inleiding brief 9

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 6

Epistula 9: Heeft de wijze vriendschap nodig?

Inleidend: Alle grote filosofieën uit de oudheid streven naar geluk (eudaimonia). Hoe dat geluk te bereiken verschilt, en ook de rol die vriendschap speelt in het bereiken van geluk. 

Epicurus

Epicuristen zijn ervan overtuigd dat het hoogste geluk te bereiken is door een afwezigheid van onlustgevoelens. Vriendschap kan hierbij helpen op twee manieren:

1. Vrienden kunnen je helpen bijv. angsten weg te nemen

2. Het hebben van een vriend is op zichzelf al vreugdevol, en dus waardevol.

Stoa

Stoicijnen zijn ervan overtuigd dat het hoogste geluk te bereiken is door het zo goed mogelijk volgens de menselijke natuur te leven. Voor de stoïcijnen is de ratio de menselijke natuur: door alles zo rationeel mogelijk te benaderen, wordt je het gelukkigst. De sapiens (wijze) heeft dit helemaal onder de knie. De meeste (alle?) stoïcijnen zijn proficientes. 

Stoa

De Stoa streeft, zeker in het begin (Seneca behoort tot de latere stoa) naar autarkeia: het vermogen van de wijze om op eigen houtje zijn geluk te vinden. Een wijze heeft altijd genoeg aan zichzelf. 

Stoa

Vrienden kunnen elkaar helpen zo goed mogelijk volgens de ratio te leven. Beide vrienden hebben hier profijt van en ontwikkelen samen de virtus (deugd):

1. de ‘leerling’ leert van zijn mentor-vriend

2. de ‘mentor’ werkt door dingen uit te leggen verder aan zijn karakter en werkt zijn ideeën uit.

Stoa

Dit is de reden waarom in brief 3 Seneca vertelde dat je goed moet kiezen wie je vrienden zijn, en waarom in brief 6 hij zo enthousiast was om zijn geleerde kennis met Lucilius te delen.  

Maar is een vriend dan nodig?

Nee! Een wijze heeft zijn eigen ratio en is dus genoeg voor zichzelf. (eind brief 6: ik

heb geleerd voor mezelf een vriend te zijn: die is altijd voorhanden).

In principe behoort het hebben van een vriend tot de indifferentia (dingen die er niet werkelijk toe doen). Stoicijnen maken een onderscheid tussen verkieslijke indifferentia (zoals eten, roem, rijkdom) en niet-verkieslijke indifferentia (zoals honger, armoede)

brief 9 - paragraaf 1

De aanleiding van deze brief is een (zogenaamd) verzoek van Lucilius, die wil weten of de kritiek van Epicurus, dat de wijze genoeg heeft aan zichzelf en dus geen vriend nodig heeft, terecht is. (paragraaf 1)

Hij noemt Stilbo, een Grieks Cynische filosoof uit de 4e eeuw v.Chr. Men zegt dat hij de leraar is geweest van Zeno, de stichter van de Stoa.

Stilbo beschouwde, net als de latere Stoïcijnen, apatheia als het hoogste goed (summum bonum). Apatheia is het afwezig zijn (a-) van alle emoties (pathos = emotie).

brief 9 - paragraaf 1

Seneca legt Lucilius uit dat het Griekse woord ‘apatheia’ niet kan worden vertaald met ‘onverdragend’ (impatiens in het Latijn). Dat betekent iets anders. Voor Seneca is een ziel met apatheia een ziel die boven de emoties staat. Een ziel met impatientia is een ziel die de emoties niet kan verdragen

antwoord vraag 1 p. 49

Een wijze weet dat hij alleen zijn eigen rede (ratio) nodig heeft om gelukkig te zijn, daarom is hij zichzelf genoeg; doordat hij geen acht slaat op de indifferentia kunnen emoties hem niet raken en leeft hij in een toestand van emotieloosheid, apatheia.

 

antwoord vraag 2 p. 49

Seneca vat dit op als het vrij zijn van emoties, het heeft betrekking op ‘die persoon die de ervaring van elk kwaad afwijst’, het heeft dus geen betrekking op ‘degene die geen enkel kwaad kan verdragen’. Impatientia is dus geen goede vertaling van apatheia