Het ademhalingsstelsel
Het ademhalingsstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Dit leer je
Ik kan in een afbeelding van het ademhalingsstelsel de delen benoemen en de kenmerken en functies van deze delen noemen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij ademen?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals neus, longen, lucht, zuurstof of hoesten.
Van neus naar longen
Lucht komt binnen via neus of mond
Daarna: keelholte en strottenhoofd
Dan door de luchtpijp
De luchtpijp splitst in twee bronchiën
Via luchtpijptakjes naar de longblaasjes
Gebruik deze slide om de route van de lucht hardop stap voor stap aan te wijzen. Benadruk dat leerlingen deze volgorde ook moeten herkennen in een afbeelding.
Delen die je moet kennen
Neusholte - maakt lucht schoon, vochtig en warm
Mondholte - tweede ingang voor lucht
Keelholte - hier komen lucht en voedsel langs
Strottenhoofd - deel boven de luchtpijp
Luchtpijp - voert lucht naar de longen
Bronchiën - twee vertakkingen naar de longen
Luchtpijptakjes - kleine vertakkingen in de longen
Longblaasjes - hier is gaswisseling
Middenrif - spier onder de longen
Deze slide werkt als overzicht. Licht toe dat sommige delen vooral lucht vervoeren en andere delen lucht bewerken of gaswisseling mogelijk maken.
De neusholte
Bekleed met neusslijmvlies
De slijmlaag is vochtig
Veel bloedvaatjes onder het slijmvlies
Vooraan zitten neusharen
Noem dat dit kenmerken zijn van de bouw. Koppel direct aan functie op de volgende slide.
Functies van de neusholte
De neusholte maakt ingeademde lucht schoner, vochtiger en warmer.
Neusharen houden grote stofdeeltjes tegen
Slijm vangt kleine stofdeeltjes en ziekteverwekkers
Trilharen brengen het slijm naar de keelholte
Warme bloedvaatjes verwarmen de lucht
Maak het verschil duidelijk tussen bouw en functie: neusharen, slijmvlies, trilharen en bloedvaatjes zijn kenmerken; schoonmaken, bevochtigen en verwarmen zijn functies.
Neus of mond?
Via de neus wordt lucht beter bewerkt
In de mond zijn geen trilharen
In de mond is ook geen reukzintuig
Ademen door de neus is daarom gezonder
Noem dat droge, koude en minder schone lucht het slijmvlies in de longen kan beschadigen. Houd het eenvoudig op VMBO basis/kader-niveau.
Waarom is ademen door de neus gezonder?
Lucht wordt beter bewerkt
De mond heeft trilharen
De neus is korter
Lucht gaat direct naar bloed
Toetst de functies van de neusholte en het verschil tussen neus en mond.
Vul de juiste woorden in
Lucht komt binnen via de neus of mond. In de neusholte maken neusharen en slijm de lucht schoner. Warme bloedvaatjes maken de lucht ook warmer.
Laat leerlingen de route en de functie van de neusholte koppelen.
De keelholte
Lucht uit neus of mond komt in de keelholte
Ook voedsel komt door de keelholte
Hier moet de juiste weg gekozen worden
Er zitten twee klepjes: huig en strotklepje
Benadruk dat de keelholte een kruispunt is van lucht en voedsel. Dat verklaart waarom verslikken kan gebeuren.
Huig en strotklepje
Bij slikken sluiten de klepjes delen van de weg af.
De huig sluit de neusholte af
Het strotklepje sluit de luchtpijp af
Zo gaat voedsel naar de slokdarm
Zo komt voedsel normaal niet in de luchtpijp
Zeg erbij dat de slokdarm geen deel is van het ademhalingsstelsel, maar wel belangrijk is om de werking van de keelholte te begrijpen.
Ademen, slikken, verslikken
Ademen - luchtpijp en slokdarm zijn open voor lucht en voedseltransport op het juiste moment.
Slikken - huig en strotklepje sluiten af.
Verslikken - voedsel of drank komt in de luchtpijp. Door hoesten probeer je dit weer te verwijderen.
Formuleer eenvoudig: bij ademen stroomt lucht vrij naar binnen en buiten; bij slikken gaat bescherming voorop. Verslikken gebeurt bijvoorbeeld bij lachen tijdens het eten.
Welk klepje sluit bij slikken de luchtpijp af?
Huig
Strotklepje
Bronchie
Middenrif
Controleert of leerlingen huig en strotklepje uit elkaar houden.
Vul de juiste woorden in
De keelholte is een kruispunt. Bij slikken sluit de huig de neusholte af. Het strotklepje sluit dan de luchtpijp af. Zo gaat voedsel naar de slokdarm.
De volgorde van de woorden is door de betekenis vastgelegd.
Luchtpijp en strottenhoofd
De luchtpijp is een holle buis
Hij zit onder het strottenhoofd
Het strottenhoofd voel je als de adamsappel
De luchtpijp voert lucht richting longen
Laat leerlingen het woord adamsappel koppelen aan strottenhoofd, zonder te ver af te dwalen naar stemvorming; dat is hier niet het doel.
Waarom blijft de luchtpijp open?
