9 сынып
Қазақ тілі
VII. Бұқаралық ақпарат құралдары. Синтаксис
Learning objective
9 сынып
Қазақ тілі
VII. Бұқаралық ақпарат құралдары. Синтаксис
Learning objective
Сабақтың тақырыбы: "Әлемдік бұқаралық ақпарат құралдары"
Оқу мақсаты: 9.1.5.1. мәтіндегі айтылған ойға өз көзқарасын білдіру, сыни тұрғыдан баға беріп айту
Сабақ мақсаты: Мәтіндегі айтылған ойға өз көзқарасын білдіреді, сыни тұрғыдан баға беріп айтады
Бағалау критерийі:
Мәтіндегі негізгі ойды дұрыс түсінеді;
Мәтіндегі ақпаратқа өз көзқарасын білдіріп, дәлел келтіреді.
БАҚ материалдарын сыни тұрғыдан бағалайды
Мақсаты: мәтінде кездесетін жаңа сөздер мен терминдердің мағынасын анықтау, оларды мәтін мазмұнын түсінуде дұрыс қолдануға дайындық жасау.
Тыңдалым. Мәтінмен жұмыс.
1-тапсырма. «Әлемдік бұқаралық ақпарат құралдары» мәтінін тыңдап, мәтіндегі айтылған ойға өз көзқарастарыңызды білдіріп, сыни тұрғыдан баға беріңіздер.
1-топ: Күшті жағы (Strengths) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем:
«Бір жаңалық бірнеше минуттың ішінде әлемнің әр түкпіріндегі адамдарға жетуі мүмкін.»
Тапсырма мен сұрақ: Ақпараттың асығыс әрі жедел таралуы жаңалықтың сапасына қалай әсер етеді? Жылдамдық қуалаймыз деп ақпаратты тексерусіз таратудың қандай кері салдары болуы мүмкін? Осы сөйлемдегі пікірге өз көзқарасыңыз бен сыни бағаңызды беріңіз.
t
Text
Дескриптор:
- ақпараттың бір пайдасын атайды;
- ақпаратты тексермей таратудың бір зиянын айтады;
- өз пікірін білдіреді;
- пікіріне қысқаша дәлел келтіреді.
2-топ: Әлсіз жағы (Weaknesses) бойынша сұрақ.
Мәтіннен алынған сөйлем: «Бұқаралық ақпарат құралдары тек жаңалық таратып қана қоймай, қоғамның пікірін қалыптастыруға да әсер етеді.»
Тапсырма мен сұрақ: БАҚ-тың қоғамдық пікірді қалыптастыру күші адамдардың өздігінен тәуелсіз ойлауына бөгет жасамай ма? Қоғам БАҚ ұсынған көзқарасты дайын ақиқат ретінде қабылдап қоймауы үшін не істеуі керек?
Сөйлемге қатысты өз ойыңызды білдіріңіз.
Дескриптор:
- БАҚ-тың адамға әсерін түсіндіреді;
- ақпаратты тексерудің бір жолын ұсынады;
- өз ойын айтады;
- ойын мысалмен немесе дәлелмен толықтырады.
3-топ: Мүмкіндіктер (Opportunities) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Интернет, әлеуметтік желілер және цифрлық платформалар адамдардың ақпарат алу мүмкіндігін кеңейтеді.»
Тапсырма мен сұрақ: Ақпарат алу мүмкіндігінің кеңеюі әрқашан сапалы білім мен дұрыс танымға әкеле ме, әлде бұл керісінше ақпараттық шу мен сауатсыздықты арттыра ма? Осы мүмкіндікті тиімді әрі оң бағытта пайдалану үшін әрбір адам не істеуі керек? Өз сыни пікіріңізді жазыңыз.
Дескриптор:
- интернеттің бір пайдасын атайды;
- ақпараттың бір кемшілігін айтады;
- ақпаратты тексеру жолын ұсынады;
- өз пікірін білдіреді
4-топ: Қауіптер (Threats) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Ал ақпаратты қабылдайтын адам кез келген жаңалыққа бірден сене бермеуі қажет.»
