230130 G1A Poëzieweek: haiku

• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 1

G1A: Poëzieweek: haiku

Leg klaar: 

- leesboek

- lesboek

- schrift / pen

- chromebook

WAT GAAN WE DOEN?

• Boek lezen
• Haiku

LESDOEL

Aan het einde van de les kun je:

• een haiku herkennen en schrijven

VOLGORDE LES VANDAAG

• Lestijd 4e uur: 11:10 - 12:00
• 11:10 - 11:15 Welkom
• 11:15 - 11:25 Lezen in leesboek
• 11:25 - 11:55 opdracht haiku
• 11:55 - 12:00 Afsluiting les + Plenda
  

LEZEN IN JE LEESBOEK

Een haiku bij een Van Gogh

Dit leer je in deze les:

- wat een haiku is<div>- waar deze dichtvorm vandaan komt</div><div>- hoe je zelf een haiku maakt</div><div>- wie Vincent van Gogh was</div>

Wie was Vincent van Gogh?

Vincent-feiten:
<div>- Leefde van 1853 tot 1890
</div><div>- groeide op in Noord-Brabant
</div><div>- woonde in Nederland, Engeland, België en Frankrijk
</div><div>- werd pas op zijn 27ste kunstenaar
</div><div>- maakte bijna 900 schilderijen, meer dan 1000 tekeningen en schreef honderden brieven
</div><div>- was dol op Japanse prenten en had daar een hele verzameling van
</div><div>- was tijdens zijn leven niet bekend
</div><div>- is nu een wereldberoemde kunstenaar</div>

<b>Kunstenaar</b> Vincent van Gogh
<div><b>Titel</b>&nbsp;<i>Zelfportret als schilder</i></div><div><b>Datering</b> 1887 - 1888
</div><div><b>Locatie</b> Parijs, Frankrijk
</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

Dit is een zelfportret van Vincent. 

Je kunt een heleboel woorden gebruiken, als je zou moeten vertellen wat je op dit schilderij ziet. Maar het kan ook heel kort. 

Kijk maar eens op de volgende slide.

Een man met rood haar

zet streepjes in zijn gezicht

op een doek vol kleur.

Haiku

Dit is een haiku, een dichtvorm uit Japan. Een haiku is lekker kort en hoeft niet te rijmen.

Haiku’s zijn drie regels lang, met een vast lettergrepenschema. Welk schema is dat?

Tip

Geen idee wat het lettergrepenschema van een haiku is? Bekijk dan de haiku op de vorige slide en tel de lettergrepen.

1. 7 - 4 - 7
2. 4 - 8 - 4
3. 5 - 7 - 5

een

man

met

rood

haar

zet

streep

jes

in

zijn

ge

zicht

op

een

doek

vol

kleur

Lettergrepen

Hier zie je alle lettergrepen in een apart vakje. Zo kun je ze makkelijk tellen.&nbsp;

Een haiku bestaat dus uit

drie regels, met lettergrepenschema

5

7

5

<b>Kunstenaar</b> Vincent van Gogh
<div><b>Titel</b>&nbsp;<i>De oogst</i></div><div><b>Datering</b>&nbsp;juni 1888
</div><div><b>Locatie</b>&nbsp;Arles, Zuid-Frankrijk
</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

Dit schilderij maakte Vincent in Zuid-Frankrijk: een zonnig landschap met oogstende boeren. Vincent schreef in een brief dat zijn teken- en schilderwerk net zo zwaar was als het werk van deze mensen. 

Extra haiku info

Haiku's beschrijven een bepaalde gebeurtenis of sfeer.&nbsp; Ze gaan meestal over een gevoel. Bijvoorbeeld een gevoel dat je bij een schilderij hebt.

Opdracht

Hoe zou het zijn als jij, net als Vincent, in dit landschap zou staan? Wat zou je zien, horen, voelen, ruiken..? Noteer jouw ideeën. Klik op de luidspreker voor extra sfeer.