In de wand zitten kraakbeenringen
Die geven stevigheid
Daardoor blijft de luchtpijp openstaan
Ook de bronchiën hebben kraakbeenringen
Gebruik eventueel de vergelijking met een stofzuigerslang uit de bron. Dat maakt de functie van de ringen concreet.
Slijmvlies in de luchtwegen
De binnenkant van de luchtpijp, bronchiën, luchtpijptakjes en longblaasjes is bekleed met slijmvlies.
Aan het slijm blijven stof en ziekteverwekkers plakken
Extra veel slijm kan zorgen voor hoesten
Noem dat dit bescherming is van de luchtwegen. Houd het onderscheid met het neusslijmvlies klein en praktisch.
Waarom blijft de luchtpijp open?
Door neusharen
Door slijmvlies
Door kraakbeenringen
Door bloedvaatjes
Plausibele afleiders komen uit andere delen van de luchtwegen.
Vul de juiste woorden in
Onder het strottenhoofd ligt de luchtpijp. In de wand zitten kraakbeenringen die de buis stevig houden. Ook in de bronchiën zitten deze ringen.
Sluit aan op de slides over luchtpijp, strottenhoofd en bronchiën.
Van bronchiën naar longblaasjes
De luchtpijp splitst in twee bronchiën
Elke bronchie gaat een long in
De bronchiën vertakken verder
Zo ontstaan luchtpijptakjes
Aan het eind zitten longblaasjes
Leg uit dat de vertakkingen steeds kleiner worden. Dat helpt bij het benoemen in een afbeelding.
De longblaasjes
Longblaasjes liggen aan het eind van luchtpijptakjes
Ze zijn de kleinste delen van de luchtweg
Hier komt lucht heel dicht bij het bloed
Bereid hiermee de functie van gaswisseling voor. Houd de bouw eenvoudig en zichtbaar.
Gaswisseling in de longblaasjes
In de longblaasjes wisselen lucht en bloed stoffen uit.
Zuurstof gaat uit de lucht naar het bloed
Koolstofdioxide gaat uit het bloed naar de lucht
Daarna adem je koolstofdioxide uit
Gebruik consequent de term gaswisseling. Vermijd extra details over diffusie; dat past minder goed bij dit niveau en doel.
Het middenrif
Het middenrif ligt onder de longen
Het is een spier
Het ligt tussen borstholte en buikholte
Je kunt het merken bij de hik
De bron noemt vooral ligging en dat je het voelt bij de hik. Houd het daarbij; ga niet uitgebreid in op in- en uitademingsmechanica, want dat staat niet in de aangeleverde stof.
Overzicht van functies
Neusholte - lucht schoon, vochtig en warm maken
Keelholte - lucht doorlaten en kruispunt met voedsel
Huig en strotklepje - verkeerde weg afsluiten bij slikken
Luchtpijp en bronchiën - lucht vervoeren
Longblaasjes - gaswisseling
Middenrif - spier onder de longen
Dit is een samenvattende functieslide. Gebruik hem om alle delen nog één keer te koppelen aan hun taak.
Waar vindt gaswisseling plaats?
Keelholte
Bronchiën
Longblaasjes
Middenrif
Toetst de kernfunctie van de longblaasjes.
Vul de juiste woorden in
De luchtpijp splitst in twee bronchiën. Die vertakken verder tot luchtpijptakjes. Aan het eind zitten de longblaasjes, waar gaswisseling gebeurt.
Herhaalt de route in de longen en de juiste volgorde van vertakkingen.
Noem 1 deel dat jij nu goed kent.
Laat leerlingen één deel noemen met een korte functie, bijvoorbeeld: neusholte maakt lucht schoon; longblaasjes doen gaswisseling; luchtpijp vervoert lucht.
Wat hielp jou het best bij dit leren?
Bespreek welke uitleg of afbeelding hielp, bijvoorbeeld het schema van de route van de lucht of het verschil tussen neus en mond.
Wat vond jij nog lastig?
Mogelijke antwoorden: huig en strotklepje, volgorde van de luchtweg, bronchiën en luchtpijptakjes, of gaswisseling.
Begrippen
ademhalingsstelsel - alle delen van je lichaam die zorgen voor het in- en uitademen
neusholte - ruimte in de neus waar lucht schoner, warmer en vochtiger wordt
mondholte - opening waardoor ook lucht naar binnen kan
keelholte - deel waar lucht en voedsel langskomen
strottenhoofd - deel boven de luchtpijp, te voelen als de adamsappel
luchtpijp - buis die lucht naar de bronchiën voert
bronchiën - twee vertakkingen van de luchtpijp naar de longen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
luchtpijptakjes - kleine vertakkingen van de bronchiën in de longen
longblaasjes - kleine blaasjes waar gaswisseling plaatsvindt
middenrif - spier onder de longen tussen borstholte en buikholte
neusslijmvlies - slijmvlies in de neusholte met slijm, trilharen en bloedvaatjes
huig - klepje dat bij slikken de neusholte afsluit
strotklepje - klepje dat bij slikken de luchtpijp afsluit
kraakbeenringen - stevige ringen in luchtpijp en bronchiën die deze openhouden
Deze slide heeft geen instructies