LLT P1L5 Lesopbouw en planning
LLT P1L5 Lesopbouw en planning
Open breed: van waarom plannen nodig is tot hoe een volledige les of training wordt opgebouwd. Houd de koppeling met lesgeven en training geven steeds zichtbaar.
Lesdoel
Ik kan een volledige les of training correct opbouwen en uitleggen waarom een goede planning daarbij belangrijk is.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past volgens jou bij een goede lesplanning?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort waarom woorden als structuur, doel, tijd of overzicht belangrijk zijn.
Waarom plannen belangrijk is
Een planning helpt je vooraf na te denken over:
wat je doel is
welke inhoud je aanbiedt
hoeveel tijd elk deel krijgt
wat deelnemers nodig hebben
hoe je van begin naar einde werkt
Zonder planning wordt een les sneller onduidelijk, rommelig of onevenwichtig.
Leg uit dat plannen niet betekent dat alles star moet zijn; het betekent wel dat keuzes bewust gemaakt worden.
De functie van een goede planning
Een goede planning zorgt voor:
structuur in de les of training
veiligheid en overzicht
een logische opbouw van makkelijk naar moeilijk
betere aansluiting op doelen en deelnemers
minder tijdverlies tijdens de uitvoering
Koppel aan praktijkvoorbeelden: materiaal vergeten, te weinig tijd voor kern, of een warming-up die niet past bij de activiteit.
Wat staat er in een planning?
In een planning leg je vast:
wat je gaat doen
wanneer je het doet
waarom je het doet
hoe lang het duurt
welke materialen nodig zijn
welke doelen je wilt bereiken
Een planning is dus meer dan een lijstje met oefeningen.
Benadruk het verschil tussen losse activiteiten en doelgericht plannen.
Welke functie hoort het best bij een goede planning?
Meer structuur
Meer improvisatie
Minder doelen
Kortere uitleg
De kern uit slides 2-4 is dat planning zorgt voor structuur, overzicht, doelgerichtheid en minder tijdverlies.
Planning aanvullen
Een planning helpt je vooraf na te denken over je doel, de inhoud en hoeveel tijd elk deel krijgt. Zo wordt een les minder rommelig en meer doelgericht.
De drie kernwoorden komen letterlijk terug in de eerste inhoudsblok: doel, inhoud en tijd.
Soorten planning
Je kunt plannen op verschillende niveaus:
Macroplanning: lange periode, zoals een jaar
Mesoplanning: periode van weken tot enkele maanden
Microplanning: korte periode, zoals één les of training
Hoe groter de periode, hoe globaler de planning meestal is.
Gebruik consequent de termen macro-, meso- en microplanning. In de begrippenlijst staan ook jaarplan en periodeplan als concrete vormen.
Macroplanning
Een macroplanning beschrijft de grote lijn over een lange periode.
Voorbeelden:
een jaarplan voor een schooljaar
een themaplan waarin één onderwerp centraal staat
Je legt vooral hoofddoelen, grote thema’s en globale fasen vast.
Hoewel macroplanning niet apart in de begrippenlijst staat, sluit het hier aan bij jaarplan en themaplan als voorbeelden van plannen op lange termijn.
Voorbeeld van een macroplanning
Schooljaar basketbal
periode 1: basisvaardigheden
periode 2: samenspel en tactiek
periode 3: wedstrijdvormen
periode 4: herhalen en evalueren
Dit is een planning op hoofdlijnen voor langere tijd.
Maak duidelijk dat dit nog geen les per les planning is, maar een overzicht van het hele traject.
Mesoplanning
Een mesoplanning werkt een deel van de lange termijn verder uit.
Kenmerken:
duurt enkele weken tot een paar maanden
bevat een samenhangende reeks lessen of trainingen
vertaalt grote doelen naar subdoelen
helpt de opbouw binnen een periode te bewaken
In de invoer stond mesoplanning twee keer; gebruik hier de correcte betekenis voor een middellange periode.