Тапсырма мен сұрақ: Адамдардың кез келген ақпаратқа тексерусіз сеніп кетуі қоғамда қандай қауіптер мен дезинформациялық салдарларға әкеледі? Қазіргі қоғамда оқырмандардың бәрі бірдей фактчекинг (деректерді тексеру) жасауға дайын ба? Сөйлемді негізге ала отырып, өз көзқарасыңызды дәлелдеңіз.
Дескриптор:
- жалған ақпараттың бір қаупін атайды;
- ақпараттың қайнар көзін тексеруді ұсынады;
- ақпаратты басқа дереккөзбен салыстырады;
- өз пікірін білдіреді.
1-ТОП:
1-топ: Күшті жағы (Strengths) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Бір жаңалық бірнеше
минуттың ішінде әлемнің әр түкпіріндегі адамдарға жетуі мүмкін.»
Тапсырма мен сұрақ: Ақпараттың асығыс әрі жедел таралуы жаңалықтың сапасына қалай әсер етеді? Жылдамдық қуалаймыз деп ақпаратты тексерусіз таратудың қандай кері салдары болуы мүмкін? Осы сөйлемдегі пікірге өз көзқарасыңыз бен сыни бағаңызды беріңіз.
ЫҚТИМАЛ ЖАУАП
Сұраққа өз көзқарасы мен сыни баға беру
Ақпараттың өте жылдам тарауы — қазіргі БАҚ-тың үлкен жетістігі, яғни күшті жағы. Бірақ бұл жылдамдық жаңалықтың сапасын төмендетуі мүмкін.
Сапаға әсері: Журналистер ақпаратты бірінші болып жариялауға асығады. Салдарынан фактілерді мұқият тексеруге уақыт жетпейді. Жаңалықта қателер, дәлсіздіктер көбейеді.
Кері салдары: Тексерілмеген ақпарат қоғамда өтірік қауесет (фейк) тудырады. Адамдарды адастырады, үрей қалыптастырады. Тіпті жеке адамның немесе компанияның беделіне нұқсан келтіруі мүмкін.
Сыни баға: Менің ойымша, ақпараттың жылдамдығынан бұрын оның шынайылығы маңызды. Жылдам, бірақ өтірік жаңалықтан гөрі, кешігіп шыққан нақты әрі дәлелді ақпарат қоғамға пайдалырақ.
1-топқа "Екі жұлдыз, бір тілек" Екі жұлдыз: Топ жұмысынан ұнаған 2 сәтті тұс (мысалы, креативтілік, нақтылық). Бір тілек: Жақсартуды қажет ететін 1 ұсыныс немесе кеңес.
2-ТОП
Сөйлемге қатысты өз ойын білдіру
Әлсіз жағы (Weaknesses) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Бұқаралық ақпарат құралдары тек жаңалық таратып қана қоймай, қоғамның пікірін қалыптастыруға да әсер етеді.»
Тапсырма мен сұрақ: БАҚ-тың қоғамдық пікірді қалыптастыру күші адамдардың өздігінен тәуелсіз ойлауына бөгет жасамай ма? Қоғам БАҚ ұсынған көзқарасты дайын ақиқат ретінде қабылдап қоймауы үшін не істеуі керек? Сөйлемге қатысты өз ойыңызды білдіріңіз.
ЫҚТИМАЛ ЖАУАП
БАҚ-тың қоғамдық пікірді қалыптастыру күші — оның ең үлкен әлсіздігі мен қаупі болуы мүмкін. Себебі бұл күш адамдардың өздігінен тәуелсіз ойлауына шынымен бөгет жасайды.
Тәуелсіз ойлауға әсері: Адамдар күн сайын бір бағыттағы ақпаратты тыңдай берсе, БАҚ-тың көзқарасын өз ойы сияқты қабылдай бастайды. Салдарынан дайын ақпаратқа сеніп, мәселенің анық-қанығын өзі іздеп, зерттеуді қояды.
