Thema 9 blok 3
Arbeidsomstandigheden
Blok 3
Bron: M M Rahman / Alamy Stock Photo
Mammoettanker
13 okt 2025
Onderdelen in deze les
Arbeidsomstandigheden
Blok 3
Bron: M M Rahman / Alamy Stock Photo
Mammoettanker
13 okt 2025
Armoede
Hoe ziet Armoede er volgens jou uit?
Armoede
Nederland was in 1815 een arm land
Arbeiders verdienden te weinig om te voorzien in de basisbehoeften.
Er waren veel bedelaars en werklozen
Baby's werden zelfs te vondeling gelegd.
Gezinnen woonden in krotten of vochtige kelderwoningen
Zonder toilet
Zonder stromend water
Slechte oogsten maakten voedsel duur
Het drinkwater uit de grachten vervuild
Voedsel bestond uit bedorven eten,
vervuild drinkwater
Armoede in Nederland
Armoede
Door de slechte omstandigheden braken er ziekten en epidemieën uit.
Om vervuiling tegen te gaan, besloot Amsterdam om grachten die niet belangrijk waren dicht te gooien.
De goudsbloemgracht in 1857 werd de Willemstraat
1857 Goudsbloemgracht, nu de Willemstraat
Voedsel
Bron: Shutterstock / Jarretera
Wat heeft deze foto te maken met de armoede in de 19e eeuw?
Landbouwkoloniën
Plan armoede in de stad bestreden kon worden.
In 1818 bedacht Johannes van den Bosch de Landbouwkoloniën in Drenthe.
Er werden boerderijen gebouwd voor arme stedelingen. De eerste was in Frederiksoord.
Landbouwkoloniën
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Frederiksoord
Er waren strenge regels:
Mannen en vrouwen moesten werken om heidevelden geschikte landbouwgrond te maken
Regels over alcoholgebruik en kerkbezoek
Betaald met kolonie geld wat in de koloniewinkel uitgegeven moest worden.
De kinderen gingen naar school
Vondelingen werden in deze gezinnen geplaatst
Landbouwkoloniën
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Frederiksoord
Landbouwkoloniën
Ruim 80.000 mensen verhuisden.
Niet iedereen vrijwillig, vondelingen en bedelaars moesten verhuizen.
Schooltv: Waarom zijn de Koloniën van Weldadigheid Werelderfgoed? - Arme, werkloze mensen uit de stad werden boer in Drenthe
Bevolkingsgroei
Einde 19e eeuw verbeterde de leefomstandigheden in Nederland.
Hygiëne verbeterde: Er was inmiddels riolering en waterleiding.
De landbouw leverde meer op door gebruik van kunstmest en landbouwmachines.
Er werd graan vanuit Amerika geïmporteerd.
De honger kwam tot een eind
Bevolkingsgroei
Bron: Shutterstock / santypan
Kennis over hygiëne groeide
Epidemieën kwamen minder voor:
Besmettelijke ziekten die makkelijk overdraagbaar zijn
Sterftecijfer daalde
Bevolking groeide
Arbeidsomstandigheden
Blok 3
Bron: M M Rahman / Alamy Stock Photo
Mammoettanker
13 okt 2025
Planning
Huiswerk controle + vragen over de stof?
Doelen van de les
Instructie
Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie
Afsluiting
Doelen van de les
Je kunt uitleggen waarom er in Nederland in 1848 een nieuwe grondwet kwam.
Je kunt belangrijke veranderingen in de Grondwet beschrijven
Je kunt drie stromingen in de politiek beschrijven.
Begrippen
De liberaal
De socialist
Een nieuwe grondwet
Bron: Foto Ruud Voest
Bron: Shutterstock / Maykova Galina
Een nieuwe grondwet
In 1840 volgde Willem II zijn vader op als koning.
De koning had veel macht
Hij nam beslissingen over het
leger
buitenlandse politiek
Koloniën
het geld van de overheid
Hij had de macht over de ministers
Het verzet tegen de macht van de koning groeide
Een nieuwe grondwet
De liberalen vonden dat het volk meer vrijheid en macht moest krijgen
Liberalen zijn voor economische vrijheid,
ondernemers moeten veel vrijheid hebben,
de overheid moet zich er weinig mee bemoeien
In 1848 braken er in Europa veel opstanden uit: het volk wilde meer zeggenschap.
Thorbecke --> nieuwe grondwet
Een nieuwe grondwet
Grondwet van Thorbecke
Niet de koning maar de ministers verantwoordelijk voor nieuwe wetten.
Het parlement moest de wetten goedkeuren.
Het parlement werd gekozen door het volk.
Er kwam stemrecht
Eerst alleen voor rijke, mannelijke burgers. Maar later werd het kiesrecht uitgebreid.
