Literatuurgeschiedenis Nieuwste tijd (45 tot nu) 2627
4 Nieuwste tijd (1945-nu)
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
4 Nieuwste tijd (1945-nu)
Lesdoel
Je kan een overzicht geven van de hoofdlijnen van de literatuurgeschiedenis van de jaren 45 tot nu en de gelezen literaire werken plaatsen in dit historisch perspectief.
1 Historische context
4.1 Opstandigheid en verzet
Oorlog en wederopbouw
Einde Tweede Wereldoorlog
Leven van voor de oorlog kon niet zomaar weer opgepakt worden.
Vele doden en enorme verwoestingen
Wat in concentratiekampen en in Japan was gebeurd, drong langzaam door
Politionele acties -> onafhankelijkheid Indonesië: 1949
1949 NAVO oprichting NAVO (Noord Atlantische Verdrags Organisatie) -> een groot defensief bondgenootschap -> landen zoeken bescherming bij elkaar
Politionele acties (dekolonisatie)
Drang onder Indonesische bevolking om zelfbeschikking, zelfstandigheid en gelijke rechten uiten zich in een groeiend Indonesisch nationalisme
1945: Capitulatie Japan; na de daarop volgende gewelddadige ‘Bersiap’-periode slaan Nederlandse troepen hard terug in ‘politionele acties' (1947 en 1948)
VN grijpt in en dwingt Nederland om Indonesische onafhankelijkheid te erkennen: 1949
Wederopbouw
Wederopbouw Europa ander andere met geld van Amerika (=Marshallplan)
Koude oorlog
Eind aan Koude Oorlog -> Michael Gorbatsjov komt aan de macht (1985):
-start 'glasnost' (=openheid -> hervormingen)
-start 'perestrojka' (=economische en maatschappelijke herstructurering)
Val Berlijnse Muur (1989) -> symbolisch einde aan de Koude Oorlog
Veranderende maatschappij
Veranderende maatschappij
Jaren 30, 50 en 60
Van een volledige geregelde maatschappij (jaren 30) naar een overlevingsmaatschappij (jaren 50) en belevenismaatschappij (jaren 60).
Jaren 30 (voor WO II)
Braafheid ten top. Alles was geregeld voor de Tweede Wereldoorlog:
Kerk
Verzuiling (ontstaan in 19de eeuw)
Vaste regels hoe te gedragen: eten(stijd), koffietijd, verdeling rollen, gehoorzaamheid ouders, op visite (=burgerlijke moraal)
Spaarzaamheid, hard werken, degelijkheid en deugdzaamheid
Tweedeling in streven na WO II
Tweedeling:
Herstel vooroorlogse waarden, rust en orde =restauratie.
Verlangen naar vrijheid en verandering= tegencultuur (verzet tegen macht en gezag)-> tegen kerk/ voor emancipatie van vrouwen en homoseksuelen/ voor rassengelijkheid
Jaren 50 (na WO II)
Jaren 60: er komt 'luxe'
Nederland wordt in de jaren 60 welvarend -> aardgas -> snelle stijging welvaart -> consumptiemaatschappij (symbool= tv)
Niet meer 's avonds met hele gezin om tafel onder één lamp
In (vrijwel) alle gezinnen een radio
Eerste tv's verschijnen, maar:
'Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'
1953: ook nog eens watersnoodramp
Vrouwenbeweging (eind jaren 60)
Feminisme-> tweede feministische golf
Frankrijk - Simone de Beauvoir schrijft De tweede sekse (1949):
'Vrouwen zijn niet als vrouwen geboren, maar tot vrouw gemaakt'.
Opvoeding en geschiedenis bepalen rolpatronen en bijbehorende machtmechanismen.
Nederland: Anja Meulenbelt De schaamte voorbij (1976)
Vrouwenbeweging in Nederland
Eind jaren 60 -> Dolle mina's-> strijden voor:
*gelijke behandeling man en vrouw;
*recht op werk;
*recht op abortus;
*vrij beschikbare anticonceptiemiddelen.
Milieu
Eind jaren 70 -> rijke Westen krijgt door dat het energieverbruik een aanslag is op het milieu-> rapport van Club van Rome (1972): De grenzen aan de groei.
