Griekse stadstaten

• Geschiedenis
• Grieks
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen waarom de Oude Grieken kolonies hadden en op welke manier ze hun stadstaten bestuurden.

De Oude Grieken

Griekse stadstaten

Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga

Wat gaan we doen vandaag?

• Kolonies
• Griekse stadstaat
• Grieken en andere volkeren
• Huiswerk

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen waardoor in Griekenland zelfstandige stadstaten ontstonden. 
• Je kunt uitleggen hoe de Grieken zich verspreidden over een groot gebied.
• Je kunt uitleggen welke contacten de Grieken hadden met elkaar en andere volkeren 

Wat weet je eigenlijk
van Griekenland?

Kolonies

• Een kolonie is een plaats waar een groep mensen zich vestigt

• Griekenland is door het droge klimaat en de rotsachtige grond erg onvruchtbaar (slechts 20% is geschikt voor landbouw)

• Een mislukte oogst betekende al snel een hongersnood

Kolonies 

• Sommige Grieken trokken weg, op zoek naar een beter leven

• Met schepen voeren ze over de Middellandse Zee naar andere gebieden om daar te gaan wonen

Kolonies

• Tussen de kolonies en het 'moederland' ontstond zoveel handel dat de Grieken rond 550 v. Chr. geen nieuwe kolonies meer stichten.

• Door de Griekse kolonies raakte de mensen in het Middellandse Zeegebied bekend met de Griekse cultuur (zoals: mythologie, beeldhouwkunst, enz.)

Wat is een kolonie?

1. Een staat waar de burgers aan de macht zijn.
2. Een plaats waar een groep mensen zich vestigt
3. Zelfstandige staat bestaand uit één stad
4. Een staat waar de adel aan de macht is.

De Grieken stichtten koloniën.
Waarom deden ze dat?

Griekse 

stadstaten

• Griekenland bestond nog niet als één land

• Er waren steden die als landen werden bestuurd: bijvoorbeeld met een eigen koning

• Zo'n zelfstandige stad heet een stadstaat

Griekse 

stadstaten

• stadstaten worden op verschillende manieren bestuurd

• Ze hebben wel vaak dezelfde 'Griekse' cultuur, taal en goden

• De bekendste stadstaten waren Athene en Sparta

Sparta

• Een koning is de baas 

• Oorlog en het leger zijn belangrijk

• Kinderen krijgen een zware, Spartaanse opvoeding

• Er zijn slaven

Athene

• Het volk is de baas

• Oorlog en het leger zijn minder belangrijk

• Kinderen krijgen een opvoeding met veel kunst en cultuur

• Er zijn slaven

Wat is een stadstaat?

1. Een stad zonder omliggend platteland dat zichzelf bestuurd
2. Een stad met omliggend platteland die zichzelf bestuurd

Noem een verschil tussen het bestuur van Sparta en Athene?

Landbouwstedelijke samenleving

• Centrum -> de agora

• Agora is het centrum van een plein waar de markt wordt gehouden

Agora

Centrum van een plein waar de markt wordt gehouden

Landbouw

Hier heb je de landbouw van de stad Athene 

Akropolis

Hoge heuvel of rots met verdedigingswerk. Hier konden de mensen schuilen voor gevaar. 

Wat zijn ambachtslieden?

Nijverheid

• Ambachtslieden: mensen die iets maken met hun handen. 
• Andere naam voor ambachten, is nijverheid. 
• Zoals pottenbakker, leerbewerker en visserij

Grieken en andere volkeren

• De economie groeide door de handel en productie.
• Handel zorgde ervoor dat andere volkeren met elkaar in contact komen. 
• Ze hadden invloed op elkaar. 

Griekse alfabet

Huiswerk

Maken opdracht 1, 3 en 4. 

Klaar? dan maak je opdracht 5

De Oude Grieken

Samenleving van Athene 

Wat gaan we vandaag doen?

• Samenleving van Athene 2.1
• Het bestuur van een stadstaat 2.2
• Goede en slechte tirannen 2.2

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen wat kenmerken zijn van de samenleving van Athene
  
•  Je kunt uitleggen hoe onderdanen worden bestuurd
• Je kunt kenmerken van het bestuur van een tiran noemen.

Vragen over het huiswerk?

Wat was de reden voor de Grieken om koloniën te stichtten buiten Griekenland?

1. De hoge priester had een visie gekregen van de oppergod Zeus. Ze kregen de opdracht om heel het Middellandse zeegebied te veroveren.
2. Door het verliezen van een wedstrijd werden sommige mensen verbannen, deze mensen vertrokken op hun beurt naar een ander gebied. Op deze manier ontstonden er koloniën
3. Door het ruwe landschap van Griekenland kon er niet genoeg aan landbouw worden gedaan en ontstond er een voedseltekort. koloniën waren hier de oplossing voor.
4. Door de constante onderlinge oorlogen was het nooit zeker of de stadstaat zou blijven bestaan. Via koloniën hadden ze een plek om naartoe te vluchten.

