3. Wapens en tactieken bij oorlogvoering

• Burgerschap
• Rode Kruis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

Lesinhoud

In deze les worden verschillende middelen (bijv. wapens) en methoden (tactieken) van oorlogsvoering beschreven. Veel van deze middelen en methoden zijn volgens het humanitair oorlogsrecht verboden, toch worden ze nog gebruikt.

Onderwerpen die aan bod komen zijn:

• het herkennen van wapens;
• de manieren van oorlogsvoering;
• de redenen waarom bepaalde wapens verboden zijn;
• de redenen waarom bepaalde manieren van oorlogsvoering verboden zijn.

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen welke wapens en tactieken er worden gebruikt tijdens een oorlog en of ze volgens het humanitair oorlogsrecht gebruikt mogen worden

Leerdoel

.....

Informatie

In deze les worden verschillende middelen (bijv. wapens) en methoden (tactieken) van oorlogsvoering beschreven. Veel van deze middelen en methoden zijn volgens het humanitair oorlogsrecht verboden, toch worden ze nog gebruikt.

Onderwerpen die aan bod komen zijn:

1. het herkennen van wapens;
2. de manieren van oorlogsvoering;
3. de redenen waarom bepaalde wapens verboden zijn;
4. de redenen waarom bepaalde manieren van oorlogsvoering verboden zijn.

Welke wapens ken jij al die worden gebruikt tijdens een oorlog?

Werkvorm: Voorkennis over wapens

Bespreek de reacties van de leerlingen. Eventueel kun je er voor kiezen om te reacties te rubriceren: welke horen bij elkaar, en onder welke categorie vallen ze.

Juiste antwoorden:

- granaat, handgranaat, clusterbom,

- mijnen, land- of zeemijnen, anti-personeelsmijnen, anti-tankmijnen

- gifgas, chemische wapens, mosterdgas, biologische wapens,

- raketwerper, machinegeweer (zoals bijvoorbeeld AK47), mortier, artilleriegeschut (zoals bijvoorbeeld houwitser)

- raket, torpedo

- kernwapen, atoombom, waterstofbom

- drones, (zoals bijvoorbeeld MQ-9 Reaper)

Video introduceren:

Joost van het Rode Kruis vertelt twee belangrijke regels van het humanitair oorlogsrecht: beginsel van onderscheid en proportionaliteitsbeginsel. Hij legt uit hoe deze regels werken en wat wel/niet mag. 

Wat zie je?

Werkvorm: See, Think, Wonder

In deze werkvorm leren de leerlingen stapsgewijs goed te kijken naar een afbeelding.

Stap 1: 

Bij deze stap wordt aan de leerlingen gevraagd wat ze zien, en niet wat ze denken te zien. Dat gebeurt in de tweede stap. Veel leerlingen zullen toch gelijk gaan interpreteren. Het is dus zeker niet fout als de leerlingen dit nu al doen, maar het is goed om ze erop te wijzen dat wij (mensen) als snel proberen invulling te zoeken.

Omschrijving: Op deze foto zie je strijders met wapens in hun handen achter een barricade in Aleppo, Syrië. Ze verdedigen zich en beschermen een bepaald gebied/huis. Let op; ze hebben geen uniform, horen ze bij het leger?  

Wat denk je te zien?

Werkvorm: See, Think, Wonder

Stap 2: 

Nu mogen de leerlingen gaan interpreteren. Veel leerlingen zullen bij de eerste keer dat ze met deze werkvorm werken dezelfde antwoorden geven als bij de eerste stap. 

Bij een herhaling van deze werkvorm zullen ze deze overigens al veel beter kunnen beantwoorden.

Wat vraag je je nog af?

Werkvorm: See, Think, Wonder

Stap 3:  

De leerlingen zullen nu nog (veel) vragen hebben. Deze kunnen ze nu stellen. Gezamenlijk zullen de antwoorden op deze vragen worden gevonden.

