Filosoferen over goed kiezen
Filosoferen over goed kiezen
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Filosoferen over goed kiezen
Open met de herkenbare vraag dat we elke dag keuzes maken, maar dat sommige keuzes moeilijk zijn omdat waarden kunnen botsen.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat filosofie is, wat waarden en normen zijn, en hoe een moreel dilemma ontstaat.
Deze slide heeft geen instructies
Je vindt een portefeuille met €100. Wat doe je?
Ik geef ze af
Ik hou ze
Ik twijfel
Deze slide heeft geen instructies
Een lastige keuze
Je vindt een portefeuille met €100 op de speelplaats
Niet iedereen kiest meteen hetzelfde
Zo'n situatie laat zien dat "juist" soms niet vanzelf duidelijk is
Verwijs naar de openingssituatie zonder de klasactiviteit te beschrijven. De slide dient als inhoudelijke start: morele keuzes roepen verschillende reacties op.
Waarom verschillen keuzes?
Mensen kijken niet allemaal met dezelfde bril naar een situatie. De een legt de nadruk op eerlijkheid, de ander op eigen voordeel, twijfel of gevolgen. Daarom kunnen verschillende keuzes toch verdedigbaar lijken.
Benadruk dat het hier niet gaat om snel oordelen, maar om begrijpen waarom mensen anders redeneren.
Welke woorden passen volgens jou bij goed kiezen?
Gebruik de antwoorden als binnenkomer: woorden zoals eerlijkheid, twijfelen, regels, gevoelens, respect of gevolgen kunnen opduiken. Verbind daarna met het lesdoel: moeilijke keuzes leiden tot filosofische vragen.
Wat is filosofie?
Filosofie is nadenken over moeilijke vragen. Het zijn vragen waarop niet altijd één eenvoudig of direct antwoord bestaat.
Deze slide heeft geen instructies
Typische filosofische vragen
Over goed en eerlijk
Wat is goed?
Wat is eerlijk?
Mag je liegen?
Over mens en waarheid
Wat maakt iemand gelukkig?
Wat is waarheid?
Laat zien dat filosofie niet alleen over regels gaat, maar ook over mensbeeld, geluk en waarheid.
Filosoferen is onderzoeken
Niet meteen het juiste antwoord zoeken
Redenen en argumenten onderzoeken
Leren verwoorden waarom je iets vindt
Maak het onderscheid met een vak waar vaak één juist antwoord bestaat. In filosofie telt de kwaliteit van de redenering sterk mee.
Wat hoort het best bij filosofie?
Snel oordelen
Moeilijke vragen onderzoeken
Altijd gelijk krijgen
Regels uit het hoofd leren
De correcte keuze sluit aan bij de slides over filosofie als nadenken over moeilijke vragen en het onderzoeken van argumenten, niet over één snel juist antwoord.
Waarom is twijfel soms nuttig in filosofie?
Laat leerlingen kort verwoorden dat in filosofie redenen, argumenten en het uitleggen van je standpunt belangrijk zijn. Er is geen vast juist antwoord, maar antwoorden moeten aansluiten bij de inhoud van de vorige slides.
Wat is een waarde?
Een waarde is iets dat je belangrijk vindt. Waarden sturen mee hoe je denkt, kiest en met anderen omgaat.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van waarden
eerlijkheid
veiligheid
In relaties
In gedrag
respect
vriendschap
Je kunt toelichten dat waarden vaak abstract zijn: je kunt ze niet vastpakken, maar ze beïnvloeden wel gedrag.
Wat is een norm?
Een norm is een regel of afspraak die past bij een waarde. Een waarde zegt wat belangrijk is; een norm laat zien hoe je daarnaar handelt.
Gebruik eventueel het kernverschil expliciet: waarden = belangrijk vinden, normen = doen of laten.
Van waarde naar norm
Respect → ik scheld anderen niet uit
Eerlijkheid → ik lieg niet
Veiligheid → ik stop voor rood licht
Vriendschap → ik bewaar geheimen
Benadruk dat één waarde tot meerdere normen kan leiden, en dat dezelfde norm soms bij meerdere waarden past.
Waarden en normen in het dagelijks leven
Ze helpen keuzes beoordelen
Ze beïnvloeden hoe je met anderen omgaat
Ze verklaren waarom mensen soms botsen over wat juist is
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een norm?
Een belangrijk idee
Een moeilijk gevoel
Een regel of afspraak
Een persoonlijke droom
Controleert het onderscheid tussen waarde en norm. Leerlingen verwarren vaak 'belangrijk vinden' met 'regel'.
Vul de juiste begrippen in
Een waarde is iets dat je belangrijk vindt. Een norm is een regel of afspraak die daarbij past. Respect kan leiden tot de norm dat je anderen niet uitscheldt.
Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de inhoudsslides over waarden en normen.
