SCHOOLFILM VAN DE MAAND MEI: The Story of Ne Kuko
1 / 14
Lesduur is: 50 minIntroductie
Dit is een les over THE STORY OF NE KUKO. Lees eerst de instructie door.
Volgens de Pan-Afrikaanse activist Mwazulu Diyabanza is het een kwestie van ophalen wat tijdens de koloniale overheersing uit Congo is geroofd om het weer terug te brengen naar waar het vandaan kwam. In deze opvallend vormgegeven, met archiefmateriaal verrijkte documentaire worden verschillende aspecten van koloniale roofkunst belicht aan de hand van de geschiedenis van Ne Kuko, een chef in het Congolese Boma, die rond 1878 ten prooi viel aan een Belgische avonturier op handelsexpeditie.
In deze les kijken jullie de korte documentaire over het krachtbeeld dat al meer dan een eeuw gevangen zit in een Europees museum, en de activist Mwazulu Diyabanza die het roofstuk terug naar huis wil brengen. Je gaat met je leerlingen, mede aan de hand van meerdere stellingen, het gesprek aan over de kolonisatie van Congo door België, de roofkunst uit de koloniale tijd, en verschillende vormen van activisme.
Deze les is geschikt voor leerlingen van het voortgezet onderwijs en mbo.
Doelgroep:
> havo/vwo 4,5,6
> mbo niveau 3 & 4
Deze filmles is ontwikkeld door International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) als Schoolfilm van de Maand mei 2026. Elke maand lichten we, in samenwerking met Schooltv, NPO, en het Nederlands Film Festival (onder de noemer Film in de Klas), een film uit met een bijbehorende les, die je gratis in de klas kunt kijken en bespreken.
Instructies
Zie de bijlage voor een PDF-handleiding van deze les!
Thema’s:
- roofkunst
- koloniaal verleden
- activisme
- representatie (in film)
Leerdoelen:
- De leerlingen leren over de kolonisatie van Congo door België;
- De leerlingen ervaren de ernst van roofkunst uit de koloniale tijd;
- De leerlingen denken na over verschillende vormen van activisme.
NB: Deze les bevat een (of meerdere) slide(s) met (een deel/delen van) de film The Story of Ne Kuko (2023).
Regie: Festus Toll / Productie: DOXY Films / Distributie: Amstelfilm.
Het is niet toegestaan om de film of delen daarvan buiten de context van de les te vervaardigen of te distribueren.
Instructies
Onderdelen in deze les
Slide 1 - Tekstslide
Introductie film
The Story of Ne Kuko (2023) is een korte documentaire van Festuss Toll over het krachtbeeld dat al meer dan een eeuw gevangen zit in een Europees museum, en de activist Mwazulu Diyabanza die het roofstuk terug naar huis wil brengen.
Lesopbouw:
> voorbespreking (10 minuten)
> film kijken (25 minuten)
> nabespreking (15 minuten)
Slide 2 - Tekstslide
Leerdoelen bespreken
… leer je over de kolonisatie van Congo door België;
… ervaar je de ernst van roofkunst uit de koloniale tijd;
… denk je na over verschillende vormen van activisme.
Slide 3 - Tekstslide
Voorafgaand aan het kijken: introductie thema koloniaal verleden
Bespreek de vragen op deze slide klassikaal.
- Congo was van 1885 tot 1960 een Belgische kolonie. Wat is kolonisatie? Waarom koloniseerden de Belgen Congo?
Koloniseren betekent het in bezit nemen van gebieden die niet van jou zijn. Europese landen koloniseerden over de hele wereld landen en er woonden toen ook veel Europeanen in de koloniën.
De redenen om landen te koloniseren: het was de tijd van de Europese ontdekkingsreizen. De 'ontdekker' pakte het land af om het te gebruiken voor landbouw, bijvoorbeeld op rubberplantages. Congo is een van de grootste landen in Afrika, dus allereerst was de grote hoeveelheid grondgebied een belangrijke reden voor Europese landen om Congo als kolonie te willen. Ook beschikt het over veel water, afkomstig van de op één na grootste rivier ter wereld (de Congorivier), een gunstig klimaat en een vruchtbare bodem. Onder de grond bevinden zich bovendien koper, goud, diamanten, kobalt, uranium, coltan en olie – deze mineralen maken Congo tot een van de rijkste landen ter wereld. - Nederland heeft ook landen gekoloniseerd. Welke landen waren dat? En kun je een gevolg van die Nederlandse overheersing noemen, dat nu nog steeds merkbaar is?
Nederlands-Indië (nu Indonesië), Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederlands-Nieuw-Guinea waren koloniën van Nederland. Ook heeft Nederland koloniale gebieden gehad in New York, Brazilië, Sri Lanka, Japan, Taiwan, Maleisië, India, Zuid-Afrika en meerdere landen langs de westkust van Afrika.