0

Video introduceren:

Devran van de NOS vertelt verder over wapengebruik en de voorzorgs-maatregelen die men moet treffen. Dat gaat over het maken van onderscheid en het voorkomen van onnodig lijden.

Middel van oorlogsvoering

...

Begrip

Informatie - Middel

Bespreek met de leerlingen de twee begrippen in deze slide: middelen en methoden (volgt later).

Een middel is dat wat je gebruikt om de vijand aan te kunnen vallen of je te verdedigen. Dit kunnen wapens zijn zoals een kruisraket of een AK47 of bijvoorbeeld bewapende voertuigen zoals vliegtuigen, F16’s en tanks.

Een methode is de manier om oorlog te voeren om de vijand aan te vallen of je ertegen te verdedigen. Dit kunnen operaties of strategieën zijn, maar ook tactieken, zoals het bombarderen van alle bruggen of het uitschakelen van netwerkverbindingen.

Foto: Oblast Donetsk, Sviatohirsk. Je ziet het orthodoxe klooster beschadigd door de gevechten. Sviatohirsk was voor de oorlog een populaire toeristenbestemming.

Clustermunitie

 Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden? 

1. Ja
2. Nee

Quiz: Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden?

Alhoewel sommige staten het Verdrag inzake Clustermunitie niet hebben ondertekend, is het deze partijen vooralsnog niet toegestaan om dergelijke middelen in te zetten. 

Het gebruik van clustermunitie maakt het namelijk onvoldoende mogelijk om een onderscheid te maken tussen burgers en militairen, en burgerobjecten en militaire doelen. Het gebruik van clustermunitie is dus verboden.

Tank

 Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden? 

1. Ja
2. Nee

Quiz: Tank

Alhoewel tanks krachtige wapens zijn en potentieel aanzienlijke schade kunnen veroorzaken, zijn zij niet expliciet verboden. Tanks worden nog steeds gebruikt door verschillende landen in gewapende conflicten over de hele wereld.

In plaats van een algeheel verbod richt het humanitair oorlogsrecht zich op het reguleren van het gebruik van tanks om ervoor te zorgen dat ze proportioneel worden gebruikt. Het gebruik van tanks zou bijvoorbeeld buitensporige schade aan kunnen richten als het in een dichtbevolkt gebied wordt ingezet. De legaliteit van tankgebruik hangt dus af van de context. Algemeen kan worden gezegd dat zij niet verboden zijn. 

Anti-personeelsmijnen

 Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden? 

1. Ja
2. Nee

Quiz: Anti-personeelsmijnen

Ja, het gebruik van antipersoneelsmijnen is verboden. Dit komt omdat zij aanzienlijke schade en leed veroorzaken, zowel tijdens gewapende conflicten als na afloop ervan. 

Daarbij is het onmogelijk om onderscheid te maken tussen burgers en militairen omdat deze wapens in groten getale worden verspreid over een gebied. Dit leidt tot willekeurige slachtoffers en schendingen van het principe van onderscheidingsvermogen, dat vereist dat strijdkrachten onderscheid maken tussen burgers en strijdkrachten.

Chemische wapens

 Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden? 

1. Ja
2. Nee

Quiz: Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden?

Ja, het gebruik van chemische wapens is verboden. Dit komt door hun buitengewone wreedheid en de onmenselijke gevolgen die ze hebben voor menselijke slachtoffers en het milieu. Zij zijn immers ontworpen om extreem leed te veroorzaken. De slachtoffers van chemische wapens lijden vaak op een onmenselijke manier, en het gebruik ervan is in strijd met het beginsel van menselijke waardigheid dat ten grondslag ligt aan het humanitair oorlogsrecht. Daarnaast hebben zij de neiging zich snel te verspreiden en kunnen onvoorspelbare en oncontroleerbare gevolgen hebben. Ze kunnen onschuldige burgers treffen en langdurige schade aanrichten aan het milieu, landbouwgrond en waterbronnen. Het gebruik van chemische wapens kan daarom verstrekkende gevolgen hebben, die verder reiken dan de directe militaire doelen. Hierbij wordt dus geen onderscheid gemaakt tussen burgers en militairen. Door hun breed en indiscriminatieve effect, zijn chemische wapens dus verboden.