Opkomst milieubewegingen (o.a. Greenpeace)
Opkomst 'groene partijen' (o.a. GroenLinks)
Films over milieu (An inconvenient truth van Al Gore)
Schoolstakingen (Greta Thunberg)
Immigratie
De multiculturele samenleving ontstaat door:
Immigranten uit voormalig Nederlands-Indië (1949)
Vanaf jaren 60 -> veel buitenlandse arbeidskrachten in Nederland (gastarbeiders)
Surinamers na onafhankelijkheid (1975)
Toestroom van asielzoekers en vluchtelingen
2 Culturele context
Opstandigheid en verzet
Na 1945 -> veel romans over de oorlog met daarin de volgende onderwerpen:
-gruwelijke verblijf in Duitse en Japanse kampen
-het leven van achterblijvers (onderduikers)
-mensen die fout waren in de oorlog
-schuld en verantwoordelijkheid (verzet)
-tweede en derde generatie
De Aanslag (1982)
"Ik ben de Tweede Wereldoorlog."
Harry Mulisch schreef romans, toneelstukken, reisverslagen, autobiografische boeken, essays, gedichten en reportages
Info
Geboren in 1927 te Haarlem
Vader was collaborateur, moeder Joods
1936: scheiding ouders, moeder vertrekt naar VS
1959: Het stenen bruidsbed
1975: Twee vrouwen / 1982: De aanslag / 1992: De ontdekking van de hemel / 2000: Siegfried: een zwarte idylle
Ontving alle literaire prijzen die er in Nederland zijn
Zijn werk
De mens wordt gedreven door krachten die hij niet kan beheersen, vaak niet eens kent.
Kunstige beeldspraken
Suggestieve overdrijvingen
Vreemde woorden
Toespelingen op allerlei culturen en literatuur (intertekstualiteit)
Boeken (o.a.) : Het zwarte licht, De zaak 40/61, Siegfried en De aanslag
Postkoloniale romans
Gaan over:
-Veranderende verhouding met de koloniën.
-Koloniale relaties die kritisch bekeken worden.
-Kinderen en kleinkinderen van getraumatiseerde ouders en grootouders door de dekolonisatie en repatriëring
Feministische romans
Gaan over:
-Opzien tegen het leven als vrouw
-Gelijkheid en gelijkwaardigheid van man en vrouw
-Verzet tegen de moraal van de rol van de vrouw als huisvrouw en moeder
Migranten literatuur
Nederland is door migratie een multiculturele samenleving geworden. Schrijvers met een migratieachtergrond publiceren in het Nederlands hun literaire teksten.
In hun werk staat centraal:
-land van herkomst
-reis naar het nieuwe land
-opgroeien in Nederland: vooroordelen, en pesterijen
Auteurs: Kader Abdolah (1954) - Het huis van de moskee (2005) / Mano Bouzamour ( 1991)- De belofte van Pisa (2013)/ özcan Akyol (1984)- Eus. Een Schelmenroman (2012) / Abdelkader Benali (1975) - Bruiloft aan zee (1996)
Klimaatfictie (sciencefiction)
Romans die gaan over de gevolgen van de opwarming van de aarde-> extreem weer en meestal dystopieën
3 Literaire ontwikkeling
4.2 Oeroeg (1948)
postkoloniale roman
Info
Hella Haasse (1918-2011) leefde de eerste twintig jaar in Nederlands -Indië-> Indonesië
Ze schreef Oeroeg tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd.
Oeroeg is het boekenweekgeschenk in 1948
Andere bekende werken: Heren van de thee (1992) en Sleuteloog (2002)
4.4 De aanslag (1982)
Romans over de oorlog
4.3 Het jongensuur (1969)
Feministische roman
Harry Mulisch zijn werk
De mens wordt gedreven door krachten die hij niet kan beheersen, vaak niet eens kent.
Kunstige beeldspraken
Suggestieve overdrijvingen
Vreemde woorden
Toespelingen op allerlei culturen en literatuur (intertekstualiteit)
Boeken (o.a.) : Het zwarte licht, De zaak 40/61, Siegfried en De aanslag
4.5 Wees onzichtbaar (2017)
Info
Murat Isik (1977) komt uit het Turkse Izmir en groeit op in Nederland.
Wees onzichtbaar -> gedeeltelijk autobiografisch.
Wees onzichtbaar -> Libris Literatuurprijs 2018
4.6 Zee nu (2022)
Klimaatfictie
Info
Geschreven door Eva Meijer (1980).
Andere werken Eva Meijer: Dagen van glas, Dagpauwoog, Het vogelhuis en Voorwaarts.
Thema's in het werk van Eva Meijer: taal, dieren, politiek en klimaat