Voorbeeld van een mesoplanning
Periodeplan van 6 weken volleybal
week 1–2: bovenhands spelen
week 3–4: onderhands passen
week 5: samenspel oefenen
week 6: toepassen in spelvorm
Dit is concreter dan een macroplanning, maar nog geen volledige lesplanning.
Laat zien hoe subdoelen per week logisch naar een groter doel leiden.
Microplanning in de praktijk
Een microplanning gaat over een korte periode, vaak één les of training.
Daarin plan je bijvoorbeeld:
warming-up
kern
einde
tijd per onderdeel
organisatie en materiaal
Dit is het niveau waarop je een les echt uitvoert.
Verbind dit alvast met de rest van de les: de opbouw van warming-up, kern en afsluiting.
Open en gesloten planning
Naast de tijdsduur kun je ook kijken naar hoe vast een planning is.
Gesloten planning: de lesgever of trainer bepaalt vooraf de inhoud
Open planning: de planning is flexibeler en ontstaat in samenspraak met deelnemers
De keuze hangt af van doel, groep en situatie.
Geef voorbeelden: gesloten bij veiligheid of examenstof; opener bij keuzeactiviteiten of inspraak van een trainingsgroep.
Welke planning gaat meestal over één les of training?
Mesoplanning
Themaplan
Macroplanning
Microplanning
Controleer of leerlingen het verschil tussen macro-, meso- en microplanning begrijpen.
Soorten planning
Een macroplanning beschrijft de grote lijn over een lange periode. Een mesoplanning werkt een periode van weken of maanden verder uit. Een microplanning gaat vaak over één les of training.
Laat leerlingen goed letten op schaal: lang, middellang, kort.
Wanneer kies je eerder voor open planning dan voor gesloten planning?
Verwachte elementen: open planning = flexibel, in samenspraak met deelnemers; gesloten planning = vooraf vastgelegd door lesgever/trainer. Vraag eventueel in welke situaties elk type handig is.
Lesopbouw in het didactisch model
De lesopbouw is de praktische uitwerking van je planning binnen een les.
In het didactisch model verbind je:
doelen
inhoud
werkvorm
organisatie
evaluatie
De lesopbouw laat zien hoe deze keuzes in de tijd terugkomen.
Houd het model functioneel: niet elk onderdeel van een volledig didactisch model hoeft benoemd te worden, wel de plaats van lesopbouw als concrete uitvoering.
Van doel naar lesverloop
Doel → inhoud → werkvorm → organisatie → lesverloop
De lesopbouw maakt zichtbaar:
hoe je naar het doel toewerkt
in welke volgorde onderdelen komen
hoeveel tijd elk onderdeel krijgt
hoe deelnemers stap voor stap leren
Gebruik de pijlen alleen hier omdat de keten zelf het leerpunt is.
Deze slide heeft geen instructies
Drie delen van een les of training
Een volledige les of training bestaat meestal uit:
warming-up of inleiding
kern
einde
Deze driedeling helpt om veilig, doelgericht en overzichtelijk te werken.
Dit is het scharnierpunt van de les: vanaf hier werk je de drie delen uit.
Wat laat de lesopbouw in het didactisch model zien?
Alleen de materialen
De uitvoering in tijd
Alleen de evaluatie
De schoolregels
Sluit aan bij slides 12-14: lesopbouw is de praktische uitwerking van planning binnen de les.
Welk deel van de les vraagt volgens jou de meeste voorbereiding?
Warming-up
Kern
Einde
Alles evenveel
Deze slide heeft geen instructies
De functie van de warming-up
De warming-up of inleiding bereidt deelnemers voor op de kern.
Dat gebeurt op verschillende manieren:
fysiologisch: lichaam komt op gang
psychologisch: focus en concentratie groeien
pedagogisch: groep weet wat er verwacht wordt
Koppel de drie termen uit de begrippenlijst expliciet aan de functie van de warming-up.
Wat een goede warming-up bevat
Een goede warming-up bevat vaak:
rustige opbouw van inspanning
eenvoudige bewegingen
voorbereiding op de kernactiviteit
duidelijke organisatie
Voorbeelden van bewegingen zijn swings en een chassé.
