Basisstof 2 - Ademhalingsstelsel

Het ademhalingsstelsel

1 / 32
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 2

In deze les zitten 32 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Het ademhalingsstelsel

Deze slide heeft geen instructies

Dit leer je

Ik kan in een afbeelding van het ademhalingsstelsel de delen benoemen en de kenmerken en functies van deze delen noemen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij ademen?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals neus, longen, lucht, zuurstof of hoesten.

Van neus naar longen

  • Lucht komt binnen via neus of mond

  • Daarna: keelholte en strottenhoofd

  • Dan door de luchtpijp

  • De luchtpijp splitst in twee bronchiën

  • Via luchtpijptakjes naar de longblaasjes

Gebruik deze slide om de route van de lucht hardop stap voor stap aan te wijzen. Benadruk dat leerlingen deze volgorde ook moeten herkennen in een afbeelding.

Delen die je moet kennen

Neusholte - maakt lucht schoon, vochtig en warm

Mondholte - tweede ingang voor lucht

Keelholte - hier komen lucht en voedsel langs

Strottenhoofd - deel boven de luchtpijp

Luchtpijp - voert lucht naar de longen

Bronchiën - twee vertakkingen naar de longen

Luchtpijptakjes - kleine vertakkingen in de longen

Longblaasjes - hier is gaswisseling

Middenrif - spier onder de longen

Deze slide werkt als overzicht. Licht toe dat sommige delen vooral lucht vervoeren en andere delen lucht bewerken of gaswisseling mogelijk maken.

De neusholte

  • Bekleed met neusslijmvlies

  • De slijmlaag is vochtig

  • Veel bloedvaatjes onder het slijmvlies

  • Vooraan zitten neusharen

Noem dat dit kenmerken zijn van de bouw. Koppel direct aan functie op de volgende slide.

Functies van de neusholte

De neusholte maakt ingeademde lucht schoner, vochtiger en warmer.


  • Neusharen houden grote stofdeeltjes tegen

  • Slijm vangt kleine stofdeeltjes en ziekteverwekkers

  • Trilharen brengen het slijm naar de keelholte

  • Warme bloedvaatjes verwarmen de lucht

Maak het verschil duidelijk tussen bouw en functie: neusharen, slijmvlies, trilharen en bloedvaatjes zijn kenmerken; schoonmaken, bevochtigen en verwarmen zijn functies.

Neus of mond?

  • Via de neus wordt lucht beter bewerkt

  • In de mond zijn geen trilharen

  • In de mond is ook geen reukzintuig

  • Ademen door de neus is daarom gezonder

Noem dat droge, koude en minder schone lucht het slijmvlies in de longen kan beschadigen. Houd het eenvoudig op VMBO basis/kader-niveau.

Waarom is ademen door de neus gezonder?

A

Lucht wordt beter bewerkt

B

De mond heeft trilharen

C

De neus is korter

D

Lucht gaat direct naar bloed

Toetst de functies van de neusholte en het verschil tussen neus en mond.

Vul de juiste woorden in

Lucht komt binnen via de neus of mond. In de neusholte maken neusharen en slijm de lucht schoner. Warme bloedvaatjes maken de lucht ook warmer.

neus
slijm
warmer
bronchiën
huig
vochtiger

Laat leerlingen de route en de functie van de neusholte koppelen.

De keelholte

  • Lucht uit neus of mond komt in de keelholte

  • Ook voedsel komt door de keelholte

  • Hier moet de juiste weg gekozen worden

  • Er zitten twee klepjes: huig en strotklepje

Benadruk dat de keelholte een kruispunt is van lucht en voedsel. Dat verklaart waarom verslikken kan gebeuren.

Huig en strotklepje

Bij slikken sluiten de klepjes delen van de weg af.


  • De huig sluit de neusholte af

  • Het strotklepje sluit de luchtpijp af

  • Zo gaat voedsel naar de slokdarm

  • Zo komt voedsel normaal niet in de luchtpijp

Zeg erbij dat de slokdarm geen deel is van het ademhalingsstelsel, maar wel belangrijk is om de werking van de keelholte te begrijpen.

Ademen, slikken, verslikken

Ademen - luchtpijp en slokdarm zijn open voor lucht en voedseltransport op het juiste moment.


Slikken - huig en strotklepje sluiten af.


Verslikken - voedsel of drank komt in de luchtpijp. Door hoesten probeer je dit weer te verwijderen.

Formuleer eenvoudig: bij ademen stroomt lucht vrij naar binnen en buiten; bij slikken gaat bescherming voorop. Verslikken gebeurt bijvoorbeeld bij lachen tijdens het eten.

Welk klepje sluit bij slikken de luchtpijp af?

A

Huig

B

Strotklepje

C

Bronchie

D

Middenrif

Controleert of leerlingen huig en strotklepje uit elkaar houden.

Vul de juiste woorden in

De keelholte is een kruispunt. Bij slikken sluit de huig de neusholte af. Het strotklepje sluit dan de luchtpijp af. Zo gaat voedsel naar de slokdarm.

slikken
strotklepje
slokdarm
bronchie
longblaasjes
luchtpijp

De volgorde van de woorden is door de betekenis vastgelegd.

Luchtpijp en strottenhoofd

  • De luchtpijp is een holle buis

  • Hij zit onder het strottenhoofd

  • Het strottenhoofd voel je als de adamsappel

  • De luchtpijp voert lucht richting longen

Laat leerlingen het woord adamsappel koppelen aan strottenhoofd, zonder te ver af te dwalen naar stemvorming; dat is hier niet het doel.