Wat was ook al weer een stadstaat?

Wat is een agora?

1. Een haven
2. Plein waar een markt is
3. Een stadsmuur
4. Een tempel

Wat was ook al weer nijverheid?

Samenleving van Athene

De samenleving bestaat uit vier groepen:

1. volwassen mannen 
2. vreemdelingen 
3. vrouwen 
4. slaven 

Volwassen mannen 

• Geboren in Athene 
• Hadden de meeste rechten
• Voorbeelden -> grond bezitten

Vreemdelingen

• Afkomstig van buiten Athene
• Werkten meestal in de handel of nijverheid

Vrouwen

• Weinig rechten
• Voedden de kinderen op 
• Zorgden voor het huishouden

Slaven

• Geen rechten
• Waren het bezit van andere mensen

Uit hoeveel groepen bestond de samenleving van Athene

1. 3
2. 4
3. 5
4. 6

Welke groep had de meeste macht in Athene

1. Vrouwen
2. Slaven
3. Mannen
4. Vreemdelingen

Wie horen bij de groep vreemdelingen?

1. Mensen die buiten Athene geboren zijn
2. Mensen die in Athene geboren zijn

Wat waren slaven?

1. Zelfstandige burgers
2. Vreemdelingen
3. Iemand anders bezit

De Oude Grieken

Het bestuur van een stadstaat

Bestuur van een stadstaat

• Grieken gingen naar het centrum om met elkaar te kunnen kletsen. 
• Er was een onderwerp waar de mannen niet over uitgepraat waren: Politiek

Politiek

Stadstaten hadden allemaal een onafhankelijke politiek. 

Wat betekent onafhankelijke politiek denken jullie?

Politiek

• Onafhankelijke politiek houd in dat er zelf beslissingen worden genomen over het bestuur van een stad. 
• Maar! Hoe dit gebeurde was niet hetzelfde in elke stadstaat.

Wat betekent monarchie?

Monarchie

• Stadstaten waren in het begin vaak een monarchie.

• Vorm van bestuur met een erfelijke koning/vorst aan het hoofd.
  

• Geadviseerd door een raad van ouderlingen (oude wijze mannen).

Aristocratie

• Aristocratie: kleine groep mannelijke edelen heeft de macht

• Met de komst van de Aristocratie verdween in de meeste stadstaten het koningschap

• Ook de Aristocratie kreeg advies van een raad van ouderlingen

Tirannen

• Bestuurders van een stadstaat hadden wetten opgesteld: daaraan moest iedereen zich houden.
• Niet iedereen hielt zich hieraan! 
• Tiran: iemand die de macht greep -> alleenheerser

Huiswerk

Opdracht: 1, 2 en 3

Klaar -> begrippenposter vragen aan de docent

De Oude Grieken

De democratie van Athene

Clisthenes

• Bedacht een nieuwe manier om een stadstaat de besturen 

De Atheense 

democratie

• In Athene was het volk de baas. 
• Er werd gestemd over belangrijke beslissingen.
• Dat was niet altijd zo geweest...

De Atheense 

democratie

• Dit systeem noemen wij ook wel democratie

Kenmerken van de Atheense democratie

• Atheense vrije mannen met burgerrecht mogen stemmen
  

• Directe democratie
  
• Volksvergadering (buiten)
  

• Onbetaalde baan
  

• Ambtenaren: mensen die in dienst van het bestuur werkten.

In de volksvergadering moesten de mensen hun standpunten goed onderbouwen. Dit deden ze door middel van argumenten.

Wat is een standpunt?

Wat is een argument?

• In de vergaderingen moesten mensen hun standpunten (houding die je aanneemt) met argumenten (goede redenen)

Democratie?!

• Niet helemaal...
• ...alleen mannelijke burgers (ongeveer 16% van de bevolking) 
• Vrouwen, slaven en vreemdelingen mochten niet meepraten.

Video

Griekse staatsvormen

Welk bestuur had de stad Athene?

1. Keizer
2. Democratie
3. Adel
4. Koning

Wat betekent democratie?

1. Een koning regeert
2. Het volk regeert
3. Een tiran regeert
4. Een kleine groep rijken regeert

I. Athene lag in Griekenland, Sparta niet.
II. Athene was een stadstaat, Sparta niet.

1. stelling I is juist, stelling II is onjuist.
2. stelling I is onjuist, stelling II is juist.
3. Stelling I en II zijn allebei juist
4. Stelling I en II zijn allebei onjuist

Wie mochten meebeslissen in de Atheense democratie?

1. slaven
2. vreemdelingen
3. vrouwen
4. mannen

Huiswerk

Maken opdracht 6 van 2.1

2 en 5 van 2.2