Дайын ақиқат ретінде қабылдамау жолдары: Қоғам БАҚ-қа соқыр сенбеуі керек. Ол үшін бірінші орында медиасауаттылық қажет. Жаңалықты бір ғана дереккөзден емес, бірнеше тәуелсіз сайттардан оқып, салыстыру маңызды. Сондай-ақ «Бұл ақпарат кімге тиімді?» деген сұрақ төңірегінде сыни ойлану керек. Сыни ой: Менің ойымша, БАҚ қоғамды бір арнаға бұрмай, адамдарға таңдау беруі тиіс. Әр адам кез келген жаңалыққа күмәнмен қарап, өз бетінше талдау жасауды әдетке айналдыруы қажет.
2-топқа "Екі жұлдыз, бір тілек" (ұнаған 2 сәтті тұс, 1 ұсыныс не кеңес
3-ТОП Өз сыни пікірін жазу
Цифрлық платформалардың ақпарат алуды кеңейтуі — үлкен мүмкіндік. Бірақ бұл мүмкіндік әрқашан сапалы білімге әкелмейді, көбіне ақпараттық шу мен сауатсыздықты арттырады.
Ақпараттық шу мен сауатсыздық: Интернетте пайдалы біліммен бірге пайдасыз, тексерілмеген ақпарат өте көп. Адамдар барлық нәрсені қатар оқи берсе, миы шаршайды, маңызды ақпаратты маңызсыз дүниеден ажырата алмай қалады. Бұл нағыз білімді емес, үстірт сауатсыздықты тудырады.
Тиімді пайдалану жолдары: Бұл мүмкіндікті оң бағытта қолдану үшін әр адам тек өзіне шынымен қажетті, ресми, ғылыми дереккөздерді ғана таңдап оқуы тиіс. Әлеуметтік желіде пайдасыз парақшаларға жазылуды шектеу қажет.
· Сыни пікір: Менің ойымша, ақпараттың көп болғаны емес, оның сапалы әрі нақты болғаны маңызды. Интернет — үлкен мұхит сияқты, онда батып кетпеу үшін әркім өзіне керекті ақпаратты сүзгіден өткізіп алуды үйренуі керек.
Мүмкіндіктер (Opportunities) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Интернет,
әлеуметтік желілер және цифрлық платформалар адамдардың ақпарат алу мүмкіндігін кеңейтеді.»
Тапсырма мен сұрақ: Ақпарат алу мүмкіндігінің кеңеюі әрқашан сапалы білім мен дұрыс танымға әкеле ме, әлде бұл керісінше ақпараттық шу мен сауатсыздықты арттыра ма? Осы мүмкіндікті тиімді әрі оң бағытта пайдалану үшін әрбір адам не істеуі керек? Өз сыни пікіріңізді жазыңыз.
ЫҚТИМАЛ ЖАУАП
3-топқа "Комплименттер шеруі"
4-топ. Өз көзқарасын дәлелдеу
ЫҚТИМАЛ ЖАУАП
Кез келген жаңалыққа бірден сене салу — қоғам үшін өте үлкен қауіп. Бұл адамдарды басқаруға және алдауға жол ашады.
·Қоғамдағы қауіптер мен салдары: Адамдар тексерілмеген ақпаратқа сенсе, қоғамда үрей (паника) туады. Мысалы, жалған ауру немесе қаржылық дағдарыс туралы өтірік хабар тараса, жұрт дүкендер мен банктерге жүгіреді. Бұл елдегі тұрақтылықты бұзады. Тіпті жазықсыз адамдарды кінәлап, соңы үлкен жанжалға ұласуы мүмкін.
