Nog LUIDER 69 · Hell You Talmbout (Janelle Monáe)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
69
HELL YOU TALMBOUT
JANELLE MONÁE · 2015
Een protestsong zonder verhaal: alleen trommels, stemmen en de namen van wie er niet meer is.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
69
HELL YOU TALMBOUT
JANELLE MONÁE · 2015
Een protestsong zonder verhaal: alleen trommels, stemmen en de namen van wie er niet meer is.
Les over Hell You Talmbout van Janelle Monáe en haar collectief Wondaland (augustus 2015): een lied dat bijna alleen bestaat uit trommels en de namen van zwarte Amerikanen die omkwamen door politiegeweld of racistisch geweld. De les noemt wat er gebeurde zonder details en laat geen beelden van geweld zien. Houd er rekening mee dat leerlingen zelf racisme meemaken. Er zit geen grof taalgebruik in het nummer; de titel is straattaal voor een boze vraag (waar heb je het in vredesnaam over?). Image credit: Bill Ingalls / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE VRAAG VAN DEZE LES
Wat doet het met je als een lied alleen maar namen noemt?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen tegen welk onrecht Hell You Talmbout protesteert
uitleggen waarom het noemen van namen zo'n sterk middel is
beschrijven hoe trommels en stemmen van een lied een mars maken
Begin met een korte vraag: welke namen van slachtoffers van onrecht ken je? Leerlingen noemen misschien George Floyd (zie de les over I Can't Breathe van H.E.R.). Vraag dan: waarom onthoud je juist een naam? Een naam maakt van een getal een mens. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
EERSTE KEER LUISTEREN
Janelle Monáe, Say Her Name (Hell You Talmbout) (2021)
Welke instrumenten hoor je, en welke niet? Wat valt je op aan hoe de namen klinken?
Officiële lyric video van het kanaal van Janelle Monáe: de uitgebreide versie uit september 2021, gemaakt met de #SayHerName-beweging van het African American Policy Forum. Die versie duurt ruim 17 minuten en noemt 61 zwarte vrouwen; kijk de eerste vijf minuten. De versie van 2015 duurt 6 minuten en 41 seconden. Laat leerlingen na afloop drie woorden noemen voor wat ze hoorden: trommels, koor, herhaling, geen melodie. Verder luisteren: David Byrne zingt het in zijn Broadwayshow American Utopia (officiële clip: https://www.youtube.com/watch?v=wVQdXB9xgpw).
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE TIJD
Een zomer vol namen
In 2013 ontstaat in de VS de beweging Black Lives Matter: zwarte levens tellen. Aanleiding is de dood van de zwarte scholier Trayvon Martin, 17 jaar.
Daarna volgen steeds meer zaken: Eric Garner in New York, Michael Brown in Ferguson (2014), Freddie Gray in Baltimore en Sandra Bland in Texas (2015). Elke nieuwe naam brengt mensen de straat op.
Demonstratie van Black Lives Matter in Minneapolis, november 2015.
Trayvon Martin werd in februari 2012 in Florida doodgeschoten door een buurtwacht; diens vrijspraak in juli 2013 was de aanleiding voor de hashtag Black Lives Matter, bedacht door Alicia Garza, Patrisse Cullors en Opal Tometi. Eric Garner overleed in juli 2014 na een wurggreep bij zijn arrestatie. Michael Brown werd in augustus 2014 in Ferguson doodgeschoten door een agent, waarna weken van protest volgden. Freddie Gray overleed in april 2015 na verwondingen in een politiebusje. Sandra Bland werd in juli 2015 dood gevonden in een politiecel, drie dagen na haar aanhouding bij een verkeerscontrole. In juni 2015 schoot een witte man negen zwarte kerkgangers dood in Charleston. Noem de zaken zonder details en laat geen beelden zien. Image credit: Tony Webster from Minneapolis, Minnesota / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE MAKER
Janelle Monáe en haar collectief
Janelle Monáe (1985) komt uit Kansas City en maakt al jaren funk, soul en pop vol verhalen over robots en buitenstaanders. In Atlanta richt ze Wondaland op: een collectief van muzikanten en een eigen platenlabel.
