NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Nederland 1978-2008: mensen
Examenstof geschiedenis havo
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Nederland 1978-2008: mensen
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Nederland 1948-2008, leidende vraag 2 (tweede deel); KA 48, 49. Image credit: Hans van Dijk / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe individualisering, nieuwe jeugdcultuur, migratie en polarisatie de Nederlandse samenleving tussen 1978 en 2008 veranderden.
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor werd Nederland tussen 1978 en 2008 een andere samenleving?
Verwacht: internet, mobiele telefoon, migranten, homohuwelijk, Fortuyn, 11 september. Ordenen in drie groepen: eigen keuzes (individualisering), jeugdcultuur en digitale revolutie, migratie en polarisatie. Dit deel sluit aan op de les over economie, Europa en wereld.
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Van maakbaar naar zelfredzaam
De maakbare samenleving maakte plaats voor liberaal vertrouwen in de zelfredzaamheid van burgers
De overheid kreeg een kleinere rol en de commercie een grotere
Door de ontzuiling vervaagden de oude zuilen
Zo werd verdergaande individualisering mogelijk: mensen maakten meer eigen keuzes
KA 48. De syllabus stelt het liberale vertrouwen in zelfredzaamheid tegenover het sociaaldemocratische idee van de maakbare samenleving uit de jaren 1950 en 1960. Veelgemaakte fout: individualisering zien als egoisme; het gaat om de ruimte voor eigen keuzes.
Een coffeeshop in Amsterdam, 2023
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Wetten voor eigen keuzes
Het gedoogbeleid voor softdrugs gaf ruimte aan eigen keuzes
De Algemene Wet Gelijke Behandeling ondersteunde dit ook
Beide pasten bij de individualisering
KA 48. Gedoogbeleid: iets is wettelijk verboden, maar de overheid treedt onder voorwaarden niet op. Veelgemaakte fout: denken dat softdrugs gewoon legaal waren. De foto toont een coffeeshop in Amsterdam (recente foto, ter illustratie). Image credit: Marina bauer / Wikimedia Commons, CC0
Boot tijdens de Canal Parade van de Gay Pride, Amsterdam, 2004
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Nederland loopt voorop
Nederland liep internationaal voorop met het homohuwelijk
Ook de wetgeving over euthanasie was vooruitstrevend
Zo ontstond het beeld van een welvarende, vrije en tolerante samenleving
KA 48. De syllabus noemt het homohuwelijk en de euthanasiewetgeving als voorbeelden waarmee Nederland internationaal voorop liep. De foto toont de Canal Parade van de Gay Pride in 2004. Veelgemaakte fout: de wetten los zien van de individualisering; ze horen bij hetzelfde beeld van eigen keuzes. Image credit: Alf van Beem / Wikimedia Commons, CC0
Welke gedachte werd dominant in plaats van de maakbare samenleving?
Vertrouwen in een overheid die alles regelt
Terugkeer naar de oude zuilen
Vertrouwen in de zelfredzaamheid van burgers
Streven naar nog meer economische gelijkheid
Liberaal vertrouwen in zelfredzaamheid. Verwachte fout: een sterkere overheid, dat hoort bij de maakbare samenleving.
Vul in
Het gedoogbeleid voor softdrugs en de Algemene Wet Gelijke Behandeling ondersteunden de individualisering in Nederland.
Verwachte fout: de ontwikkelingen uit latere blokken invullen. Beide wetten en beleid horen bij individualisering.
Demonstratie van de kraakbeweging bij de Bijlmerbajes, Amsterdam, 15 juli 1980
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Punk en kraakbeweging
De jeugdcultuur raakte gefragmenteerd: jongeren ontwikkelden eigen stijlen
Tijdens de economische crisis kwamen punk en kraakbeweging op
Punkers hadden weinig geloof in de toekomst
De kraakbeweging bekritiseerde de woningnood, soms met geweld
KA 48. Gefragmenteerd: opgesplitst in veel groepen met eigen stijlen, in plaats van één grote jeugdcultuur. De foto toont een demonstratie in 1980 tegen het vasthouden van krakers. Veelgemaakte fout: punk en kraakbeweging als één beweging zien; ze zijn verwant, maar punk is een stijl en de kraakbeweging een protestbeweging. Image credit: Rob Croes / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Rap en gabber
In de VS zetten Afro-Amerikaanse jongeren zich met rap af tegen het racisme in hun omgeving
Vanaf de jaren 1990 werd rap ook in Nederland een toonaangevende jeugdcultuur
De gabbercultuur ontstond in dezelfde tijd in Nederland
Anders dan rap was de gabbercultuur apolitiek
KA 48. Apolitiek: zonder politieke boodschap. Veelgemaakte fout: denken dat rap in Nederland ontstond; het ontstond in de VS en werd hier vanaf de jaren 1990 toonaangevend. Verwant aan KA 49: jongeren van diverse sociale en etnische achtergronden ontwikkelden eigen stijlen.
Nokia 3310, een mobiele telefoon uit 2000
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
De digitale revolutie
Internet, de mobiele telefoon en digitale sociale netwerken veranderden de communicatie
Dat was de digitale revolutie, die in Nederland snel werd opgepakt
Ook de leefstijl van ouderen raakte meer geglobaliseerd
KA 48. Globaliseren: leefstijlen over de wereld lijken steeds meer op elkaar en beïnvloeden elkaar. Veelgemaakte fout: denken dat alleen jongeren veranderden; de syllabus noemt ook ouderen. De foto toont een Nokia 3310 uit 2000. Image credit: Foxbeefly / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Wat bekritiseerde de kraakbeweging vooral?
