Les 19 - Paul Van Ostaijen

• Nederlands
• Secundair onderwijs

Ken jij... ?

1. Ja
2. Nee

1. Ja
2. Nee

Van welke stad zie je hier de skyline?

1. Brussel
2. Gent
3. Antwerpen
4. Brugge

WOI

Dichtbundel

Paul van Ostaijen

Wereld Oorlog 1

Antwerpen

woordenlijst 

Duo's:

Je krijgt zo meteen een woordenlijst te zien. 

Je krijgt 1 minuut om de woorden te onthouden. Nadien probeer je deze zo goed mogelijk te reconstrueren. 

woordenlijst 

mythisch – tuberculose – expressionisme – dandy – controversieel – anarchistisch – pacifistisch – burgerlijk – moraal – dadaïsme – poëticaal – banaal – associatie – humanitair – collaboratie – evoceren – nihilisme

woordenlijst 

Duo's:

Noteer zo veel mogelijk woorden op je whiteboard.

WB p. 237

- oefening 1: woorden ordenen in groepen

Doel van deze les

We maken kennis met de figuur Paul Van Ostaijen, de literaire stroming waartoe hij behoort en zijn iconische gedicht Bezette stad. 

1. Korte kennismaking met Paul Van Ostaijen.
2. We ontdekken verschillende kunststromingen uit de "avant-garde".
3. Je leert wat ritmische typografie is.
4. Je analyseert enkele gedichten.

WB p.238 Van Ostaijen voor beginners

Korte kennismaking --> video

Persoonlijk leven

- 1896 - 1928 

- dandy 

- nachtleven 

- vroeg gestorven

Leven

Persoonlijk leven

- taalkunstenaar

- nieuwe kunststroming in VL

- woorden = beelden

- poëzie moet gesproken worden

- ritmisch 

Visie op poëzie

Persoonlijk leven

• Music - Hall 
• Het Sienjaal
• Bezette stad

Werken / poëziebundels

Paul van Ostaijen

• 1896 - 1928 Antwerpen
• typische dandy
• flamingant
• Schrijft anoniem voor activistisch tijdschrift (WO1) Vlaams Courant
• 1917 - veroordeeld tot gevangenisstraf 
• sterft op jonge leeftijd (32) aan tuberculose (longziekte)

visie op poëzie

• avant-garde: nieuwe visie op kunst
• aangetrokken tot dadaïsme, expressionisme
• geïnspireerd door ritme van jazz -> muzikaliteit in poëzie
• klank: hardop gelezen
• vrije vers
• beelden (vorm van woorden) 
• experimenteren met typografie

dichtbundels

• Music - Hall: jeugdwerk over het Antwerpse nachtleven
• Bezette stad - over Antwerpen in oorlogstijd

terugkerende thema's:

• de moderne stad
• uitgaan en plezier
• afzetten tegen verveling
  
• oorlog en vernietiging

WB p.239 "En avant... garde!"

Persoonlijk leven

• letterlijk: "voorhoede" -> term uit de oorlog "en avant... garde!"
• 1916: groep controversiële, pacifistische & anarchistische kunstenaars  
• --> vernieuwende en experimentele kunst 

Literaire stroming:

avant-garde

Persoonlijk leven

WO1 + het interbellum

We bekijken een documentaire over deze periode. Nadien zoomen we in op enkele kunstvormen die hierin voorkomen. 

pg.239

Historisch-literaire context

pg.239 - 240

	experssionisme	dadaïsme	surrealisme
visie op de kunst
groepen / kunstenaars
beeldende kunst
letterkunde

3x

1. gewoon kijken (volgen)
2. noteren
3. controleren

	expressionisme	dadaïsme	surrealisme
visie op de kunst	afkeer van de academische kunst tegen klassieke schoonheidsideaal gevoelens uitdrukken	radicale breuk met bestaande kunst: de nonsense en het waardeloze boven holle woorden burgerlijke moraal uitlachen + lak aan leugens die "beschaving" in stand houden: afkeer + walging van WO1 -> afbraakwoede	= Na chaos oorlog: nieuwe wereld opbouwen Revolutionaire levenshouding: nieuwe domeinen v.d. menselijke geest verkennen + bevrijden van banden en belemmeringen technologisch denken verbinden met gevoelsleven + fantasie = "sur-realiteit"

pg.239 - 240

	expressionisme	dadaïsme	surrealisme
groepen / kunstenaars	Duitse groep "die Brücke" (de brug) = verbinding revolutionaire stromingen in de kunst. Vlaanderen: tweede Latemse school	Marcel Duchamps (urinoir) Parijs, Zurich, NY	André Breton

pg.239 - 240

	experssionisme	dadaïsme	surrealisme
beeldende kunst	schilderkunst: felle contrasten + kleuren vervormingen forse figuren Vlaamse plattelandsleven	"ready made" = alledaags voorwerp - kunstwerk
letterkunde	poëzie: geen metrum, geen rijm nieuwe associaties: grafische poëzie + autonomie van het woord

pg.239 - 240

pg.241

pg.241

WB p. 242 De dandy en de music hall

Music Hall

We passen de kenmerken toe op een gedicht uit Music Hall.

-  wilde de kunst vernieuwen

- debuut (20 jaar) 

- verschenen in 1916 in volle oorlogstijd

- zette zich af tegen de traditionele poëzie van bijvoorbeeld Guido Gezelle.

- weigert aan te passen aan politieke norm 

Bezette Stad

- 1921 

- bekendste dichtbundel 

- verdacht van collaboratie --> vluchtte naar Berlijn

- dadaïsme & jazz

WB p. 244

BOEM Paukeslag 

• Kennen jullie dit gedicht?
• Waarover gaat het?

Boem Paukeslag

- groepjes van 3 personen

- herwerk het gedicht in een actueel thema (zie vb volgende slide)

- bedenk een expressieve manier om gedicht voor te brengen: 

• volg de aanwijzingen in de typografie
• denk aan: volume, tempo, intonatie & gebaren

- breng jullie versie van het gedicht voor de klas

Boem Paukeslag

Stappenplan gedicht

1. Kies onderwerp 

2. Maak individueel een woordenwolk rond dit onderwerp

- op whiteboard

- 2 minuten: alles noteren wat in je hoofd opkomt

3. Kladversie: noteer op papier

- vervang elk woord uit het origineel 

- behoud de typografie

4. Werk uit in Word --> upload 

Stappenplan uitvoering

- bedenk een expressieve manier om gedicht voor te brengen: 
- volg de aanwijzingen in de typografie - denk aan: volume, tempo, intonatie & gebaren
- wie zegt wat? 
- oefen, oefen, oefen;  breng jullie versie van het gedicht voor de klas (tekst wordt geprojecteerd)

pg.246

• Verklaar de woorden aan de hand van de leerstof van dit hoofdstuk.

Wat heb je geleerd?