In de zomer van 2015 toert Monáe met jonge Wondaland-artiesten als Jidenna door de VS.
Janelle Monáe op North Sea Jazz in Rotterdam, 2012.
Bekende albums van Monáe: The ArchAndroid (2010), The Electric Lady (2013) en Dirty Computer (2018). Ze speelt ook in films, zoals Hidden Figures en Moonlight (allebei 2016). Monáe maakte in 2022 bekend non-binair te zijn en gebruikt zowel they als she. Op Hell You Talmbout zingen naast Monáe de Wondaland-artiesten Deep Cotton, Jidenna, Roman GianArthur en St. Beauty. Jidenna scoorde in 2015 een hit met Classic Man. De foto is van eerder: Monáe op North Sea Jazz in Rotterdam in 2012. Image credit: JAGO / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
HET ONTSTAAN
Een mars in Philadelphia, een lied voor iedereen
Op 12 augustus 2015 lopen Monáe en Jidenna met demonstranten mee door Philadelphia, tegen politiegeweld. Een dag later zet Wondaland het lied online, gratis en met een instrumentale versie erbij: iedereen mag het zelf uitvoeren.
De titel is straattaal voor een boze vraag: waar heb je het eigenlijk over? Stop met praten over onzin, bedoelt Monáe.
6:41
MINUTEN LANG ALLEEN TROMMELS, STEMMEN EN NAMEN
De mars ging door Noord-Philadelphia, bij Temple University, met ongeveer 150 mensen. Monáe zei vanaf het podium dat het lied mensen moet losrukken uit gepraat over onbelangrijke dingen, terwijl er mensen gedood worden. Op 14 augustus 2015 zong ze het live in de ochtendshow Today van NBC. Daarna begon ze aan een toespraak over politiegeweld, maar de uitzending ging naar de reclame. NBC zei dat dat een vast reclameblok was en geen opzet. Doorvraag: waarom zou Wondaland een instrumentale versie weggeven?
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE NAMEN
Het lied is een lange lijst namen van zwarte Amerikanen die omkwamen, van Emmett Till in 1955 tot slachtoffers uit 2015. Na elke naam volgt een oproep om die naam hardop te zeggen.
HIJ EN ZIJ
Het gaat om mannen en jongens, maar ook om vrouwen en meisjes, zoals Sandra Bland. Hun namen worden vaak vergeten. Daarom verandert de oproep mee, zodat ook zij genoemd worden.
DE BOZE VRAAG
Tussendoor klinkt de titel: een boze vraag aan wie wegkijkt of het over iets anders heeft. Het lied vertelt geen verhaal en geeft geen uitleg. De namen zijn genoeg.
Bekijk de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). De tekst bestaat bijna alleen uit namen en een korte oproep die steeds terugkomt. Niet alle namen zijn slachtoffers van de politie: Emmett Till werd in 1955 vermoord door witte mannen, Trayvon Martin door een buurtwacht. Emmett Till komt ook voor in de les over Strange Fruit. De oproep sluit aan bij de campagnes #SayHisName en #SayHerName; die laatste, van rechtsgeleerde Kimberlé Crenshaw, vraagt aandacht voor zwarte vrouwen die door politiegeweld omkwamen. Doorvraag: waarom begint de lijst al in 1955?
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
VRAAG
Het lied vertelt geen verhaal, maar noemt alleen namen. Wat bereikt Monáe daarmee?
Luisteraars horen precies wat elk slachtoffer overkwam
Het lied wordt korter en past daardoor beter op de radio
Elke naam wordt weer een mens die je niet mag vergeten
De namen maken duidelijk welke agenten schuldig waren
Het goede antwoord: elke naam wordt weer een mens die je niet mag vergeten. Het lied legt niets uit en vertelt niet wat er gebeurde; de luisteraar moet zelf gaan zoeken. Het lied is ook niet kort: de versie van 2015 duurt bijna zeven minuten. Het noemt geen daders. De verwachte misvatting is het tweede antwoord. Doorvraag: waarom werkt een naam beter dan een getal zoals honderden slachtoffers per jaar?