·Фактчекингке дайындық: Қазіргі қоғамда оқырмандардың бәрі бірдей фактчекинг жасауға дайын емес. Оған екі себеп бар: біріншісі — уақыттың жоқтығы, екіншісі — жалқаулық пен медиасауаттың төмендігі. Адамдар жаңалықтың рас-өтірігін тексергеннен көрі, оны басқаларға тездетіп бөлісе салғанды оңай көреді.
· Көзқарас пен дәлел: Мен бұл сөйлеммен толық келісемін. Ақпаратты қабылдаушы адам «сүзгіден» өткізбесе, ол манипуляцияның құрбаны болады. Сондықтан әрбір жаңалыққа күмәнмен қарау — қазіргі заманда өзіңді қорғаудың жалғыз жолы.
Қауіптер (Threats) бойынша сұрақ. Мәтіннен алынған сөйлем: «Ал ақпаратты қабылдайтын
адам кез келген жаңалыққа бірден сене бермеуі қажет.»
Тапсырма мен сұрақ: Адамдардың кез келген ақпаратқа тексерусіз сеніп кетуі қоғамда қандай қауіптер мен дезинформациялық салдарларға әкеледі? Қазіргі қоғамда оқырмандардың бәрі бірдей фактчекинг (деректерді тексеру) жасауға дайын ба? Сөйлемді негізге ала отырып, өз көзқарасыңызды дәлелдеңіз.
4-топқа "Шынайы СМС"
1-топқа (Күшті жағы): Мәтінге сәйкес, интернет пен цифрлық бұқаралық ақпарат құралдарының басқа ақпарат көздерінен басты артықшылығы мен күшті жағы неде?
Кәсіби журналистердің тек осы салада ғана жұмыс істеуі
Қоғамдық пікірді ешқандай қатесіз, нақты қалыптастыруы
Ақпаратты бірнеше минут ішінде әлемге өте жылдам таратуы
Адамдардың тәуелсіз ойлау қабілетін толықтай арттыруы
2-топқа (Әлсіз жағы): Мәтінде БАҚ-тың қоғамдық пікірді қалыптастыру күші айтылған. Осы үрдістің оқырман үшін қандай әлсіз тұсы немесе қаупі болуы мүмкін?
Адамдардың кез келген ақпаратты тауып алу мүмкіндігі шектеледі
Адамдар БАҚ ұсынған көзқарасты дайын ақиқат ретінде қабылдап, тәуелсіз ойлауына бөгет жасалуы мүмкін
Цифрлық платформалардың жұмыс істеу жылдамдығы төмендейді
Журналистердің әлемнің әртүрлі аймақтарынан жаңалық тарату мүмкіндігі жойылады
3-топқа (Мүмкіндік): Болашақта интернет, әлеуметтік желілер және цифрлық платформалардың дамуы адамдарға қандай жаңа мүмкіндіктер береді?
Ақпарат алу мүмкіндігін кеңейтеді және қажетті деректі сыни бағалау қажеттілігін күшейтеді
Кез келген ақпаратты тексерусіз-ақ автоматты түрде шынайы етіп көрсетеді
Дәстүрлі газет-журналдар мен радионың маңызын мүлдем жойып жібереді
Ақпараттық шу мен сауатсыздықты толықтай жойып, тек сапалы білім қалыптастырады
4-топқа (Қауіптер): Мәтінге сүйене отырып, қазіргі ақпараттық заманда кез келген жаңалыққа бірден сене салудың ең үлкен қаупі мен салдары қандай?
Смартфон немесе компьютер технологияларының бұзылуына әкеледі
Қоғамда жалған ақпарат пен дезинформацияның тез таралуына және жаңылысуға әкеледі
Халықаралық BBC немесе CNN сияқты арналардың аудиториясын азайтады
Жаңалықтардың бірнеше минут ішінде әлемге жету жылдамдығын тежейді
ҚБ: «Сарапшының пікірі»
Топ өздерін 1–3 жұлдызбен бағалайды:
-түсіндік, бірақ әлі толықтыру керек
- жақсы орындадық
- өз ойымызды дәлелдеп, мысал келтіре алдық