Bewapende drone

 Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden? 

1. Ja
2. Nee

Quiz: Is het volgende wapen, volgens het humanitair oorlogsrecht, verboden?

Nee, het gebruik van drones an sich is niet verboden. Hierbij moet echter wel worden aangekaart dat de partijen bij het gebruik zich wel moeten houden aan de relevant regels. Zo moet het gebruik van drones in overeenstemming zijn met het principe van proportionaliteit. Dit betekent dat de verwachte schade en het verwachte leed veroorzaakt door een drone-aanval niet buitensporig mogen zijn in verhouding tot het beoogde militaire voordeel. Daarnaast moeten zij worden ingezet met de bedoeling om legitieme militaire doelen aan te vallen waarbij onnodige schade aan burgers of burgerlijke objecten wordt vermeden. Bovendien moeten strijdkrachten adequate voorzorgsmaatregelen nemen om burgers en burgerlijke objecten te beschermen tegen onnodig leed en schade. Dit omvat het selecteren van doelen en het plannen van operaties op een manier die het risico op burgerslachtoffers minimaliseert.

Stelling

.....

.....

Een drone kan in een oorlog alleen worden gebruikt als er geen burgerslachtoffers vallen.

....

Helemaal eens

Eens

Neutraal

Oneens

Helemaal mee oneens

Werkvorm: stelling 

Laat de leerlingen aangeven in hoeverre ze het met deze stelling eens zijn.

Bespreek vervolgens de uitkomst.

Methode van oorlogsvoering

Begrip

...

Informatie - Methoden

Bespreek met de leerlingen de twee begrippen in deze slide: middelen en methoden. 

Een methode is manier om oorlog te voeren zodat je tegenstander kunt beïnvloeden of uitschakelen. 

Met methoden doelt men op de gebruikte strategieën van oorlogsvoering. 

Voorbeeld: Zo is de volgende methode van oorlogsvoering expliciet verboden: verbod op het geven van het bevel dat niemand mag overleven.

Martelen

 Is dit, volgens het humanitair oorlogsrecht, toegestaan? 

1. Ja
2. Nee

Werkvorm: Wat denk je: is dit toegestaan?

Behandel eerst wat ze zien: een krijgsgevangene die wordt gemarteld.

Vraag aan de leerlingen wat ze denken: is dit toegestaan? Ja of Nee?

Het antwoord is: nee. Mishandeling van een krijgsgevangene is niet toegestaan. Evenals marteling om inlichtingen te verkrijgen is ook verboden.

Zijn deze tactieken toegestaan in een oorlog of niet? Sleep ze naar het juiste vak

<span style="color:rgb(0, 0, 0);text-decoration-line:underline;font-weight:bold">&nbsp; &nbsp; &nbsp;Niet toegestaan&nbsp; &nbsp; &nbsp;</span>

<b style="text-decoration-line:underline">&nbsp; &nbsp; &nbsp;Toegestaan&nbsp; &nbsp; &nbsp;</b>

Krijgsgevangenen nemen

Uithongering van burgers 

Menselijk schild 

Spionage

Een gebied bezetten

Plundering

Werkvorm: sleepvraag

Bij deze opdracht moeten de leerlingen aangeven welke van de methoden zijn toegestaan/niet-toegestaan tijdens een gewapend conflict.

De tactiek moet een duidelijk militair voordeel hebben. Waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen militaire doelen en burgers.

Wellicht dat de volgende begrippen nog wat uitleg nodig hebben.

