Les rijm en andere vormkenmerken

Fictie §5 Over gedichten


1 / 28
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 1

In deze les zitten 28 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Fictie §5 Over gedichten


 

Door bewust gebruik te maken van stijl en structuur kunnen schrijvers op een creatieve manier laten zien hoe zij de wereld van binnen en van buiten ervaren.

“Poëzie als manier om jezelf uit te drukken.”


Leerdoelen


  • Je kunt uitleggen wat eindrijm is

  • Je kan een rijmschema maken

  • Je kunt uitleggen wat beginrijm (alliteratie) is

  • Je kunt uitleggen wat klankrijm (assonantie) is

  • Je leert wat een limerick, een sonnet en een strofe is


Kenmerken van gedichten

Uiterlijke vorm:

- Regels zijn kort

- Veel wit om de regels heen

Vaak:




Soms:

- Sommige woorden hebben meerdere betekenissen

- Sommige woorden worden herhaald



- De woorden aan het eind van de regels rijmen

- Klank is belangrijk

Strofe

De regels in een gedicht noem je versregels. De versregels die in groepjes bij elkaar staan noem je een strofe.


Vergelijk een strofe van een gedicht met 

een alinea van een tekst.


Elke strofe heeft een deelonderwerp



EINDRIJM

Op twee slakken

Twee slakken waren al sinds jaren

op weg van Groningen naar Haren.

Ten slotte kwam geheel ontdaan

de oudste aan het eindpunt aan.

Hij slikte en sprak diep bewogen:

'Mijn broer is uit de bocht gevlogen.'



uit: 'De peperbek', 1966.



RIJMSCHEMA

Een dichter hanteert vaak een volgorde voor zijn rijmwoorden binnen een strofe, dit wordt een rijmschema genoemd.



aabb cc

Elke rijmklank heeft een letter als symbool.

De klank in de eerste regel krijgt de letter a

als symbool, de volgende rijmklank krijgt b

als symbool. Et cetera.

Valentijn is fijn

maar elke dag

bij het zien van je glimlach

is gelukkig zijn

Valentijn is fijn

ik wil elke dag

gelukkig zijn

bij het zien van je glimlach


Valentijn is fijn

is gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach

elke dag

abba

aabb

abab

gekruist rijm

omarmend rijm

gepaard rijm



Beginrijm: voorrijm

Voorrijm:




Epikurisch feestgezang



Ruisende wanden, en schittrende zalen,

Bruisende bekers en ramlende schalen,

Blinkende toortsen in flonkrend kristal,

Klinkende kelken en jubelgeschal!

Schaatrende buien van lachen en zingen,

Klaatrende stromen en kurken aan ’t springen;

Spreien van dons voor het uitgerukt lijf,

Reien van vrinden in ’t zalig verblijf!


uit het werk van P.A. de Génestet (1829 – 1861)

Wanneer beginwoorden dezelfde klank hebben



Beginrijm: alliteratie

Alliteratie:




Wij weten wat we willen!


De kat krabt de krullen van de trap.


Berend Botje, Donald Duck, Guus Geluk, Mickey Mouse


Witte winter,

wollen wanten,

warme jas

waar gisteren nog gras was

zie ik pijltjes in de sneeuw

poes volgt de pootjes

van een spreeuw



Wanneer verschillende woorden met dezelfde letter beginnen



Assonantie (klankrijm)

Assonantie:




Let op de klank van de klinkers als je half wilt rijmen.



Herhaling van de klank van de klinkers in het midden van woorden, 

zonder verder te rijmen

Alliteratie en assonantie

Liesje leerde Lotje lopen langs de lange Lindenlaan

A

Alliteratie

B

Assonantie

C

Eindrijm

D

Beginrijm

De man uit Waddinxveen woont zijn hele leven al alleen

A

Alliteratie

B

Assonantie

C

Eindrijm

D

Beginrijm

De muis gaat naar huis

A

alliteratie

B

assonantie

C

Eindrijm

D

beginrijm



Limerick

Limerick:





Een limerick bestaat uit vijf regels.


In de eerste regels staat altijd een plaatsnaam.


Een limerick heeft vaak een grappige inhoud.


Het rijmschema is AABBA.


Het aantal lettergrepen per regel staat vast.

Regel 1: 9 lettergrepen

Regel 2: 9 lettergrepen

Regel 3: 5 lettergrepen

Regel 4: 5 lettergrepen


Regel 5: 9 lettergrepen



Sonnet

Sonnet:





Een gedicht dat bestaat uit veertien regels,

die zijn verdeeld over vier strofen.

De eerste twee strofen bestaan elk uit vier regels, de laatste twee strofen uit elk drie.

Een sonnet heeft een strak rijmschema. 



Sonnet

Sonnet:





Een gedicht dat bestaat uit veertien regels,

die zijn verdeeld over vier strofen.

De eerste twee strofen bestaan elk uit vier regels, de laatste twee strofen uit elk drie.

Een sonnet heeft een strak rijmschema. 

Wat is het rijmschema? 

ABAB


CDCD


EFG


EFG



Woordspeling

Woordspeling:




Ze heeft dikke billen,

maar ze zit er niet mee.

Spelen met woorden.

Begrippen uit deze les

Klank

Rijm

Ritme


Eindrijm

beginrijm

Limerick

Sonnet

strofe