Noem dat voorbeelden moeten passen bij de sport of lesinhoud; geen losse warming-up zonder relatie met de kern.
Een warming-up voorbereiden
Bij het voorbereiden let je op:
doel van de les of training
niveau van de deelnemers
beschikbare ruimte en materiaal
duur van de opwarming
overgang naar de kern
De warming-up moet functioneel zijn, niet alleen actief.
Veel leerlingen kiezen te drukke of te lange warming-ups; benadruk doelgerichtheid en tijdsbewaking.
Welke functie van de warming-up is psychologisch?
Spieren opwarmen
Focus vergroten
Materiaal opruimen
Spel afronden
Psychologisch verwijst hier naar focus en concentratie; fysiologisch naar het lichaam; pedagogisch naar verwachtingen en groep.
Warming-up begrijpen
De warming-up bereidt deelnemers voor op de kern. Fysiologisch komt het lichaam op gang, psychologisch groeit de concentratie en pedagogisch weet de groep wat er verwacht wordt.
Deze opdracht controleert drie vakbegrippen uit dezelfde inhoudsreeks.
Waar let je op bij het voorbereiden van een warming-up?
Verwachte elementen: passend bij doel van de les, niveau van deelnemers, ruimte/materiaal, duur en overgang naar de kern. Een concreet voorbeeld mag kort zijn.
De kern van de les of training
De kern is het belangrijkste deel van de les of training.
Hier werk je aan:
nieuwe leerstof of technieken
herhaling en inoefening
toepassen in opdrachten of spelvormen
werken aan kortetermijndoelen en subdoelen
Verbind de kern met het behalen van de doelen; dit is niet zomaar het langste deel, maar het inhoudelijke middelpunt.
Waaruit de kern kan bestaan
De kern kan bestaan uit verschillende soorten activiteiten:
techniek oefenen
tactiek toepassen
samenwerken in tweetallen of groepen
spelvormen of praktijkopdrachten
differentiatie naar niveau
De keuze hangt af van het lesdoel.
Gebruik vakspecifieke voorbeelden als de docent dat wil, maar houd de principes algemeen toepasbaar.
De kern correct voorbereiden
Een goede voorbereiding van de kern vraagt om:
duidelijke opbouw van makkelijk naar moeilijk
passende oefeningen
heldere uitleg en organisatie
aandacht voor veiligheid
voldoende tijd om echt te oefenen
Noem eventueel dat organisatievormen vooraf klaargezet moeten worden om wachttijd te beperken.
Voorbeeld uit de kern
In een spelles kan de kern bijvoorbeeld bestaan uit:
eerst een technische oefening
daarna een vereenvoudigde toepassingsvorm
tenslotte een spelvorm
Bij volleybal kan een blok een onderdeel van zo’n kern zijn.
Gebruik dit slide als brug tussen abstracte lesopbouw en herkenbare praktijkvoorbeelden.
Wat is het belangrijkste doel van de kern?
Rustig afsluiten
Aan doelen werken
Materiaal tellen
Aanwezigheid checken
De kern is het inhoudelijke middelpunt: nieuwe leerstof, oefenen, toepassen en werken aan doelen.
De kern opbouwen
In de kern werk je aan techniek of andere leerstof. Daarna kun je het geleerde toepassen in een opdracht of spelvorm. De opbouw loopt liefst van makkelijk naar moeilijk.
Gebaseerd op slides 18-21: leren, toepassen en logisch opbouwen.
De functie van het einde
Het einde van een les of training is meer dan alleen stoppen.
Het kan bestaan uit:
rustig afbouwen van de inspanning
afronden van de inhoud
kort terugkijken op het doel
opruimen en organiseren van de afsluiting
Benadruk dat een zwakke afsluiting de kwaliteit van de hele les kan verlagen.
Cooling-down en afsluiting
Een cooling-down brengt het lichaam geleidelijk van inspanning naar rust.
Dat is vooral belangrijk na intensieve activiteit.
