdioxide als afvalstof van verbranding
Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de longblaasjes
Daarna verlaat het gas het lichaam bij het uitademen
Koppel 'verbranding' kort aan energie vrijmaken in cellen als leerlingen die term al kennen.
Samengevat: werking van longblaasjes
Zuurstof gaat in de longblaasjes van de lucht naar het bloed. Koolstofdioxide gaat van het bloed naar de lucht. Door de dunne wanden en de vele longblaasjes kan deze gaswisseling snel verlopen.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom kunnen longblaasjes gassen snel uitwisselen?
Dunne wanden
Dikke spieren
Weinig haarvaten
Kleine ribben
De juiste redenering komt uit de slides over bouw en werking: dunne wanden van longblaasjes en haarvaten maken snelle gaswisseling mogelijk.
Gaswisseling in de longblaasjes
In de longblaasjes gaat zuurstof van de lucht naar het bloed. Koolstofdioxide gaat van het bloed naar de lucht. Door de dunne wanden verloopt deze gaswisseling snel.
Alleen deze combinatie klopt met de samenvattingsslide over de werking van longblaasjes.
Ingeademde en uitgeademde lucht
Ingeademde lucht en uitgeademde lucht zijn niet hetzelfde
Je lichaam haalt zuurstof uit de lucht
Je lichaam voegt koolstofdioxide en waterdamp toe aan de uitgeademde lucht
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijkste verschillen
Ingeademde lucht
Meer zuurstof
Minder koolstofdioxide
Meestal koeler
Minder waterdamp
Minder zuurstof
Meer koolstofdioxide
Warmer
Meer waterdamp
Uitgeademde lucht
Als je percentages wilt noemen, houd het eenvoudig en alleen als dat past bij de klas: ingeademde lucht bevat ongeveer 21% zuurstof; uitgeademde lucht minder.
Wat blijft ongeveer gelijk?
De hoeveelheid stikstof verandert bijna niet
Stikstof wordt door het lichaam nauwelijks gebruikt bij de ademhaling
Daarom zit er in ingeademde en uitgeademde lucht ongeveer evenveel stikstof
Deze slide heeft geen instructies
Waaraan merk je dat?
Een spiegel beslaat door waterdamp in uitgeademde lucht
Uitgeademde lucht voelt warmer aan dan de omgevingslucht
Dat past bij wat er in de longen is veranderd
Concreet voorbeeld helpt leerlingen de verschillen tussen ingeademde en uitgeademde lucht te onthouden.
Welke stof blijft in ingeademde en uitgeademde lucht bijna gelijk?
Waterdamp
Koolstofdioxide
Stikstof
Zuurstof
Veel leerlingen denken dat alle stoffen veranderen. Benadruk dat stikstof nauwelijks gebruikt wordt bij de ademhaling.
Verschillen tussen ingeademde en uitgeademde lucht
Ingeademde lucht bevat meer zuurstof en minder koolstofdioxide. Uitgeademde lucht is vaak warmer en bevat meer waterdamp.
Deze invulling volgt direct uit de vergelijkingsslides en het voorbeeld van de beslagen spiegel.
Inademing en uitademing
Ademen gebeurt door beweging van de borstkas en het middenrif. Daardoor verandert de ruimte in de borstholte en stroomt lucht naar binnen of naar buiten.
Gebruik hier de termen borstholte, borstkas en middenrif consequent.
Hoe ontstaat een inademing?
Het middenrif trekt samen en wordt platter
De tussenribspieren trekken samen
De borstkas gaat omhoog en naar voren
De borstholte wordt groter
Lucht stroomt de longen in
Als passend kun je benoemen dat de druk in de longen dan lager wordt dan buiten het lichaam, waardoor lucht naar binnen stroomt.
Inademing als keten
Middenrif en tussenribspieren trekken samen → borstholte wordt groter → longen zetten uit → lucht stroomt naar binnen
Deze slide heeft geen instructies
Hoe ontstaat een uitademing?
Het middenrif ontspant en wordt boller
De tussenribspieren ontspannen
De borstkas zakt omlaag
De borstholte wordt kleiner
Lucht stroomt de longen uit
Benadruk dat rustige uitademing meestal een gevolg is van ontspanning van spieren.
Uitademing als keten
Middenrif en tussenribspieren ontspannen → borstholte wordt kleiner → longen veren terug → lucht stroomt naar buiten
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurt er eerst bij een inademing?
Lucht stroomt in
Borstholte groter
Middenrif trekt samen
Longen zetten uit
Test de keten van oorzaak en gevolg. Eerst trekken middenrif en tussenribspieren samen; daarna wordt de borstholte groter.
Inademing en uitademing als keten
Bij een inademing trekt het middenrif samen en wordt de borstholte groter. Bij een uitademing ontspant het middenrif en wordt de borstholte kleiner, waardoor lucht naar buiten stroomt.
Laat leerlingen de twee ketens vergelijken: inademing vergroot de borstholte, uitademing verkleint die.
Leg in eigen woorden uit hoe lucht naar binnen of buiten stroomt.
Bespreek of leerlingen het kernidee noemen dat beweging van middenrif en tussenribspieren de grootte van de borstholte verandert, waardoor lucht naar binnen of buiten stroomt.
Wat is één ding dat je uit deze les zeker onthoudt?
Reflectie zonder goed/fout. Laat leerlingen benoemen wat ze inhoudelijk meenemen uit de les.
Welk onderdeel hielp jou het best om dit te begrijpen?
Reflectie zonder goed/fout. Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of visual het meest hielp.
Begrippenlijst
longblaasjes - kleine blaasjes in de longen waar gaswisseling plaatsvindt
gaswisseling - het uitwisselen van zuurstof en koolstofdioxide
haarvaten - heel kleine bloedvaten rond de longblaasjes
zuurstof - gas dat vanuit de longblaasjes in het bloed komt
koolstofdioxide - afvalgas dat vanuit het bloed naar de longblaasjes gaat
middenrif - spier onder de longen die helpt bij het ademen
tussenribspieren - spieren tussen de ribben die de borstkas bewegen
Deze slide heeft geen instructies