De grondwet werd gezien als de start van de democratie van Nederland
Maatschappelijke stromingen
Politieke partijen
kiesrecht en vrijheid
vrijheid van onderwijs en de Bijbel
vrijheid van onderwijs en de Bijbel
bescherming van de arbeiders, verschil tussen arm en rijk kleiner maken
VVD
CDA
CDA
PvdA
Maatschappelijke stromingen
Mensen die het met elkaar eens waren, richten verschillende groepen op.
Dat zijn de voorlopers van de huidige politieke partijen.
Socialisme liberalisme
Wat heeft armoede in de 19e eeuw te maken met de grondwet wijziging van 1848?
Wat ga je doen?
Verlengde instructie
Zelfstandig aan het werk
Voor nu...
Aan het werk opdracht 10 t/m 20
Kijk het gemaakte werk ook na!!
Volgende les
Huiswerk
Maken van het kieskompas + vragen (zie SOMtoday)
Instructie
arbeidsomstandigheden
woningwet
Arbeidsomstandigheden
Blok 3
Bron: M M Rahman / Alamy Stock Photo
15 okt 2025
Planning
Bespreken huiswerk
Doelen van de les
Instructie
Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie
Afsluiting
Doelen van de les
Je kunt voorbeelden noemen van wetten die de leef- en arbeidsomstandigheden van de arbeiders verbeterden.
Je kunt deze voorbeelden uitleggen.
Begrippen
Sociale kwestie
Urbanisatie
Arbeidsomstandigheden
Toen het volk meer inspraak kreeg, spraken de volksvertegenwoordigers steeds vaker over sociale kwesties:
Bijvoorbeeld: slechte leef en arbeidsomstandigheden.
Om deze sociale kwesties aan te pakken kwamen er sociale wetten.
De eerste sociale wet was het Kinderwetje van Houten uit 1874.
Kinderen jonger dan 12 jaar mochten niet in fabrieken werken.
Wel mochten ze op boerderijen en in het huishouden werken.
Arbeidsomstandigheden
Zij moesten in de oogsttijd helpen op het land.
Als het nodig was, moesten zij kunnen helpen in het gezin.
Zij waren met hun ouders altijd onderweg.
Kinderarbeid
Bron: Pictorial Press Ltd / Alamy
Bron: Hollandse Hoogte / AFP / AMOS GUMULIRA
Nu 2019 Malawi
Toen 1900 NL
Arbeidsomstandigheden
Controle was er weinig, toch werd, op aanklacht, controle uitgevoerd.
De pottenbakkersfabriek in Maastricht kreeg een boete toen bleek dat er kinderen jonger dan 12 in zeer slechte arbeidsomstandigheden leefden.
De gevolgen werden ook wel de 'pottemennekesziekte' genoemd:
Vergiftiging door lood
Kromme benen door lang staan
Aantasting van de longen
Nu zijn er meer sociale wetten. Werkgevers en werknemers moeten zich bijvoorbeeld aan de ARBO wet houden.
Woningwet
Aan het einde van de 19e eeuw trokken mensen van het platteland naar de steden. Dit heet Urbanisatie.
Redenen voor urbanisatie zijn:
De bevolking groeide
Werkloosheid op het platteland
Door de industriële revolutie veranderde de landbouw en waren er minder arbeidskrachten nodig.
Woningwet
Gevolgen van urbanisatie:
Overbevolking steden
Door onder andere slechte woonomstandigheden konden besmettelijke ziektes konden snel verspreiden.
b.v. cholera-epidemie in 1866.
De Cholera-epidemie --> bewustwording van de slechte woonomstandigheden.
1901: woningwet --> kelderwoningen werden verboden.
Later werd de woning wet uitgebreid met regels over waterleidingen en rioleringen.
Samenvattend
De arbeidsomstandigheden in de fabrieken waren vaak erg slecht.
Toen het volk meer inspraak kreeg werd er meer gesproken over de sociale kwestie.
Eerste sociale wet: kinderwetje van Van Houten - 1874
Kinderarbeid onder de 12 werd verboden
Aan het einde van de 19e eeuw trokken mensen naar de stad: urbanisatie
Gevolgen: overbevolkte steden, verspreiding ziekten
Gevolg: kelderwoningen werden verboden - woningwet - 1901
Geef een voorbeeld van een wet die de arbeidsomstandigheden voor arbeiders verbeterde. Leg dit voorbeeld uit.
Wat is urbanisatie?
Wat ga je doen?
Zelfstandig aan het werk
Verlengde instructie
Voor nu...
Opdrachten blok 3 afmaken
Klaar?
Gemaakte werk nakijken.
Na de vakantie
Start thema 9, blok 4
Woensdag 5 november
Toets thema 9, blok 3 en 4