Daarnaast kan het einde ook ruimte geven voor:
korte evaluatie
feedback
vooruitblik naar de volgende les
Maak onderscheid tussen een fysieke cooling-down en een inhoudelijke afsluiting; soms zijn beide nodig.
Het einde correct voorbereiden
Bij het plannen van het einde let je op:
voldoende tijd overhouden
passende cooling-down kiezen
lesdoel kort afronden
materiaal en organisatie netjes afsluiten
Veel beginnende lesgevers laten het einde wegvallen door tijdgebrek; benadruk terugrekenen vanuit de totale lestijd.
Een volledige les correct opbouwen
Een goede lesopbouw volgt een logische lijn:
starten met een gerichte warming-up of inleiding
in de kern werken aan het doel
afsluiten met een passend einde
Alle onderdelen moeten samen één geheel vormen.
Laat leerlingen zien dat samenhang het sleutelwoord is: begin, midden en einde moeten op elkaar aansluiten.
Van planning naar uitvoering
Een volledige les bouw je op door vooraf keuzes te maken over:
doelen
inhoud
tijd
organisatie
materiaal
Daarna werk je die keuzes uit in een duidelijke microplanning.
Verbind hier de eerste helft van de les opnieuw met de tweede helft: plannen maakt goede lesopbouw mogelijk.
Kenmerken van een sterke les
Een sterke les of training is:
doelgericht
logisch opgebouwd
aangepast aan de groep
haalbaar in tijd
veilig en duidelijk georganiseerd
Dat is precies wat een goede planning ondersteunt.
Geschikt als samenvattende inhoudsslide vóór de begrippenlijst.
Opdrachten uit het boek
Begin blz. 88 opdrachten: 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14
Deze slide heeft geen instructies
Waarvoor dient een cooling-down vooral?
Doelen kiezen
Rustig afbouwen
Nieuwe techniek leren
Groepen indelen
Slides 22-24 maken onderscheid tussen fysieke afbouw en inhoudelijke afsluiting.
Volledige lesopbouw
Een volledige les start met een gerichte warming-up of inleiding. In de kern werk je aan het lesdoel. Daarna volgt een passend einde waarin je rustig afrondt.
Controleert of leerlingen de basisopbouw van een volledige les kunnen benoemen.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van les opbouwen vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst 1
Planning - Vooraf opgesteld plan waarbij je aangeeft wat je in welke tijd gaat doen.
Gesloten planning - Vaste planning opgesteld door de lesgever of trainer zonder overleg met de deelnemers.
Open planning - Flexibele planning in samenspraak tussen de lesgever of trainer en de deelnemers.
Jaarplan - Een planning voor ongeveer een jaar.
Periodeplan - Een plan voor een bepaalde periode van weken of maanden.
Themaplan - Plan waarbij één onderwerp centraal staat.
Microplanning - Planning voor een korte periode, zoals één les, een dag of enkele uren.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst 2
Mesoplanning - Planning voor een periode van weken tot een paar maanden.
Kortetermijndoelen - Doelen voor één les of training.
Subdoelen - Een tussendoel of een deel van een einddoel.
Warming-up - Geleidelijke verhoging van de lichamelijke activiteit, zodat spieren warm worden en de hartslag omhoog gaat.
Cooling-down - Het lichaam geleidelijk brengen van inspanning naar rust.
Fysiologisch - Lichamelijk.
Psychologisch - Mentaal, zoals denken, waarnemen en concentratie.
In de invoer stond ook een afwijkende omschrijving van mesoplanning als lange termijn; gebruik in de les de gebruikelijke indeling macro-meso-micro.
Begrippenlijst 3
Pedagogisch - Te maken met opvoeding en ontwikkeling.
Blok - Techniek waarbij je een speler van de tegenpartij probeert tegen te houden.
Chassé - Beweging uit dans of ballet met een soort galopsprong.
Swings - Rustige, ontspannen armbewegingen.
Blok - Kan in een sportles als onderdeel van de kern geoefend worden.
De laatste vier begrippen zijn bewegingsvoorbeelden; licht toe dat ze niet allemaal in elke les thuishoren, maar als vaktaal herkend moeten worden.