Duitstalige literatuur in de Middeleeuwen
Mittelalter
Lesduur is: 1 minOnderdelen in deze les
Mittelalter
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe de Duitstalige literatuur in de Middeleeuwen meeverandert met de samenleving.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen voor jou bij middeleeuwse literatuur?
Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: kerk, klooster, ridders, geloof, liefde, helden, stad, boekdrukkunst.
Historische achtergrond: de Middeleeuwen
ca. 500–1500
Middeleeuwen: ongeveer 500–1500
de samenleving is een standenmaatschappij en is voor een belangrijk deel georganiseerd volgens het feodale stelsel
de koning of vorst geeft land in leen aan edelen; in ruil daarvoor zijn zij hem trouw en leveren zij bijvoorbeeld militaire steun
onder de adel staan boeren en horigen, die het land bewerken
de kerk en geestelijkheid hebben veel macht en invloed
kloosters zijn belangrijke centra van kennis en onderwijs
vooral geestelijken kunnen lezen en schrijven
vanaf ongeveer de 12e eeuw wordt de adel belangrijker voor de literatuur
aan hoven ontstaat een ridderlijke en hoofse cultuur
in de late Middeleeuwen groeien de steden
handel, ambachten en burgerij worden belangrijker
rond 1450: boekdrukkunst; rond 1500: overgang naar de Renaissance
Kapstok: Geestelijkheid → Adel → Burgerij
Noem mondeling nog kort: steeds meer mensen leren lezen in de late Middeleeuwen, en naast God komt ook de mens langzaam centraler te staan. Die twee punten verbinden deze slide met de laatste slide.
Historische achtergrond: de Middeleeuwen
ca. 500–1500
de koning of vorst geeft land in leen aan edelen; in ruil daarvoor zijn zij hem trouw en leveren zij bijvoorbeeld militaire steun
onder de adel staan boeren en horigen, die het land bewerken
de kerk en geestelijkheid hebben veel macht en invloed
kloosters zijn belangrijke centra van kennis en onderwijs
vooral geestelijken kunnen lezen en schrijven
vanaf ongeveer de 12e eeuw wordt de adel belangrijker voor de literatuur
aan hoven ontstaat een ridderlijke en hoofse cultuur
in de late Middeleeuwen groeien de steden
handel, ambachten en burgerij worden belangrijker
rond 1450: boekdrukkunst; rond 1500: overgang naar de Renaissance
Kapstok: Geestelijkheid → Adel → Burgerij
Noem mondeling nog kort: steeds meer mensen leren lezen in de late Middeleeuwen, en naast God komt ook de mens langzaam centraler te staan. Die twee punten verbinden deze slide met de laatste slide.
Historische achtergrond: de Middeleeuwen
ca. 500–1500
kloosters zijn belangrijke centra van kennis en onderwijs
vooral geestelijken kunnen lezen en schrijven
vanaf ongeveer de 12e eeuw wordt de adel belangrijker voor de literatuur
aan hoven ontstaat een ridderlijke en hoofse cultuur
in de late Middeleeuwen groeien de steden
handel, ambachten en burgerij worden belangrijker
rond 1450: boekdrukkunst; rond 1500: overgang naar de Renaissance
Kapstok: Geestelijkheid → Adel → Burgerij
Noem mondeling nog kort: steeds meer mensen leren lezen in de late Middeleeuwen, en naast God komt ook de mens langzaam centraler te staan. Die twee punten verbinden deze slide met de laatste slide.
Historische achtergrond: de Middeleeuwen
ca. 500–1500
in de late Middeleeuwen groeien de steden
handel, ambachten en burgerij worden belangrijker
rond 1450: boekdrukkunst; rond 1500: overgang naar de Renaissance
Kapstok: Geestelijkheid → Adel → Burgerij
Noem mondeling nog kort: steeds meer mensen leren lezen in de late Middeleeuwen, en naast God komt ook de mens langzaam centraler te staan. Die twee punten verbinden deze slide met de laatste slide.
Drei Perioden der Literatur
| Frühes Mittelalter | die Geistlichen | geistliche Literatur |
| Hohes Mittelalter | der Adel | Ritterepen, Heldenepen, Minnesang |
| Spätes Mittelalter | das Bürgertum | Volksbücher, Schwänke |
Die Literatur verändert sich mit der Gesellschaft.
Gebruik deze slide als overzichtelijke kapstok: niet alle titels hoeven leerlingen uit het hoofd te kennen, maar wel de koppeling tussen periode, groep en literaire vorm.
Welke volgorde past bij de maatschappelijke kapstok?
Burgerij → Adel → Geestelijkheid
Geestelijkheid → Adel → Burgerij
Adel → Geestelijkheid → Burgerij
Adel → Burgerij → Geestelijkheid
Controleert de hoofdstructuur van slide 2 en 3: literatuur verschuift van kerk naar hof naar stad.
Vul de kernwoorden in
Im frühen Mittelalter schreiben vor allem Geistliche Texte. Typisch sind Gebete und biblische Geschichten. Das Ziel ist, den christlichen Glauben zu erklären.