Geef één waarde met een passende norm.
Verwacht dat leerlingen één passende combinatie geven, bijvoorbeeld eerlijkheid - niet liegen of vriendschap - geheimen bewaren. Bespreek waarom die norm bij die waarde past.
Meningen en argumenten
Bij filosofische stellingen is niet alleen je mening belangrijk, maar vooral je argument. Een argument geeft een reden waarom je iets juist, fout, verstandig of twijfelachtig vindt.
Maak duidelijk dat 'ik vind dat gewoon' nog geen sterk argument is. Een argument heeft een reden nodig.
Stellingen roepen verschil op
Voorbeelden
Je hoort verschillende standpunten
Je ontdekt welke waarde meespeelt
Je leert beter redeneren
Je mag altijd liegen om iemand te helpen
Geld maakt gelukkig
Regels zijn altijd belangrijk
Waarom dat nuttig is
Je hoeft niet alle stellingen uit te werken; de slide laat zien waarom zulke uitspraken filosofisch bruikbaar zijn.
Geen foute antwoorden, wel sterke argumenten
In een filosofisch gesprek mogen mensen het oneens zijn. Het doel is niet winnen, maar helder denken, luisteren naar anderen en je standpunt kunnen onderbouwen.
Dit voorkomt dat leerlingen filosofie zien als een raadspelletje met één verborgen oplossing.
Welke stelling vind jij het moeilijkst?
Liegen om te helpen
Geld maakt gelukkig
Regels zijn altijd belangrijk
Deze slide heeft geen instructies
Wat maakt een argument sterk in een gesprek?
Het is luid gezegd
Het heeft een reden
Iedereen denkt hetzelfde
Het is heel kort
Sluit aan bij de slides over meningen en argumenten: 'ik vind dat gewoon' is geen sterk argument zonder reden.
Waarom zijn er geen foute antwoorden, maar wel sterke argumenten?
Laat leerlingen verwijzen naar luisteren, redenen geven, verschillende standpunten of helder onderbouwen. Geen juiste of foute antwoorden, wel argumentatieve kwaliteit.
Een eerste moreel dilemma
Je beste vriend heeft gestolen
De politie vraagt of jij iets gezien hebt
Welke keuze is dan juist?
Breng de situatie neutraal. De kracht zit in de botsing tussen twee belangrijke waarden.
Waarom is deze keuze zo moeilijk?
Goede antwoorden benoemen de botsing tussen eerlijkheid en vriendschap en lichten kort toe waarom kiezen lastig is.
Wat botst hier?
Eerlijkheid vraagt dat je de waarheid zegt.
Vriendschap vraagt dat je loyaal bent aan je vriend.
Als twee waarden tegelijk belangrijk zijn, kan kiezen moeilijk worden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een moreel dilemma?
Een moreel dilemma ontstaat wanneer waarden of normen met elkaar botsen, en elke keuze iets belangrijks op het spel zet. Daarom voelt geen enkele optie helemaal eenvoudig.
Benadruk dat een moreel dilemma meer is dan een moeilijke keuze: het gaat om een botsing tussen moreel belangrijke redenen.
Van keuze naar filosofie
Moeilijke situatie → waarden spelen mee → normen geven richting → waarden botsen soms → er ontstaat een moreel dilemma
Deze samenvattende keten verbindt de hele les: van een herkenbare keuze naar filosofisch denken over goed handelen.
Wanneer spreek je van een moreel dilemma?
Als regels duidelijk zijn
Als iedereen twijfelt
Als waarden botsen
Als je snel kiest
De kern uit de laatste slides: een moreel dilemma is meer dan een moeilijke keuze; er botsen moreel belangrijke waarden of normen.
Maak de redenering compleet
Bij een moreel dilemma botsen waarden met elkaar. In het voorbeeld van de vriend spelen eerlijkheid en vriendschap tegelijk mee. Daardoor voelt geen keuze helemaal eenvoudig.
Herneemt exact de kernbegrippen van de afsluitende inhoudsblokken.
Wat neem jij mee uit deze les?
Exit ticket: laat leerlingen één inzicht uit de les benoemen, bijvoorbeeld over filosofie, waarden en normen, argumenten of morele dilemma's.
Welk onderdeel hielp jou het meest om te begrijpen?
Exit ticket gericht op metacognitie. Mogelijke antwoorden: het voorbeeld van de portefeuille, de koppeling waarde-norm, de stellingen of het dilemma van de vriend.
Begrippen
filosofie - nadenken over moeilijke vragen waarop niet meteen één eenvoudig antwoord bestaat
waarde - iets dat je belangrijk vindt
norm - een regel of afspraak die past bij een waarde
argument - een reden waarmee je een mening of keuze ondersteunt
moreel dilemma - een situatie waarin waarden of normen met elkaar botsen
Deze slide heeft geen instructies
