Fictie §5 Over gedichten
Fictie §5 Over gedichten
Door bewust gebruik te maken van stijl en structuur kunnen schrijvers op een creatieve manier laten zien hoe zij de wereld van binnen en van buiten ervaren.
“Poëzie als manier om jezelf uit te drukken.”
Leerdoelen
Je kunt uitleggen wat eindrijm is
Je kan een rijmschema maken
Je kunt uitleggen wat beginrijm (alliteratie) is
Je kunt uitleggen wat klankrijm (assonantie) is
Je leert wat een limerick, een sonnet en een strofe is
Kenmerken van gedichten
Uiterlijke vorm:
- Regels zijn kort
- Veel wit om de regels heen
Vaak:
Soms:
- Sommige woorden hebben meerdere betekenissen
- Sommige woorden worden herhaald
- De woorden aan het eind van de regels rijmen
- Klank is belangrijk
Strofe
De regels in een gedicht noem je versregels. De versregels die in groepjes bij elkaar staan noem je een strofe.
Vergelijk een strofe van een gedicht met
een alinea van een tekst.
Elke strofe heeft een deelonderwerp
EINDRIJM
Op twee slakken
Twee slakken waren al sinds jaren
op weg van Groningen naar Haren.
Ten slotte kwam geheel ontdaan
de oudste aan het eindpunt aan.
Hij slikte en sprak diep bewogen:
'Mijn broer is uit de bocht gevlogen.'
uit: 'De peperbek', 1966.
RIJMSCHEMA
Een dichter hanteert vaak een volgorde voor zijn rijmwoorden binnen een strofe, dit wordt een rijmschema genoemd.
aabb cc
Elke rijmklank heeft een letter als symbool.
De klank in de eerste regel krijgt de letter a
als symbool, de volgende rijmklank krijgt b
als symbool. Et cetera.
Valentijn is fijn
maar elke dag
bij het zien van je glimlach
is gelukkig zijn
Valentijn is fijn
ik wil elke dag
gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
Valentijn is fijn
is gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
elke dag
abba
aabb
abab
gekruist rijm
omarmend rijm
gepaard rijm
Beginrijm: voorrijm
Voorrijm:
Epikurisch feestgezang
Ruisende wanden, en schittrende zalen,
Bruisende bekers en ramlende schalen,
Blinkende toortsen in flonkrend kristal,
Klinkende kelken en jubelgeschal!
Schaatrende buien van lachen en zingen,
Klaatrende stromen en kurken aan ’t springen;
Spreien van dons voor het uitgerukt lijf,
Reien van vrinden in ’t zalig verblijf!
uit het werk van P.A. de Génestet (1829 – 1861)
Wanneer beginwoorden dezelfde klank hebben
Beginrijm: alliteratie
Alliteratie:
Wij weten wat we willen!
De kat krabt de krullen van de trap.
Berend Botje, Donald Duck, Guus Geluk, Mickey Mouse
Witte winter,
wollen wanten,
warme jas
waar gisteren nog gras was
zie ik pijltjes in de sneeuw
poes volgt de pootjes
van een spreeuw
Wanneer verschillende woorden met dezelfde letter beginnen
Assonantie (klankrijm)
Assonantie:
Let op de klank van de klinkers als je half wilt rijmen.
Herhaling van de klank van de klinkers in het midden van woorden,
zonder verder te rijmen
Alliteratie en assonantie
Liesje leerde Lotje lopen langs de lange Lindenlaan
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Beginrijm
De man uit Waddinxveen woont zijn hele leven al alleen
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Beginrijm
De muis gaat naar huis
alliteratie
assonantie
Eindrijm
beginrijm
Limerick
Limerick:
Een limerick bestaat uit vijf regels.
In de eerste regels staat altijd een plaatsnaam.
Een limerick heeft vaak een grappige inhoud.
Het rijmschema is AABBA.
Het aantal lettergrepen per regel staat vast.
Regel 1: 9 lettergrepen
Regel 2: 9 lettergrepen
Regel 3: 5 lettergrepen
Regel 4: 5 lettergrepen
Regel 5: 9 lettergrepen
Sonnet
Sonnet:
Een gedicht dat bestaat uit veertien regels,
die zijn verdeeld over vier strofen.
De eerste twee strofen bestaan elk uit vier regels, de laatste twee strofen uit elk drie.
Een sonnet heeft een strak rijmschema.
Sonnet
Sonnet:
Een gedicht dat bestaat uit veertien regels,
die zijn verdeeld over vier strofen.
De eerste twee strofen bestaan elk uit vier regels, de laatste twee strofen uit elk drie.
Een sonnet heeft een strak rijmschema.
Wat is het rijmschema?
ABAB
CDCD
EFG
EFG
Woordspeling
Woordspeling:
Ze heeft dikke billen,
maar ze zit er niet mee.
Spelen met woorden.
Begrippen uit deze les
Klank
Rijm
Ritme
Eindrijm
beginrijm
Limerick
Sonnet
strofe