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE MUZIEK
Een lied dat marcheert
Trommels
Geen gitaar, geen piano: alleen een drumband. Het klinkt als een mars of een fanfare op straat. Je kunt erop lopen, en dat is ook de bedoeling.
Samen roepen
Eén stem roept een naam, de groep antwoordt. Dat vraag-en-antwoord komt uit de zwarte kerk. Wie meedoet, zingt niet naar je, maar met je.
Open lied
Het lied heeft geen vast einde. Er kunnen altijd namen bij, en met de instrumentale versie kan elke groep het zelf uitvoeren op een demonstratie.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. De drumpartij verwijst naar de drumlines van marching bands, die in het Zuiden van de VS horen bij zwarte universiteiten. Het vraag-en-antwoord (call and response) komt uit gospel en werkliederen. Critici van Stereogum noemden het eerder een spreekkoor dan een lied, met een vleugje gospel. Vergelijk met Alright van Kendrick Lamar uit hetzelfde jaar: ook dat werd op straat gescandeerd, maar begon als een rapnummer. Doorvraag: waarom kiest een zangeres met een grote stem hier juist voor bijna geen melodie?
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
DE NAWERKING
Een lijst die steeds langer wordt
Vanaf 2018 zingt David Byrne het lied elke avond in zijn show American Utopia, eerst op tournee en later op Broadway. Spike Lee filmt de show in 2020.
In 2021 maakt Monáe een nieuwe versie van 17 minuten: Say Her Name. Met onder anderen Beyoncé en Alicia Keys noemt ze 61 zwarte vrouwen.
David Byrne tijdens zijn American Utopia-tour in Zürich, 2018.
Byrne, bekend van de band Talking Heads, vroeg Monáe vooraf toestemming om het lied te zingen. In de film American Utopia van Spike Lee houden familieleden foto's van de slachtoffers vast terwijl hun namen klinken. Byrne speelde de show in 2018 ook in AFAS Live in Amsterdam. Say Her Name (Hell You Talmbout) verscheen op 24 september 2021, samen met het African American Policy Forum van Kimberlé Crenshaw; de opbrengst ging naar de campagne #SayHerName. Schrijver Malcolm Gladwell gebruikte het lied in zijn audioboek Talking to Strangers, over de zaak van Sandra Bland. Image credit: Dirk Haun / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
Eens
Oneens
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
STELLING
Een witte artiest als David Byrne hoort dit lied niet te zingen.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Byrne vroeg Monáe om toestemming en bereikt een ander, vaak wit publiek. Maakt dat het goed, of neemt hij iets over wat niet van hem is? Doorvraag 2: Wondaland gaf zelf een instrumentale versie weg zodat iedereen het kon uitvoeren. Voor wie is het lied dan bedoeld? Beide kanten zijn verdedigbaar; laat leerlingen hun mening onderbouwen.
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
TERUG NAAR DE VRAAG
Wat doet het met je als een lied alleen maar namen noemt?
WAT BLIJFT
Hell You Talmbout noemt de namen van zwarte Amerikanen die omkwamen door politiegeweld of racisme, zodat ze geen getal blijven.
Door alleen namen te noemen, zonder verhaal, moet de luisteraar zelf nadenken en zoeken: wie was dit, en wat gebeurde er?
De trommels en het samen roepen maken er een mars van die iedereen kan meedoen, en de lijst kan steeds langer worden.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
Welke naam zou jij toevoegen aan een lied tegen onrecht, en waarom juist die?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete persoon (uit het nieuws, uit de geschiedenis of uit Nederland) en legt uit welk onrecht die naam laat zien. Het mag ook een naam uit een andere les zijn, zoals George Floyd. De verwachte fout: een beroemdheid noemen zonder uit te leggen welk onrecht erbij hoort. Leerlingen hoeven geen naam uit hun eigen omgeving te delen.
LUIDER
69 · HELL YOU TALMBOUT · JANELLE MONÁE
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