Waaraan je vandaag de dag nog kunt merken dat deze kolonisatie heeft plaatsgevonden, o.a.: de Nederlandse taal is nog steeds aanwezig in een aantal van deze landen/gebieden, er is veel migratie geweest van en naar Nederland dus veel Nederlanders hebben een Surinaamse of Indonesische achtergrond. - Ook Congo is nu geen kolonie meer, maar het koloniale verleden is zowel in Congo als België nog steeds te merken. Bijvoorbeeld in Belgische musea, waar roofkunst uit Congo te zien is. Probeer in eigen woorden uit te leggen waarom dit roofkunst heet.
De kunst is in de koloniale tijd door kolonisten meegenomen uit Congo, zonder overleg met de Congolezen van wie het beeld was (en vaak met veel geweld). Het is een vorm van diefstal.
Extra context:
- Ook Nederland heeft in haar koloniën kunst geroofd. Veel van deze objecten werden vervangen door christelijke objecten. De geroofde kunst is onder andere in de collectie van het Rijksmuseum beland.
- Conferentie van Berlijn, 1884. Op de Conferentie van Berlijn waren 14 Europese landen en de Verenigde Staten aanwezig om het Afrikaanse continent te verdelen. Er was geen enkel Afrikaans land uitgenodigd. Er werd een liniaal op een landskaart gelegd om (vrij willekeurig) grenzen te trekken. Dit resulteerde in 40 Afrikaanse landen, waarvan er 36 bestuurd zouden worden door een Europees land. Congo werd zo privébezit van de Belgische koning Leopold II en alle inkomsten waren voor hemzelf.
Slide 4 - Tekstslide
Voorafgaand aan het kijken: introductie film en filmmaker
Laat leerlingen de vragen op deze slide eerst individueel beantwoorden en voor zichzelf noteren. Daarna kun je vragen of iemand klassikaal iets over de ervaring wil delen. Zo nee, deel dan jouw eigen bevindingen en bespreek de toelichting van de filmmaker: herkennen leerlingen dit?
- Beluister met de knop hieronder een geluidsfragment uit de film. Schrijf tijdens het luisteren op wat je allemaal hoort. Probeer zoveel mogelijk te horen en herkennen. Het geeft niet als je niet zeker weet wat een specifiek geluid is, noteer hoe het voor jou klinkt. Eigen antwoorden
- Geluidsfragment, The Story of Ne Kuko
- Welk gevoel gaf het geluidsfragment je? Waarom? Eigen antwoorden
- Quote van filmmaker Festus Toll: "Voor het sound design hebben we gebruik gemaakt van traditionele Congolese muziek, sfeergeluiden en natuurgeluiden om mensen de mystiek en kracht van de nkisi te laten voelen. En we hebben de stemmen van de voorouders erin gemixt om te vertellen dat dit verhaal ook nu belangrijk is."
Slide 5 - Video
Bekijk de film (25 min.)
Regie: Festus Toll
Productie: DOXY Films
Distributie: Amstelfilm
2023
Slide 6 - Tekstslide
Vragen over de filmervaring
Deze vragen kunnen klassikaal besproken worden, of in groepjes of tweetallen. Er zijn geen foute antwoorden.
- Wat heb je in de film gezien en gehoord? Wat gebeurde er allemaal?
- Welke scène vond je het meest opvallend of interessant? Waarom?
- Wat dacht je tijdens het kijken? Welke vragen kwamen in je op? Noem ook drie emoties die je hebt gevoeld tijdens het kijken.
- Wat vond je mooi of goed aan de film? Wat vond je minder? Leg ook uit waarom.
Eigen antwoorden
Slide 7 - Tekstslide
Informatie over Leopolds heerschappij
Vertel:
- Tijdens het verdelen van de gebieden werd door de Europese landen geen rekening gehouden met de verschillende bevolkingsgroepen die op het continent leefden. Door willekeurig grenzen te trekken, kwamen deze groepen opeens bij elkaar in hetzelfde land te wonen. Dit zorgde voor veel burgeroorlogen en conflicten, vaak aangewakkerd en gestimuleerd door de Europese landen die Afrikaanse landen wilden destabiliseren. Nog steeds lijdt Afrika onder deze verdeeldheid.
Vertel:
- De Congolezen werden uitgebuit en tot slaaf gemaakt. Er waren verplichte hoeveelheden voor het verzamelen van rubber; als de Congolezen deze niet haalden, werd hun hand afgehakt. Congolezen werden vermoord, verkracht, verhongerd, geëxecuteerd en/of ziek. Het dodental van Leopolds regime wordt geschat tussen de vijf en tien miljoen doden.
Bespreek klassikaal:
- Je ziet in de documentaire dat koning Ne Kuko een overeenkomst ondertekent waarmee hij afstand doet van al zijn land en macht, en dit overdraagt aan de Belgische Alexandre Delcommune. Met welke van deze stellingen ben jij het eens: 1 of 2?
1. De Belgen hebben eerlijk gehandeld, het is een geldige overeenkomst.
2. Koning Ne Kuko wist niet wat hij ondertekende, dus deze overeenkomst zou niet geldig moeten zijn. De Belgen hebben hem erin geluisd.