De geur van het land

op een hete zomerdag

kriebelt in mijn neus.

Vraag

Vind jij dit een goed gedicht? Waarom wel of niet?

De-  kleur - van - het - land ...

O - ran - je - da - ken ...

Een - vrouw - in - een - tuin ...

Een - kar - vol - met - stro ...

Blau - we - ho - ri - zon ...

Opdracht

In het oranje vak staan een paar voorbeelden van beginregels (met steeds 5 lettergrepen) voor een haiku over dit schilderij.&nbsp;<div>Kies een beginregel en maak daar de rest van de haiku bij.</div><div><span style="font-style: italic">Op de volgende slide vind je tips en op de slide daarna staan de beginregels en het schilderij nogmaals.</span></div>

• Kijk goed en vraag: Wat zie ik? Wat gebeurt er? Welk gevoel krijg ik erbij? 
• Schema: drie regels, 5 – 7 – 5 lettergrepen
•  Herkent een lezer in jouw haiku het schilderij waar het over gaat?

Haiku-houvast

De - kleur - van - het - land ...

O - ran - je - da - ken ...

Een - vrouw - in - een - tuin ...

Een - kar - vol - met - stro ...

Blau - we - ho - ri - zon ...

Kies je begin en maak de haiku af:

Lever hier je haiku in.

Tip

Klik op de afbeeldingen om ze te vergroten.

<b>Kunstenaar</b> Vincent van Gogh
<div><b>Titel</b>&nbsp;<i>De slaapkamer</i></div><div><b>Datering</b>&nbsp;oktober 1888</div><div><b>Locatie</b>&nbsp;Arles, Zuid-Frankrijk</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

<b>Kunstenaar</b> Vincent van Gogh
<div><b>Titel</b>&nbsp;<i>Veld met irissen bij Arles</i></div><div><b>Datering</b>&nbsp;mei 1888</div><div><b>Locatie</b>&nbsp;Arles, Zuid-Frankrijk</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

<b>Kunstenaar</b> Vincent van Gogh
<div><b>Titel</b>&nbsp;<i>Kop van een skelet met brandende sigaret</i></div><div><b>Datering</b>&nbsp;januari - februari 1886</div><div><b>Locatie</b>&nbsp;Antwerpen, België</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

Opdracht

En nu jij.<div>Maak een haiku bij een van deze werken.
</div><div>Kies voor een werk van Vincent of een Japanse prent uit zijn verzameling.</div>

<b>Kunstenaar</b>&nbsp;Utagawa Hiroshige<div><b>Titel</b>&nbsp;Onverwachte avondbui op de Grote brug bij Atake</div><div><b>Datering</b> 1857</div><div><b>Collectie</b> Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

<b>Kunstenaar</b>&nbsp;Utagawa Kunisada<div><b>Titel</b>&nbsp;Yatsuyamashita in Shinagawa</div><div><b>Datering</b> 1863</div><div><b>Collectie </b>Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

<b>Kunstenaar</b>&nbsp;Utagawa Kuniyoshi<div><b>Titel</b>&nbsp;Kuwana</div><div><b>Datering</b> 1845</div><div><b>Collectie </b>Van Gogh Museum, Amsterdam</div>

- Lees je haiku aan iemand voor. 

- Herkent de luisteraar in jouw haiku het werk waar het over gaat?

- Ja? Lever hem dan in via de volgende slide.

- Nee? Pas je haiku aan en probeer het nog eens. 

Klaar? Doe de check: 

Lever hier jouw haiku in.

Een haiku bij een Van Gogh

Nu weet je:

- wat een haiku is;<div>- waar deze dichtvorm vandaan komt;</div><div>- hoe je zelf een haiku maakt;</div><div>- wie Vincent van Gogh was.&nbsp;</div>

HUISWERK

Lees het gedicht

'Aan Rika' van Piet Paaltjens

Woordenschrift elke donderdag!

Woensdag 4e uur