Waarom blijft de luchtpijp open?

  • In de wand zitten kraakbeenringen

  • Die geven stevigheid

  • Daardoor blijft de luchtpijp openstaan

  • Ook de bronchiën hebben kraakbeenringen

Gebruik eventueel de vergelijking met een stofzuigerslang uit de bron. Dat maakt de functie van de ringen concreet.

Slijmvlies in de luchtwegen

De binnenkant van de luchtpijp, bronchiën, luchtpijptakjes en longblaasjes is bekleed met slijmvlies.


  • Aan het slijm blijven stof en ziekteverwekkers plakken

  • Extra veel slijm kan zorgen voor hoesten

Noem dat dit bescherming is van de luchtwegen. Houd het onderscheid met het neusslijmvlies klein en praktisch.

Waarom blijft de luchtpijp open?

A

Door neusharen

B

Door slijmvlies

C

Door kraakbeenringen

D

Door bloedvaatjes

Plausibele afleiders komen uit andere delen van de luchtwegen.

Vul de juiste woorden in

Onder het strottenhoofd ligt de luchtpijp. In de wand zitten kraakbeenringen die de buis stevig houden. Ook in de bronchiën zitten deze ringen.

strottenhoofd
kraakbeenringen
bronchiën
huig
slokdarm
neusharen

Sluit aan op de slides over luchtpijp, strottenhoofd en bronchiën.

Van bronchiën naar longblaasjes

  • De luchtpijp splitst in twee bronchiën

  • Elke bronchie gaat een long in

  • De bronchiën vertakken verder

  • Zo ontstaan luchtpijptakjes

  • Aan het eind zitten longblaasjes

Leg uit dat de vertakkingen steeds kleiner worden. Dat helpt bij het benoemen in een afbeelding.

De longblaasjes

  • Longblaasjes liggen aan het eind van luchtpijptakjes

  • Ze zijn de kleinste delen van de luchtweg

  • Hier komt lucht heel dicht bij het bloed

Bereid hiermee de functie van gaswisseling voor. Houd de bouw eenvoudig en zichtbaar.

Gaswisseling in de longblaasjes

In de longblaasjes wisselen lucht en bloed stoffen uit.


  • Zuurstof gaat uit de lucht naar het bloed

  • Koolstofdioxide gaat uit het bloed naar de lucht

  • Daarna adem je koolstofdioxide uit

Gebruik consequent de term gaswisseling. Vermijd extra details over diffusie; dat past minder goed bij dit niveau en doel.

Het middenrif

  • Het middenrif ligt onder de longen

  • Het is een spier

  • Het ligt tussen borstholte en buikholte

  • Je kunt het merken bij de hik

De bron noemt vooral ligging en dat je het voelt bij de hik. Houd het daarbij; ga niet uitgebreid in op in- en uitademingsmechanica, want dat staat niet in de aangeleverde stof.

Overzicht van functies

  • Neusholte - lucht schoon, vochtig en warm maken

  • Keelholte - lucht doorlaten en kruispunt met voedsel

  • Huig en strotklepje - verkeerde weg afsluiten bij slikken

  • Luchtpijp en bronchiën - lucht vervoeren

  • Longblaasjes - gaswisseling

  • Middenrif - spier onder de longen

Dit is een samenvattende functieslide. Gebruik hem om alle delen nog één keer te koppelen aan hun taak.

Waar vindt gaswisseling plaats?

A

Keelholte

B

Bronchiën

C

Longblaasjes

D

Middenrif

Toetst de kernfunctie van de longblaasjes.

Vul de juiste woorden in

De luchtpijp splitst in twee bronchiën. Die vertakken verder tot luchtpijptakjes. Aan het eind zitten de longblaasjes, waar gaswisseling gebeurt.

bronchiën
luchtpijptakjes
longblaasjes
slokdarm
huig
middenrif

Herhaalt de route in de longen en de juiste volgorde van vertakkingen.

Noem 1 deel dat jij nu goed kent.

Laat leerlingen één deel noemen met een korte functie, bijvoorbeeld: neusholte maakt lucht schoon; longblaasjes doen gaswisseling; luchtpijp vervoert lucht.

Wat hielp jou het best bij dit leren?

Bespreek welke uitleg of afbeelding hielp, bijvoorbeeld het schema van de route van de lucht of het verschil tussen neus en mond.

Wat vond jij nog lastig?

Mogelijke antwoorden: huig en strotklepje, volgorde van de luchtweg, bronchiën en luchtpijptakjes, of gaswisseling.

Begrippen

ademhalingsstelsel - alle delen van je lichaam die zorgen voor het in- en uitademen

neusholte - ruimte in de neus waar lucht schoner, warmer en vochtiger wordt

mondholte - opening waardoor ook lucht naar binnen kan

keelholte - deel waar lucht en voedsel langskomen

strottenhoofd - deel boven de luchtpijp, te voelen als de adamsappel

luchtpijp - buis die lucht naar de bronchiën voert

bronchiën - twee vertakkingen van de luchtpijp naar de longen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

luchtpijptakjes - kleine vertakkingen van de bronchiën in de longen

longblaasjes - kleine blaasjes waar gaswisseling plaatsvindt

middenrif - spier onder de longen tussen borstholte en buikholte

neusslijmvlies - slijmvlies in de neusholte met slijm, trilharen en bloedvaatjes

huig - klepje dat bij slikken de neusholte afsluit

strotklepje - klepje dat bij slikken de luchtpijp afsluit

kraakbeenringen - stevige ringen in luchtpijp en bronchiën die deze openhouden

Deze slide heeft geen instructies