5. Nederlands-Indië

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 3,4

Burgers en stoommachines

Nederlands-Indië

Leerdoel

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen op welke manier Nederland, na de VOC-tijd,  Indië weer winstgevend maakte.

Het 'arme' Nederland

• Franse bezetting (1795-1813)

• Java in Engelse handen

• Nederlandse vloot ouderwets en kan concurrentie met andere landen niet meer aan.

• Java-oorlogen (1825-1830) kosten veel geld

Het cultuurstelsel

 (1830-1870)

• Doel: Indië moet weer winstgevend (voor Nederland) worden

• Met dat geld kan Nederland een modern land worden (wens van koning Willem I)

• Uitvoering onder leiding van Johannes van den Bosch

Hoe werkt het cultuurstelsel? (1)

• Javaanse boeren moeten 1/5 deel van hun land verbouwen met voor de Nederlanders interessante producten: koffie, thee en indigo (cultures)

• Javaanse boeren krijgen hiervoor plantloon

Hoe werkt het cultuurstelsel? (2)

• Javaanse boeren moeten 66 dagen werken voor de Nederlanders (herendiensten), bijvoorbeeld wegen, kanalen en spoorwegen aanleggen

• De Javaanse vorsten (Regenten) krijgen cultuurprocenten. Hoe meer hun boeren leveren, hoe meer cultuurprocenten.

Gevolgen voor Nederland

• Indië is binnen paar jaar weer winstgeven voor Nederland: het batig slot
  

• Infrastructuur (wegen, kanalen en spoorwegen) in Nederland  zijn vrijwel geheel betaald door deze winsten

Negatieve gevolgen voor Java

• Uitbuiting door eigen Javaanse vorsten (regenten)

• Vaak meer dan 66 dagen herendiensten

• Plantloon is laag

Negatieve gevolgen voor Java

• Beste land moest voor het cultuurstelsel worden gebruikt

• Hongersnoden

Kritiek op het cultuurstelsel

Liberalen in Nederland aan de macht (1848)

• Cultuurstelsel wordt uitvoerd door de NHM, een staatsbedrijf. 

• Liberalen willen economische vrijheid en niet dat de overheid zich bemoeit met de economie.

• Ze willen dat óók particuliere ondernemers een bedrijf op Java kunnen starten

Liberalen willen persoonlijke vrijheid: het cultuurstelsel lijkt op slavernij en dwangarbeid

Max Havelaar

• Max Havelaar, of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij.
  

• Boek van Multatuli (Latijn voor: 'ik heb veel leed gedragen'), pseudoniem van Eduard Douwes Dekker

• Belangrijkste protest tegen het cultuurstelsel

Ondernemers in Indië (1)

• Liberalen willen niet dat de overheid zich met de economie bemoeit

• Steeds meer wetten maken vrij ondernemerschap mogelijk: Mijnwet (1850), Agrarische wet (1870), Suikerwet (1871)

Ondernemers in Indië (2)

• Steeds meer Europese ondernemers gaan naar Indië

• Niet alleen op Java en Sumatra maar ook in de Buitengewesten

🏵

🌴

🌴

🌴

🕳

🌴

🕳

🛢

🛢

🛢

Koffie

☕️

⚽️

🌴

🍚

🍚

🍚

🍚

🖇

🖇

🚬

🌴

🚬

Goud

🏵

🌴

🛢

🌴

🌴

☕️

🛢

🌴

🍭

🏵

🏵

☕️

Palmolie

🌴

Tabak

🚬

Aardolie

🛢

Suikerriet

🍭

Kolen

🕳

Rubber

⚽️

Rijst

🍚

Tin

🖇

Thee

🍵

🍵

🍵

Ethische politiek

• Ontstaat rond 1900 in Nederland

• Nederland wil iets terugdoen voor de Indonesische bevolking (Ereschuld)

• Beschaving en cultuur bij brengen

De Ethische politiek bestond uit:

• Verbetering van het onderwijs in Nederlands-Indië

• Irregatie aanleggen voor betere oogsten

• Emigratie bevorderen van dichtbevolkte naar dunbevolkte gebieden

• Verbetering gezondheidszorg

De gevolgen van beter onderwijs

• Sommige Indonesiërs gingen in Nederland studeren;

• ..en leren daar over vrijheid en democratie

• Gevolg: ontstaan nationalisme in Nederlands-Indië

• Let op: Ook in andere kolonies ontstaat nationalisme

Welke producten werden in het cultuurstelsel verbouwd?

A

koffie, thee en indigo

B

specerijen, tabak en indigo

C

koffie, thee en specerijen

D

tabak, koffie en zout

Hoe groot was het percentage dat de boeren van hun land moesten gebruiken voor het cultuurstelsel?

A

20

B

30

C

40

D

50

Welk bedrijf was verantwoordelijk voor het cultuurstelsel

A

VOC

B

HMA

C

VED

D

NHM

Goed of fout? Het cultuurstelsel werd in heel Nederlands-Indië ingevoerd.

A

Goed

B

Fout

C

D

Op welk eiland werd het cultuurstelsel ingevoerd?

A

Sumatra

B

Java

C

Bali

D

Molukken

Goed of fout? In het cultuurstelsel draaide het om de levering van cultuurproducten aan de Nederlanders.

A

Goed

B

Fout

C

D

Goed of fout? De boeren waren erg blij met de cultuurprocenten.

A

Goed

B

Fout

C

D

Welke combinatie is juist?

A

Boeren - plantloon Regenten - cultuurprocenten

B

Boeren - cultuurprocenten Residenten - plantloon

C

Regenten - plantloon Residenten - cultuurprocenten

D

Boeren - plantloon Residenten - cultuurprocenten

Op welke manier gingen de Nederlanders met het bestuur van Java om?

A

Ze ontsloegen de meeste vorsten en zetten er nieuwe Javaanse vorsten voor in de plaats.

B

Ze ontsloegen de meeste vorsten en zetten er nieuwe Nederlandse ambtenaren voor in de plaats.

C

Ze lieten het grotendeels intact en plaatsen er een Nederlandse bestuur naast en boven.

D

Ze haalden het hele inheemse bestuur weg en plaatsten er een Nederlands bestuur.

Begrippen uit deze les

• cultuurstelsel

• plantloon

• cultuurprocenten

• regenten

• Max Havelaar (boek)

• Ethische politiek

• 
  
  
  
  

Personen uit deze les

• Johannes van den Bosch

•  Eduard Douwes Dekker (Multatuli)

Jaartallen uit deze les

• 1830-1870: cultuurstelsel

• vanaf 1900: Ethische politiek

• 
  

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je in dit hoofdstuk nog niet zo goed hebt begrepen.