Virussen, bacteriën en schimmels: vriend of vijand?

• newEditor
• MAVO
• Secundair onderwijs

Virussen, bacteriën en schimmels: vriend of vijand?

🎯 Lesdoelen:
✔️ De leerling legt de positieve rol uit van virussen, bacteriën en schimmels.
✔️ De leerling legt de negatieve rol uit van virussen, bacteriën en schimmels.

👩‍🏫 Lesvorm: Individueel te volgen op eigen laptop, via LessonUp.
📘 Duur: 45 à 60 minuten
📚 Voor wie: 2de graad A-finaliteit (14-16 jaar)

Welkom + lesdoel

Welkom! In deze les ontdek je hoe virussen, bacteriën en schimmels een rol spelen in ons dagelijks leven.

Je staat er niet altijd bij stil, maar virussen, bacteriën en schimmels zijn overal om ons heen. Ze kunnen ons ziek maken, maar soms kunnen we ze ook slim inzetten!

Micro-organismen

Ontdek in deze les het verschil tussen nuttige (positieve rol) en schadelijke (negatieve rol) micro-organismen.

Micro-organismen zijn organismen die je alleen met een microscoop kunt zien. Ze leven overal!

Negatieve rol

Negatieve rol

bacteriën

Virussen veroorzaken ziekten zoals

• HIV

• griep

• plantenziektes.

Negatieve rol

virussen

Ziekteverwekkende bacteriën veroorzaken infecties zoals

• longontsteking

• voedselvergiftiging

Ziekteverwekkende bacteriën veroorzaken infecties zoals

• longontsteking

• voedselvergiftiging

Negatieve rol

schimmels

Voorbeelden negatieve rol virus

Een mug steekt je en brengt zo het denguevirus over.

Een virus hangt in de lucht, je ademt het in en je krijgt griep.

Je schudt de hand van iemand met een virus en besmet jezelf als je daarna je mond of ogen aanraakt.

Voorbeelden negatieve rol bacterie

Een snee in je vinger raakt besmet en je krijgt een bacteriële ontsteking.

Je eet besmet voedsel en krijgt buikpijn door een bacteriële voedselvergiftiging.

Door slechte hygiëne kun je een longontsteking krijgen door bacteriën.

Voorbeelden negatieve rol schimmel

Schimmel groeit op brood en maakt het oneetbaar.

Je loopt op blote voeten in een natte kleedkamer en krijgt voetschimmel.

Planten kunnen ziek worden door schimmelziekten.

Positieve rol

Positieve rol

bacteriën

Virussen kunnen gebruikt worden voor vaccins en bacteriofagentherapie(= bacteriën bestrijden)

Positieve rol

virussen

• Nuttige bacteriën helpen bij vertering (bijv. in de darmen) en productie van yoghurt en kaas.

• Schimmels maken medicijnen zoals penicilline en zorgen voor brood (rijzing) en bier (productie).

Positieve rol

schimmels

Voorbeelden positieve rol virus

Sommige virussen worden gebruikt bij vaccins om ons te beschermen tegen ziektes.

Bacteriofagen zijn virussen die schadelijke bacteriën doden.

In de wetenschap helpen virussen om DNA in cellen te brengen bij onderzoek en gentherapie.

Voorbeelden positieve rol bacterie

Bacteriën in onze darmen helpen bij de spijsvertering.

Lactobacillus wordt gebruikt om yoghurt en kaas te maken.

Sommige bacteriën worden gebruikt om afvalwater te zuiveren.

Voorbeelden positieve rol schimmel

Gisten (soort schimmel) worden gebruikt om brood te laten rijzen en bier te brouwen.

De schimmel Penicillium maakt penicilline, een belangrijk antibioticum.

Schimmels helpen in de natuur om dood materiaal af te breken, zoals bladeren en hout.

Samenvatting

Organisme

Ziekte

Virus

Negatieve rol

Positieve rol

Vaccin

Bacterie

Schimmel

Infectie

Schimmelziekte

Yoghurtproductie, afvalzuivering

Antibiotica, brood maken

Quizvragen

• Welke ziekte wordt veroorzaakt door een virus?

A

Voedselvergiftiging

B

Griep

C

Schimmelnagels

D

Bacteriële infectie

Noem één positief gebruik van een bacterie of schimmel in het dagelijks leven.

Waar of niet waar:

Antibiotica worden gemaakt door bacteriën

A

Waar

B

Niet waar

Info

Antibiotica worden gemaakt door schimmels.

Waarvoor gebruiken we gisten (schimmels)

A

Bier en brood maken

B

Vaccins maken

C

Bacteriën bestrijden

D

Schimmelinfecties behandelen

Waar of niet waar:

Virussen kunnen helpen bij de bestrijding van bacteriën

A

Waar

B

Niet waar

Wat is juist?

A:

HIV ➡️ Schimmel

Salmonella ➡️ Bacterie

Voetschimmel ➡️ Virus

B:

HIV ➡️ Virus

Salmonella ➡️ Schimmel

Voetschimmel ➡️ Bacterie

C:

HIV ➡️ Virus

Salmonella ➡️ Bacterie

Voetschimmel ➡️ Schimmel

D:

Alle antwoorden zijn juist

A

Antwoord A

B

Antwoord B

C

Antwoord C

D

Antwoord D

Waar of niet waar:

Alle virussen zijn schadelijk voor mensen

A

Waar

B

Niet waar

Info

Sommige virussen worden ingezet voor medische behandelingen, zoals bacteriofagen.

Bacteriofagen = bacteriën bestrijden

Welke toepassing is GEEN voorbeeld van nuttige bacteriën?

A

Vertering ondersteunen

B

Antibiotica maken

C

Melk zuiveren

D

Frisdrank drinken

Waar of niet waar:

Virussen hebben altijd een levende gastheer nodig om zich te vermenigvuldigen

A

Waar

B

Niet waar

Info

Virussen kunnen niet zelfstandig leven.
Ze zijn geen echte levende wezens zoals mensen, dieren of planten.

➡️ Ze hebben altijd een levend organisme nodig (bijvoorbeeld een mens, dier of plant) om zich te kunnen vermenigvuldigen.
➡️ Ze "kapen" de cellen van hun gastheer en laten die cellen nieuwe virussen maken.

Kort samengevat:
🔹 Zonder gastheer = virus kan niets doen.
🔹 Met gastheer = virus kan zich snel verspreiden.

Welk micro-organisme wordt vaak gebruikt om brood te laten rijzen?

A

Virus

B

Bacterie

C

Schimmel (gist)

D

Worm

Waar of niet waar:

Bacteriën kunnen helpen om afvalwater te zuiveren.

A

Waar

B

Niet waar

Info

Sommige bacteriën zijn erg nuttig.
Ze kunnen helpen om vuil uit water te halen.

➡️ In een waterzuiveringsinstallatie eten bacteriën afvalstoffen op uit het vuile water.
➡️ Daardoor wordt het water weer schoon genoeg om in de natuur te lozen of te hergebruiken.

Kort samengevat:
🔹 Bacteriën "eten" het vuil.
🔹 Ze maken water weer proper.

Kun je manieren bedenken waarop micro-organismen als reducenten nuttig kunnen zijn?

Reducenten zorgen ervoor dat alle dode resten van dieren en planten worden opgeruimd en worden omgezet in nieuwe voedingsstoffen voor de planten.