PFAS: Nobelprijs voor chemie of toch nie?

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeBiologie+1Middelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

PFAS, de 'forever chemicals' zijn vrijwel niet te verwijderen uit het milieu. Ze hebben geweldige eigenschappen maar die eigenschappen maken ze ook zeer slecht afbreekbaar. Hoe kunnen we er toch vanaf komen? Deze les gaat in op de scheikunde achter deze moleculen en laat leerlingen nadenken over het verwijderen van PFAS uit onze omgeving.

Instructies

Voorkennis van leerlingen
De les gaat uit van basiskennis koolstofchemie, bekendheid met termen als hydrofoob, hydrofiel, en redeneren in termen van bindingen, polair, apolair, elektronegativiteit van atomen.

Voorbereiding van de docent
  • Neem de les inclusief de notities een keer door.
  • De aangegeven lesduur (45 minuten) is exclusief de uitvoering van de tweede opdracht. Goed om daar rekening mee te houden.
  • Bedenk vooraf (of, en) hoe je de tweede opdracht uit deze les gaat inzetten, bijvoorbeeld als huiswerk. Denk ook na over de bespreking/verwerking van de resultaten van deze opdracht; zie hiervoor de suggesties in de notitie.

Leerdoelen/vaardigheden
  • De leerling kan uitleggen dat PFAS-moleculen geweldige eigenschappen hebben en hoe dat komt.
  • .De leerling kan uitleggen dat PFAS ook wel 'forever chemicals' worden genoemd en waarom.
  • De leerling kan ten minste 3 manieren benoemen om PFAS uit het milieu te verwijderen, met hun voor- en nadelen.

Aansluiting curriculum
De les past in het scheikunde-curriculum, bij het onderwerp ‘Ruimtelijke bouw van moleculen’ (Lewis-structuren, polaire atoombindingen, 5vwo) en ook bij het onderwerp ‘materialen’ (6vwo). Mooi voorbeeld van context geven, concepten verdiepen en concepten toepassen.

Feedback
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!

Onderdelen in deze les

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen

Na deze les...


...kan je de voor en nadelen van PFAS benoemen.


...kan je uitleggen wat PFAS in het menselijk lichaam doet


...kan je een minstens 1 manier benoemen hoe PFAS uit het milieu verwijderd kan worden.


Deze slide heeft geen instructies

Wat weet je al van PFAS

Deze slide heeft geen instructies

Deze video (3 minuten; Engels. Via YouTube kun je eventueel de Engelstalige ondertiteling aanzetten) laat zien hoe PFAS-moleculen zijn opgebouwd, waar ze in voorkomen, dat ze vrijwel nergens mee reageren en tóch schade kunnen veroorzaken.

Vraag 

Welke binding is kenmerkend voor PFAS?

A

C-F

B

C-H

C

C-Cl

D

C-O

Toelichting


A= onjuist PFAS zijn juist zo lastig omdat ze nauwelijks door het lichaam worden afgebroken of omgezet.


B=onjuist. PFAS reageren nauwelijks met zuurstof en beïnvloeden de zuurstofbinding van hemoglobine niet.


C=juist. PFAS zijn zo stabiel dat ze nauwelijks afbreken. Daardoor hopen ze zich op in mens en milieu en kunnen ze biologische processen verstoren.


D=onjuist. PFAS veroorzaken geen directe oxidatieve schade, maar werken eerder via langdurige aanwezigheid en verstoring van processen.

Vraag 

Wat doet PFAS in het lichaam? (volgens de huidige theorie)

A

Niks, het wordt door het lichaam afgebroken

B

PFAS geeft je lichaam extra energie, omdat de C-F binding de sterkste binding is

C

PFAS kan bepaalde "goeie" stoffen vervangen om vervolgens niks te doen

D

PFAS verstoort het groeihormoon waardoor mensen kleiner worden

Toelichting


A= onjuist PFAS zijn juist zo lastig omdat ze nauwelijks door het lichaam worden afgebroken of omgezet.


B=onjuist. PFAS reageren nauwelijks met zuurstof en beïnvloeden de zuurstofbinding van hemoglobine niet.


C=juist. PFAS zijn zo stabiel dat ze nauwelijks afbreken. Daardoor hopen ze zich op in mens en milieu en kunnen ze biologische processen verstoren.


D=onjuist. PFAS veroorzaken geen directe oxidatieve schade, maar werken eerder via langdurige aanwezigheid en verstoring van processen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Sleepvraag

Waar zit volgens jou PFAS in en waar niet?

Bevat geen PFAS

Bevat wel PFAS

Toelichting

Goede waterflessen zijn gemaakt van polypropyleen en/of roestvrijstaal, niet gecoat met PFAS.

Alles wat een vetvrije/waterafstotende coating heeft, bevat in de regel PFAS.

Drinkwater bevat inmiddels ook PFAS, maar gelukkig nog in lage concentraties.

Eieren uit de supermarkt bevatten (vrijwel geen) PFAS, in tegenstelling tot eieren van hobbyboeren. Die laatste kippen eten regenwormen en die regenwormen krijgen PFAS vanuit de bodem binnen.


Het gaat er niet om dat leerlingen alles goed hebben, maar dat ze beseffen dat PFAS in veel (dagelijkse) producten zit.


Opdracht

Gebruik MolView (molview.org) om de structuurformules van PFOA en PFOS te bekijken.




Beantwoord de volgende vragen en schrijf de antwoorden op:


  1. Hoeveel atomen bevat PFOA? En hoeveel PFOS

  2. Welke kleur hoort bij welke stof?

Antwoorden op de volgende dia

Hoeveel atomen bevat PFOA

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel atomen bevat PFOS

Deze slide heeft geen instructies

Welke kleur hoort bij welke stof?

Groen

Geel

Rood

Wit

Grijs

Koolstof

Fluor

Zuurstof

Waterstof

Zwavel


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Gefeliciteerd!

Je heb nu wat meer informatie over PFAS! Toch? Bedankt!


Nu kan je...


...uitleggen wat de voor en nadelen van PFAS zijn.


...uitleggen wat PFAS in het menselijk lichaam doet


... minstens 1 manier benoemen hoe PFAS uit het milieu verwijderd kan worden.

Deze slide heeft geen instructies