Sluit direct aan op de slides over die Geistlichen. Alleen kernbegrippen invullen.
Die Geistlichen
Viele Menschen können nicht lesen und schreiben.
Vor allem Mönche und Geistliche schreiben Texte.
Typisch sind religiöse Geschichten, Gebete, Lieder und biblische Texte.
Ziel: den christlichen Glauben erklären und Menschen lehren, wie sie leben sollen.
Deze slide heeft geen instructies
Der Adel
An den Höfen entsteht eine neue Literatur.
Ritterepos: Abenteuer, Mut, Ehre, Treue
Beispiele: Parzival, Tristan
Heldenepos: Helden, Kämpfe, Treue, Rache
Beispiel: Das Nibelungenlied
Minnesang: Lieder über Liebe
Beispiel: Walther von der Vogelweide
Deze slide heeft geen instructies
Der Adel: Ziel der Literatur
Literatur soll unterhalten.
Sie zeigt höfische Ideale:
Ehre, Treue, Mut und Liebe.
Oft steht ein ideales Bild des höfischen Lebens im Mittelpunkt.
Licht eventueel kort toe dat 'höfisch' verwijst naar het leven aan het hof.
Welke vorm hoort bij de adel?
Volksbuch
Gebet
Minnesang
Evangelium
De afleiders komen uit de andere blokken: geestelijke literatuur en burgerlijke literatuur.
Vul de vormen aan
Am Hof entsteht neue Literatur. Im Ritterepos erleben Ritter Abenteuer. Das Heldenepos erzählt von Helden und Kämpfen. Der Minnesang bringt oft Lieder über Liebe.
Checkt of leerlingen de drie vormen van adel-literatuur uit elkaar houden.
Das Bürgertum
Die Städte werden größer.
Kaufleute und Handwerker werden wichtiger.
Immer mehr Menschen können lesen.
Literatur handelt häufiger von normalen Menschen und ihrem Alltag.
Deze slide heeft geen instructies
Volksbücher und Schwänke
spannend
lustig
manchmal kritisch
einfacher geschrieben
Beispiele:
Till Eulenspiegel
Geschichten um Faust
Ziel: unterhalten, menschliche Schwächen zeigen, manchmal Kritik an der Gesellschaft üben.
Deze slide heeft geen instructies
Das Ende des Mittelalters
Johannes Gutenberg
um 1450: Buchdruck
Bücher werden schneller und billiger.
Mehr Menschen können Texte lesen.
Noem mondeling dat Luther formeel al in de nieuwe tijd valt, maar dat zijn bijbelvertaling goed laat zien hoe taal, geloof en maatschappij veranderen.
Das Ende des Mittelalters
Martin Luther gehört nicht mehr echt zum Mittelalter, ist aber wichtig für den Übergang.
1522: Neues Testament
1534: ganze Bibel auf Deutsch
Wichtig für die Entwicklung der deutschen Sprache.
Mittelalter: Gott steht im Mittelpunkt.
Renaissance: Auch der Mensch bekommt eine zentrale Rolle.
Mittelalter → Renaissance
Noem mondeling dat Luther formeel al in de nieuwe tijd valt, maar dat zijn bijbelvertaling goed laat zien hoe taal, geloof en maatschappij veranderen.
Das Ende des Mittelalters
Mittelalter: Gott steht im Mittelpunkt.
Renaissance: Auch der Mensch bekommt eine zentrale Rolle.
Mittelalter → Renaissance
Noem mondeling dat Luther formeel al in de nieuwe tijd valt, maar dat zijn bijbelvertaling goed laat zien hoe taal, geloof en maatschappij veranderen.
Welke beschrijving past het best bij Volksbücher en Schwänke?
religieus en plechtig
heldhaftig en hoofs
eenvoudig en kritisch
latijns en geleerd
De juiste optie vat de kern van slide 9 samen: spannend/lustig, soms kritisch, eenvoudiger geschreven.
Maak de overgang compleet
Um 1450 macht Gutenberg den Buchdruck mit beweglichen Lettern möglich. Bücher werden schneller und billiger. Luther ist wichtig für den Übergang in eine neue Zeit.
Verbindt het burgerij-/eindblok met de overgang naar de Renaissance.
Begriffe
Geistliche - mensen van de kerk, zoals monniken en priesters
geistliche Literatur - religieuze teksten uit het vroege Middelhoogduitse gebied
Adel - de adellijke stand rond hof en ridders
Ritterepos - verhaal over ridderlijke avonturen en idealen
Heldenepos - episch verhaal over helden, strijd en trouw
Minnesang - hoofse liedkunst over liefde
Bürgertum - stedelijke burgerij van kooplieden en ambachtslieden
Deze slide heeft geen instructies
Begriffe
Volksbuch - populair verhaal voor een breder publiek
Schwank - kort, grappig en vaak kritisch verhaal
höfisch - behorend bij het leven aan het hof
bewegliche Lettern - losse drukletters die opnieuw gebruikt kunnen worden
Renaissance - periode waarin naast God ook de mens centraler komt te staan
Deze slide heeft geen instructies