Eigen antwoorden
Slide 8 - Tekstslide
Vragen over de prent 'In the rubber coils'
Laat leerlingen deze vragen eerst in kleine groepjes bespreken. Vraag de groepjes vervolgens hun gesprekken klassikaal terug te koppelen.
- Bekijk deze prent van Edward Linley Sambourne. Wat zie je? Beschrijf de afbeelding zo precies mogelijk. Benoem zoveel mogelijk dingen die je in de prent ziet.
- Welk gevoel krijg je als je naar de afbeelding kijkt? Voelen je klasgenoten hetzelfde? Waar komt dit gevoel door? Verwijs hierbij naar dingen die je in de afbeelding ziet.
- Wat betekent de prent volgens jou? Wat is de boodschap?
- Heeft het kijken naar deze afbeelding je nieuwe inzichten gegeven? Zo ja, welk nieuw inzicht is dat? Zo nee, waarom niet?
Eigen antwoorden
Slide 9 - Tekstslide
Vragen over perspectief
Bespreek deze slide klassikaal.
- Welk verhaal denk je dat in België werd verteld over koning Leopold en de kolonisatie van Congo? Wie werden niet gehoord?
In België leek het alsof Koning Leopold een goed mens en een goede koning was. Hij verdiende veel geld door de kolonisatie van Congo en liet in België spoorwegen aanleggen en musea bouwen. Dat leek positief. Maar: Congolezen konden niet communiceren met de mensen in België. Hun stemmen werden niet gehoord. - Wat is het gevolg hiervan?
Er ontstond een eenzijdig en bovendien totaal verkeerd beeld van koning Leopold. Hij werd gezien als een goed mens die goede dingen deed, maar ondertussen deed hij in Congo de meest verschrikkelijke dingen. - Leopold wist wat er allemaal gebeurde in Congo, maar de mensen in België niet. Veel Belgen zagen Leopold zelfs als een weldoener, vanwege het geld dat hij uitgaf in België voor de bouw van musea, dierentuinen, culturele instellingen en spoorwegen.
- Quote van filmmaker Festus Toll: “Ik hoop dat de film jongeren inspireert om kritisch na te denken over de verhalen die verteld worden, wie ze vertelt, en wie misschien niet gehoord worden.” Wat bedoelt de filmmaker hiermee?
Een verhaal wordt altijd verteld vanuit een bepaald perspectief. Een persoon in België zonder informatie over Leopolds misdaden in Congo zou dit geschiedenisverhaal op een andere manier vertellen dan een persoon uit Congo die de misdaden van dichtbij heeft meegemaakt. De filmmaker wil dat mensen zich hiervan bewust zijn en niet te snel één bepaald perspectief als objectieve waarheid aannemen.
Slide 10 - Tekstslide
Vragen over activisme
- Wat is activisme? Welke associaties heb je bij het woord activisme? Maak een woordweb. Dit kan individueel of klassikaal.
Eigen antwoorden - Vind jij dat de activist in deze film diefstal pleegt door de kunst terug te nemen? Leg je antwoord uit.
Eigen antwoorden - Stelling: eens of oneens? 'Activisme werkt het best als je de grenzen opzoekt van wat mensen oké vinden.'
Eigen antwoorden
Slide 11 - Tekstslide
Jouw eigen activistische film
- Quote van filmmaker Festus Toll: "Hoewel ik mezelf niet per se als een activist beschouw, geloof ik wel dat film een krachtig middel kan zijn voor sociale verandering.”
- Als jij zelf een film kon maken over een maatschappelijk en/of politiek onderwerp, waar zou jouw film dan over gaan? Het mag van alles zijn. Waarom kies je dit onderwerp?
Eigen antwoorden - Festus wil dat mensen kritisch nadenken over wie verhalen vertelt en wie juist niet gehoord worden. Welke mensen komen over jouw onderwerp vaak aan het woord? Wie minder vaak?
Eigen antwoorden - Naar wat voor hoofdpersoon zou je op zoek gaan voor jouw film? Leg je antwoord uit.
Eigen antwoorden - Festus Toll heeft voor The Story of Ne Kuko veel aandacht besteed aan het sound design van de film. Welke geluiden kun jij voor jouw filmidee gebruiken? Denk aan voice-over, natuurgeluiden, omgevingsgeluiden, zang, muziek, geluidseffecten, etc.
Eigen antwoorden
Slide 12 - Tekstslide
Leerdoelen nabespreken
Vraag je leerlingen wat ze het meest hebben geleerd in deze les. Wat zijn de 'takeaways' van deze les?
… leerde je over de kolonisatie van Congo door België;
… ervaarde je de ernst van roofkunst uit de koloniale tijd;
… dacht je na over verschillende vormen van activisme.
Slide 13 - Tekstslide
Waardeer de les
We horen graag hoe jij en je leerlingen de les hebben ervaren! Je kunt je waardering en/of feedback via het volgende formulier achterlaten: https://form.jotform.com/243443472669061.
Slide 14 - Tekstslide
Film in de klas
Kijk voor meer gratis films en lespakketten voor het primair- en voortgezet onderwijs op filmeducatie.nl, Schooltv of in IDFA's online collectie.
