V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 2 F · N I V E A U 2 E N 3
Iets uitleggen aan een groep
Je laat nieuwe collega's zien hoe de kassa werkt, of je presenteert je stageopdracht. Hoe zorg je dat iedereen het snapt?
Les 10 · Spreken
V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 2 F · N I V E A U 2 E N 3
Iets uitleggen aan een groep
Je laat nieuwe collega's zien hoe de kassa werkt, of je presenteert je stageopdracht. Hoe zorg je dat iedereen het snapt?
Les 10 · Spreken
Over deze les: les 10 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 2 en 3 (referentieniveau 2F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren een korte uitleg opbouwen met inleiding, kern en slot, maken stappen duidelijk met volgordewoorden en voordoen, en houden hun publiek erbij met stem, ogen en houding. Ze geven zelf een uitleg van één minuut.
Koppeling: de les hoort bij het onderdeel spreken van referentieniveau 2F (een monoloog houden: informatie geven, een instructie of korte presentatie voor een groep). Spreken wordt in het mbo getoetst in het instellingsexamen, samen met gesprekken voeren en schrijven. Image credit: DERDAKI ILIAS, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
‹
L
Leerdoelen
LES 10
Na deze les:
1
Je kan een korte uitleg opbouwen met een inleiding, een kern en een slot.
2
Je kan stappen duidelijk maken met volgordewoorden en door het voor te doen.
3
Je kan je publiek erbij houden met je stem, je ogen en je houding.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Vertel dat iedereen aan het eind een uitleg van één minuut geeft, in een klein groepje.
‹
S
Startvraag
LES 10
Hoe vind jij het om voor een groep te praten?
Leuk, ik doe het graag
Gaat wel
Spannend
Ik zie er echt tegen op
Startvraag: spreken voor een groep is voor veel mensen spannend, ook voor volwassenen. Vertel dat een goede voorbereiding het meeste helpt. Vandaag oefenen studenten in kleine groepjes, niet voor de hele klas.
‹
K
Kernbegrip
LES 10
!
Inleiding, kern en slot
✓✓
Een goede uitleg heeft drie delen. In de inleiding zeg je waar het over gaat en waarom het belangrijk is. In de kern leg je het uit, stap voor stap. In het slot herhaal je kort het belangrijkste en vraag je of er vragen zijn.
Kernbegrip: dezelfde opbouw ken je van teksten: inleiding, middenstuk, slot. Bij spreken is het slot extra belangrijk, omdat luisteraars niet kunnen terugbladeren. Daarom herhaal je het belangrijkste.
‹
E
Een uitleg
LES 10
Amira, stagiair bij Kapsalon Knipkunst, legt nieuwe collega's uit hoe je een afspraak inplant
Ik ga jullie uitleggen hoe je een afspraak in de agenda zet. Dat is handig, want je doet het tientallen keren per dag.
Eerst open je de agenda-app en kies je de dag. Daarna tik je op de tijd en kies je de behandeling, zoals knippen of kleuren. Dan vul je de naam en het telefoonnummer van de klant in. Tot slot tik je op Opslaan.
Dus: dag, tijd, behandeling, gegevens, opslaan. Zijn er nog vragen?
Amira legt de agenda uit
Waar zie je de inleiding, de kern en het slot? Welke volgordewoorden gebruikt Amira?
Voorbeeld: laat een student de uitleg hardop voorlezen alsof het Amira is. Inleiding: de eerste alinea, met onderwerp en waarom het handig is. Kern: de tweede alinea, met de stappen. Slot: de laatste alinea, met een korte herhaling en een vraag. Volgordewoorden: eerst, daarna, dan, tot slot.
Hulpvraag voor wie vastloopt: waar begint Amira met de stappen?
‹
V
Vraag
LES 10
Welke zin hoort bij de inleiding van een uitleg?
Zijn er nog vragen?
Daarna tik je op Opslaan.
Tot slot zet je het alarm aan.
Ik leg uit hoe je de kassa opent.
Antwoord: D. In de inleiding zeg je waar je uitleg over gaat. Daarna tik je op Opslaan is een stap uit de kern. Tot slot is een laatste stap. Zijn er nog vragen? hoort bij het slot.
‹
V
Voordoen
LES 10
Laat het zien
Doe het voor terwijl je het uitlegt.
Gebruik het echte ding: de kassa, het apparaat, het formulier.
Ga zo staan dat iedereen het kan zien.
Laat daarna iemand uit de groep het nadoen.
Wat je ziet en zelf doet, onthoud je beter dan wat je alleen hoort.
