Sociale wetten en kiesrecht
Staatsinrichting van Nederland
Sociale wetten en kiesrecht
Staatsinrichting van Nederland
Terugblik
Uitleg §1.3
Aan de slag
Afsluiting
DOEN
...beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd
en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
...uitleggen waarvoor feministen streden
tijdens de eerste feministische golf.
...uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919
Nederland een echte democratie werd.
Aan het einde van de les kan je...
Nederland werd in 1813 een constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet.
De ministers luisterden naar de koning, het parlement had weinig te zeggen.
Kortom: De koning had veel macht.
In 1848 kwam er een nieuwe grondwet, geschreven door Thorbecke. De koning had bijna geen macht meer:
De koning werd onschendbaar en er kwam ministeriële verantwoordelijkheid
Nederland werd een parlementaire democratie.
Het werd pas duidelijk dat de koning geen macht meer had door de Luxemburgse kwestie
Herhaling
Herhaling
Je mocht in Nederland alleen stemmen als je rijk genoeg was. Dit noemen we het censuskiesrecht.
Vrouwen mochten sowieso niet stemmen.
De liberalen hadden de macht in het parlement. De socialisten wilden dit anders.
Zij wilden algemeen kiesrecht.
De opkomst van de industriële revolutie zorgde voor veranderingen in de maatschappij: verstedelijking en de sociale kwestie. Voorbeelden zijn lage lonen, massale werkloosheid, kinderarbeid en slechte woon- en werkomstandigheden. Er waren nog maar weinig sociale wetten die de armen konden helpen.
Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen was de schoolstrijd.
De burgers willen in de tweede helft van de 19e eeuw meer gelijke rechten. Dit noem je emancipatie. Om dit voor elkaar te krijgen gaan burgers samenwerken. Hierdoor raakt de samenleving verdeeld in groepen: de verzuiling.
Herhaling
Herhaling
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
Nieuwe wetten
Leerdoel:
Je kan beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Begrippen:
caoutchouc-artikel
B
Rechten voor vrouwen
Leerdoel:
Je kan uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Begrippen:
feminisme
eerste feministische golf
vrouwenkiesrecht
C
Algemeen kiesrecht
Leerdoel:
Je kan uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
pacificatie van 1917
evenredige vertegenwoordiging
parlementaire democratie
financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
Sommige liberalen veranderden van mening:
Er kwam extra armoede door een crisis in 1873.
Arbeiders werden uitgebuit en moesten maar leven van de liefdadigheid.
Liberalen zagen dat armoede niet altijd de schuld was van de arbeiders zelf.
Er kwamen daardoor toch sociale wetten.
Leerdoel:
Je kan beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Begrippen:
caoutchouc-artikel
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
Sociale wetten
Kinderwetje van Van Houten (1874)
Onder de 12 jaar niet in fabrieken werken
Ongevallenwet (1901)
Recht op uitkering als je door een ongeval in de fabriek niet meer kon werken
Woningwet (1901)
Woningen moeten aan bepaalde voorschriften voldoen
(bijv. ramen, eigen wc)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
In 1887 werd de grondwet gewijzigd: het censuskiesrecht werd afgeschaft.
Het nieuwe artikel gaf aan alle mannen met ‘kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand’ kiesrecht.
Door de vaagheid kregen steeds meer mensen kiesrecht. Het kiesrecht werd steeds uitgerekt, net als rubber.
Het nieuwe artikel kreeg de bijnaam caoutchouc-artikel. (caoutchouc is Frans voor rubber)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
19e eeuwse beeld van de vrouw:
Rijke vrouw verzorgt thuis het gezin.
Arme vrouw werkte, maar verdiende minder dan de man
Getrouwde vrouwen mochten niet zonder toestemming man geld uitgeven
Vrouwen mochten niet doorleren
Vrouwen mochten bepaalde beroepen niet uitoefenen
Leerdoel:
Je kan uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Begrippen:
feminisme
eerste feministische golf
vrouwenkiesrecht
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Deze positie van de vrouw zorgde voor de opkomst van het feminisme. Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen (vrouwenemancipatie)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs waren bekende feministen.
Zij hoorden bij de eerste feministische golf
In 1889 richtte Drucker de VVV (Vrije Vrouwen Vereeniging) op. Deze vereniging wilde dat mannen en vrouwen voor de wet gelijk zouden worden.
Later richtten Drucker en Jacobs samen de VvVK op (Vereeniging voor Vrouwen Kiesrecht)
De eerste feministen kwamen ook op voor toelating tot hoger onderwijs
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
De meningen over het vrouwenkiesrecht (het recht van vrouwen om te stemmen en GEKOZEN te worden) verschilden:
Socialisten steunden het, maar algemeen mannenkiesrecht vonden zij belangrijker: de arbeider gaat voor de vrouw
De confessionelen vonden het maar niets: politiek was iets voor het gezinshoofd (de man)
Liberalen waren verdeeld: de meesten wilden kiesrecht voor vrouwen
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
1917:
deel liberalen wilden algemeen kiesrecht
liberalen, socialisten, confessionelen besloten om voor elkaars wensen te stemmen.
de grondwet werd met tweederde meerderheid aangenomen
Dit wordt de pacificatie van 1917 genoemd (pacificatie betekent vrede)
Leerdoel:
Je kan uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
pacificatie van 1917
evenredige vertegenwoordiging
parlementaire democratie
financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Veranderingen grondwet 1917:
Algemeen mannenkiesrecht
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
evenredige vertegenwoordiging
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Algemeen mannenkiesrecht
Alle mannen die ouder waren dan 23 jaar mochten stemmen.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
Overheid betaald nu ook het bijzonder onderwijs.
Einde schoolstrijd
Evenredige vertegenwoordiging
Districtenstelsel wordt vervangen door stelsel van evenredige vertegenwoordiging.
Aantal procent stemmen = aantal procent zetels in de kamer
Nu konden kleine partijen ook een zetel krijgen. Dit heeft als nadeel dat samenwerken soms erg lastig is.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
1917: vrouwen passief kiesrecht. Vrouwen waren wel verkiesbaar, maar mochten niet stemmen.
1919: actief kiesrecht voor vrouwen
Vanaf dit moment is Nederland een parlementaire democratie
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Aan de slag!
Maken:
Examen 2022, opdrachten 3, 4
Memo §1.1
Memo §1.2
Memo §1.3
Klaar? Oefenen op eindexamensite.nl!!!
Examenopdrachten bespreken
Examenopdrachten bespreken
Examenopdrachten bespreken
Examenopdrachten bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(2 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
DDU
Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)
Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(2 minuten)
Stap 3: Klassikaal bespreken
Aan het einde van de 19e eeuw werden er sociale wetten ingevoerd:
Kinderwetje van Van Houten, Ongevallenwet, Woningwet.
Het caoutchouc-artikel zorgde ervoor dat steeds meer mannen kiesrecht kregen.
Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen.
Tijdens de Eerste Feministische Golf streden Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs voor o.a. vrouwenkiesrecht.
De pacificatie van 1917 zorgde voor een aantal veranderingen van de grondwet:
De financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Algemeen mannenkiesrecht
Evenredige vertegenwoordiging
Afsluiting