OPL boek Hout Constructie: halfhout en pengatverbindingen
Opleidingsboek Hout Opleidingsfase:
Constructie
Gemaakt door Maryke Moens 2026
Lesduur is: 180 minOnderdelen in deze les
Opleidingsboek Hout Opleidingsfase:
Constructie
Gemaakt door Maryke Moens 2026
Doel van deze les?
Ik leer de woordenschat rond halfhouts- en pengatverbindingen
Ik kan een werktekening aflezen
ik kan de verschillende verbindingen van elkaar onderscheiden
Voorwaarden bij een constructie.
- Ik weet hoe hout of de de constructie krimpt, op elkaar inwerkt.
- Ik weet welk soort werk ik aan het doen ben bv.: meubelwerk, schrijnwerk, werk om te vernissen of te schilderen.
- Ik weet welke machines ik nodig heb.
We herhalen even:
Wat is de lengte, breedte en dikte van een stuk hout?
Ieder stuk heeft: - een lengte, breedte en een dikte.
- vlakken evenwijdig aan de vezelrichting.
- vlakken dwars over de vezelrichting
De paringstekens
Aanzichten
Gezichtspunten
we kunnen iets vanuit verschillende gezichtspunten bekijken. Als we ergens voorstaan ziet dat er niet altijd precies hetzelfde uit als aan de zijkant, bovenkant of achterkant. Kijk maar:
Opdracht: vul in. Kies uit vooraanzicht, zijaanzicht, achteraan-
zicht en bovenaanzicht.
Opdracht: vul in. Kies uit vooraanzicht, zijaanzicht, achteraan-
zicht en bovenaanzicht.
Blokkenbouwsels: aanzichten
Oefeningen op aanzichten
Oplossingen oefeningen op aanzichten
Halfhoutverbindingen
Hoekverbinding op halfhout
Wat is een eindlijn, daglijn, schouderingslijn, kruishoutlijn?
- De hoekverbinding op halfhout wordt gevormd door een stijl
en een onder- of bovenregel.
- Om de verbinding op halfhout in elkaar te werken wordt ieder
deel de helft van de houtdikte over een bepaalde lengte
weggewerkt.
Middenverbinding op halfhout
De verbinding wordt gevormd door een stijl en een regel of post.
Een deel wordt voorzien van een lip op halve houtdikte.
In het andere deel wordt een doorgaande inkeping uitgewerkt.
De lengte van de inkeping = breedte van de invallende lip.
Kruisverbinding op halfhout
Een kruisverbinding wordt gevormd door twee doorlopende stukken: een regel en een post.
Om de verbinding in elkaar te sluiten worden beide delen van een passende inkeping voorzien.
Zwaluwstaart op halfhout
Is een T – verbinding waarbij de inkeping en de lip zwaluwstaartvormig afgewerkt zijn.
De inkeping wordt afgeschreven met de reeds gemaakte lip.
De houtstaat of houtlijst
- De houtstaat is een lijst die de nodige gegevens bevat om
zonder moeilijkheden alle stukken die nodig zijn om een
werkstuk te maken.
- Zonder houtstaat zou men voortdurend de werktekening
moeten raadplegen, wat niet alleen tijdverlies betekent maar
ook vergissingen in de hand werkt.
- De houtstaat wordt opgemaakt in de vorm van een tabel die
bestaat uit een aantal kolommen, die elk een welbepaald
doel hebben.
We gaan steeds de afmetingen van de stukken noteren in mm.
Pen- en gatverbindingen
De pen:
- De pen is het volgens houtdikte verdunde deel dat blijft staan
nadat aan weerszijden een deel is weggewerkt.
De kopvlakken ontstaan naast de pen zijn de schouderingen.
- De pendikte is bij benadering 1/3 van de houtdikte.
Onthoud
De pen
Penlengte wordt gemeten volgens de houtlengte.
Penbreedte wordt gemeten volgens de houtbreedte.
Pendikte wordt gemeten volgens de houtdikte.
Het gat:
- Het gat is de opening waarin de pen moet komen.
- De breedte van het gat is normaal 1/3 van de houtdikte.
- Een gat kan open of gesloten zijn en doorgaand of niet doorgaand
zijn.
Onthoud
Het gat
Gatlengte wordt gemeten volgens de houtlengte.
Gatbreedte wordt gemeten volgens de houtdikte.
Gatdiepte wordt gemeten volgens de houtbreedte.
Kaken is het hout dat overblijft aan weerskanten van het gat.
Kopskant is de begrenzing van de gatlengte.
Soorten gaten
Soorten gaten
Open doorgaand gat.
Gesloten doorgaand gat.
Open niet doorgaand gat.
Open pen- en gatverbinding
Open pen- en gatverbinding:
- De stijl wordt voorzien van een open doorgaand gat op ± 1/3
van de houtdikte, aan de regel wordt een passende pen
gemaakt.
- Open gaten worden toegepast om de pennen zo breed
mogelijk te kunnen houden bij samenstellingen waarvan de
stukken waar de pennen aankomen eerder smal zijn.
Middenverbinding met doorgaand gat
Middenverbinding met doorgaand gat:
- Bij een middenverbinding gebeurt de ontmoeting van de
stukken niet op het einde van de samenstelling maar in het
midden.
- Deze verbinding heeft uiteraard een gesloten gat, de lengte
van het gat is gelijk aan de penbreedte.
Hoekverbinding met gesloten doorgaand gat
Hoekverbinding met gesloten doorgaand gat:
- Om deze constructie mogelijk te maken moet het gat vanaf
de buitenzijde van de samenstelling verminderd worden.
De penbreedte zal dus eveneens vanaf de buitenzijde even-
veel moeten versmalt worden.
- De vermindering aan gat en pen is normaal ¼.
- Het verminderen van de gatlengte en de penbreedte vanaf
de buitenzijde noemt men MENAGEREN.
Hoekverbinding met doorgaand gat en spatpen
Hoekverbinding met doorgaand gat en spatpen:
- Het is een hoekverbinding met gesloten gat.
- Aan de regel blijft over de gehele breedte van de menagering
(vermindering van de buitenzijde) een kort pennetje staan
die spatpen heet.
- Aan de stijl wordt een passende inkeping voor de spatpen
gemaakt.
Belangrijk:
- De spatpen is een deel van de pen en heeft uiteraard
dezelfde dikte.
- De lengte van de spatpen is normaal de dikte van de pen
maar wordt in de praktijk veelal 10mm genomen.
- De spat pen is zichtbaar in de kopzijde van de stijl.
- Door toepassing van de spatpen wordt de regel op volledige
breedte met de stijl verbonden, waardoor zowel het wisselen
als het doorkijken op de plaats van de menagering belet
wordt.
Algemene regels