Uitleg: in veel beroepen is voordoen en nadoen de gewone manier om iets te leren, zoals in de zorg, de techniek en de horeca. Vraag studenten hoe zij op stage iets nieuws leerden: vooral door te luisteren, of door het te zien en te doen?
‹
S
Spreken
LES 10
Stem, ogen en houding
Wel doen
Rustig praten en af en toe stoppen.
Iedereen een keer aankijken.
Rechtop staan, je handen vrij.
Liever niet
Snel praten om het maar af te hebben.
Alleen naar je spiekbrief of het scherm kijken.
Handen in je zakken, heen en weer lopen.
Uitleg: laat twee studenten dezelfde zin zeggen, een keer snel en naar de grond kijkend, een keer rustig en de groep aankijkend. Wat merkt de groep? Een korte pauze na een belangrijke stap geeft luisteraars tijd om het te onthouden.
‹
V
Vraag
LES 10
Je bent zenuwachtig voor je uitleg. Wat helpt het meest?
Je hele tekst woord voor woord uit je hoofd leren
Je uitleg van tevoren hardop oefenen
Zo snel mogelijk praten
Alleen naar je docent kijken
Antwoord: B. Door hardop te oefenen weet je hoe het klinkt en hoe lang het duurt. Een tekst woord voor woord uit je hoofd leren werkt vaak tegen je: vergeet je één woord, dan raak je de draad kwijt. Kernwoorden op een spiekbrief werken beter.
‹
Z
Zet op volgorde
LES 10
Zet de zinnen uit de uitleg van Amira in de goede volgorde.
Sorteervraag: de volgordewoorden eerst, daarna en tot slot helpen hier. Bespreek: welke zin hoort bij de inleiding, welke bij de kern en welke bij het slot?
‹
S
Spiekbrief
LES 10
Een spiekbrief die helpt
Schrijf geen hele tekst op, maar alleen kernwoorden.
Voorbeeld van Amira:
Inleiding: agenda, handig
Kern: dag, tijd, behandeling, gegevens, opslaan
Slot: herhalen, vragen?
Zo kijk je af en toe op je briefje en praat je verder vrij.
Uitleg: een spiekbrief met hele zinnen leidt tot voorlezen, en dan verlies je het contact met je publiek. Met kernwoorden blijf je vrij praten. Een klein kaartje is genoeg.
‹
O
Opdracht
LES 10
Geef een uitleg van één minuut
1
Kies iets uit je beroep dat je kunt voordoen, zoals handen wassen, een bed opmaken of een band plakken.
2
Maak een spiekbrief met kernwoorden voor de inleiding, de kern en het slot.
3
Geef je uitleg aan je groepje. De anderen letten op stem, ogen en houding.
minute
second
In groepjes van vier
Opdracht: geef eerst vijf minuten voorbereidingstijd, daarna is iedereen ongeveer twee minuten aan de beurt, met feedback. De luisteraars geven één tip en één compliment, en gebruiken daarbij een ik-boodschap uit de vorige les.
Hulp voor wie vastloopt: kies iets wat je vandaag al gedaan hebt, zoals koffie zetten of je fiets op slot zetten.
Extra voor snelle studenten: laat aan het eind iemand uit je groepje het nadoen.
‹
J
Jouw antwoord
LES 10
Wat ging er goed bij jouw uitleg, en wat doe je de volgende keer anders?
Open vraag: verwachte antwoorden gaan over tempo, oogcontact en de opbouw. Laat een paar studenten vertellen welke tip ze kregen. Vraag: wat was het makkelijkst te verbeteren?
‹
V
Vraag
LES 10
Waarom herhaal je in het slot van je uitleg het belangrijkste nog een keer?
Zodat de groep het beter onthoudt
Zodat je uitleg langer duurt
Omdat je de kern vergeten bent
Omdat de groep anders niet luistert
Antwoord: A. Luisteraars kunnen niet terugbladeren. Een korte herhaling aan het eind zet het belangrijkste nog een keer op een rij. Zo onthouden ze het beter.
‹
T
Terugblik
LES 10
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Inleiding, kern, slot
Stappen en voordoen
Stem en houding
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Een zakelijke mail schrijven
Je mailt je praktijkbegeleider, een klant of een bedrijf. Volgende les leer je hoe je mail meteen duidelijk is en netjes overkomt.
Je kan de vijf vaste onderdelen van een zakelijke mail noemen.
Je kan kiezen tussen formele en informele taal.
Volgende les: Schrijven 1, les 11 van de serie.
Image credit: LessonUp