De woningnood
Het gezag van oudere generaties
De komst van asielzoekers
De zelfredzaamheid van burgers
De woningnood. Verwachte fout: het gezag van oudere generaties, dat hoort bij de provo's en hippies uit het eerdere deel.
Vul in
Afro-Amerikaanse jongeren zetten zich met rap af tegen racisme, en punkers hadden weinig geloof in de toekomst.
Verwachte fout: gabbercultuur bij racisme. Gabber was apolitiek.
Opvang van asielzoekers in een bungalowpark bij Luttelgeest, 5 november 1987
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Schengen en asielzoekers
Het Verdrag van Schengen maakte vanaf midden jaren 1980 vrij verkeer van personen mogelijk
Steeds meer studenten studeerden een periode in het buitenland
Bij conflicten en humanitaire crises liep de instroom van asielzoekers soms sterk op
Tot eind jaren 1990 steunden kabinetten en partijen de multiculturele samenleving
KA 49. Het verdrag bevorderde de internationale oriëntering van Europese burgers. De foto toont de opvang van asielzoekers in 1987. Veelgemaakte fout: Schengen verwarren met de euro of de EU; het gaat om vrij verkeer van personen. Image credit: Rob Croes / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Ground Zero in New York na de aanslagen van 11 september 2001, foto van 16 september 2001
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Polarisatie rond 2000
Rond 2000 nam de polarisatie toe: niet iedereen profiteerde van de economische groei
Mensen ervoeren een kloof tussen burgers en politiek
Er was verzet tegen Europese samenwerking en heftige debatten over migratie en de islam
De aanslagen van 11 september 2001 joegen angst aan
KA 49. Polarisatie: tegenstellingen tussen groepen worden scherper. De foto toont Ground Zero in New York op 16 september 2001. Veelgemaakte fout: polarisatie alleen aan migratie koppelen; ook de kloof tussen burger en politiek en de ongelijke verdeling van de groei speelden mee. Image credit: Eric J. Tilford, US Navy / Wikimedia Commons, publiek domein
Pim Fortuyn, 12 oktober 1982
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Fortuyn en een nieuw beleid
De moord op Pim Fortuyn in 2002 vergrootte de tegenstellingen
Vanaf 2002 kwam beleid gericht op integratie of assimilatie, in plaats van multiculturalisme
Integratie: meedoen met behoud van eigen cultuur. Assimilatie: opgaan in de Nederlandse cultuur
In 2008 brak een nieuwe crisis uit, maar Nederland bleef tot de welvarendste landen ter wereld horen
KA 49. De syllabus noemt Nederland in het eerste decennium van de 21e eeuw nog altijd een van de welvarendste, gelukkigste en meest gelijkwaardige landen. De omschrijving van integratie en assimilatie is een gangbare uitleg van de begrippen. Veelgemaakte fout: integratie en assimilatie als hetzelfde zien. Image credit: Marcel Antonisse / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Wat maakte het Verdrag van Schengen mogelijk?
Een gezamenlijke Europese munt
Vrij verkeer van personen binnen Europa
Een gezamenlijk Europees leger
Een einde aan alle asielaanvragen
Vrij verkeer van personen. Verwachte fout: de euro, die komt uit het Verdrag van Maastricht.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
Midden jaren 1980, 2001, 2002, 2008. Verwachte fout: Fortuyn voor 11 september plaatsen.
Welk deel vond je het lastigst?
Individualisering en nieuwe wetten
Jeugdcultuur en digitale revolutie
Schengen en asielzoekers
Polarisatie, integratie en assimilatie
Herhaal het deel met de meeste stemmen.
Welke verandering had volgens jou het grootste effect?
Elk beargumenteerd antwoord is goed, bijvoorbeeld de digitale revolutie of de polarisatie. Let op een verwijzing naar een begrip uit de les.
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Begrippen (1/2)
individualisering: Mensen maken steeds meer hun eigen keuzes, met een kleinere rol voor de overheid
gedoogbeleid: Iets blijft verboden, maar de overheid treedt onder voorwaarden niet op
Algemene Wet Gelijke Behandeling: Wet tegen ongelijke behandeling, die eigen keuzes ondersteunde
homohuwelijk: Huwelijk voor paren van gelijk geslacht, een Nederlandse primeur
kraakbeweging: Beweging die de woningnood bekritiseerde, soms met geweld
Deze slide heeft geen instructies
NEDERLAND 1948-2008 · 1978-2008
Begrippen (2/2)
digitale revolutie: Internet, mobiele telefoon en sociale netwerken veranderden de communicatie
Verdrag van Schengen: Maakte vrij verkeer van personen binnen Europa mogelijk
multiculturele samenleving: Samenleving met veel groepen en culturen, tot eind jaren 1990 breed gesteund
polarisatie: Scherpere tegenstellingen tussen groepen in de samenleving
integratie of assimilatie: Meedoen met behoud van eigen cultuur, of opgaan in de Nederlandse cultuur
Deze slide heeft geen instructies