Krijgsgevangene:

Een status die een gevangen combattant in een internationaal gewapend conflict kan krijgen, mits

hij of zij bepaalde voorwaarden vervult. Degenen die deze status verkrijgen zijn voornamelijk leden

van de strijdkrachten. Krijgsgevangenen worden beschermd en hebben rechten krachtens het Derde

Verdrag van Genève.

Menselijk schild:

Sinds de Golfoorlog van 1990-1991 maakt het begrip ‘menselijk schild’ deel uit van de basiswoordenschat in gewapende conflicten. Het verwijst naar het intentioneel gebruik van burgers of krijgsgevangenen om strijders of militaire objectieven tegen aanvallen te beschermen. Tijdens de voorbije 15 jaar werden in tal van internationaal en niet-internationaal gewapende conflicten personen als menselijk schild gebruikt.

.....

Stelling

Het is mogelijk om in een oorlog geen burgerslachtoffers te maken.

Helemaal eens

Eens

Neutraal

Oneens

Helemaal mee oneens

Werkvorm: stelling 

Laat de leerlingen aangeven in hoeverre ze het het met deze stelling eens zijn.

Bespreek vervolgens de uitkomst.

0

Video introduceren:

In dit fragment legt Devran van de NOS uit dat een strijdende partij altijd rekening moet houden met nevenschade, zodat dat beperkt kan blijven.

Nevenschade

...

Begrip

Informatie - Nevenschade

Nevenschade (ook wel randschade of collateral damage genoemd) is onbedoelde schade die wordt toegebracht tijdens een aanval die tegen iets of iemand anders is gericht

De term wordt in het bijzonder gebruikt voor militaire aanvallen waarbij ook schade wordt berokkend aan burgers, civiele objecten of de eigen soldaten (in het laatste geval wordt gesproken van eigen vuur). Met name in een totale oorlog is sprake van veel nevenschade.

Nevenschade is in strijd met het

 humanitair oorlogsrecht.

1. Waar
2. Niet waar

Werkvorm: Waar / Niet waar

Het oorlogsrecht erkent dat bij aanvallen op militaire doelen letsel onder burgers en schade aan burgerobjecten kan ontstaan, zonder dat die zelf doelwit waren. Het uitgangspunt moet echter altijd zijn dat dit tot een minimum wordt beperkt

Stelling

.....

Nevenschade in een oorlog is niet te voorkomen.

Helemaal eens

Eens

Neutraal

Oneens

Helemaal mee oneens

Werkvorm: stelling 

Laat de leerlingen aangeven in hoeverre ze het het met deze stelling eens zijn.

Bespreek vervolgens de uitkomst.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Werkvorm: Exit Ticket (formatief evalueren)

In de volgende slides gaan de leerlingen terug kijken op hetgeen ze hebben geleerd. Dat doen ze in de 3 stappen:

• Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
• Schrijf 2 dingen op waarover je meer zou willen weten.
• Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer zou willen weten.

Werkvorm: Exit Ticket 

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.

Werkvorm: Exit Ticket

Opdracht: Het HOR-dossier

1.

2.

Beantwoord de volgende vragen:

Welk wapen en/of tactiek werd er gebruikt?

Wat was het effect van dit gebruik?

Uitleg HOR-dossier

Je gaat een nieuwsdossier aanleggen over het humanitair oorlogsrecht. Na deze les ga je op zoek naar twee nieuws items (NOS app, Podcast, krant, blog, YouTube). Voordat je ze toevoegt aan je dossier, controleer je of ze de volgende vragen kunt beantwoorden:

1. Welk wapen en/of tactiek werd er gebruikt?
2. Wat was het effect van dit gebruik?

Aan het eind van deze lessenserie ga je met deze items een vlog maken (het staat de docent vrij om een andere opdracht te verzinnen die aansluit bij de lesmethode).

Indrukwekkende afsluitende video:

Disclaimer; bekijk of dit past bij de doelgroep.

In deze video komt een tegenstellingen naar voren die gaat over de keuze na inzet van een ingrijpend wapen. 

Wat zou jij doen?