SoR Magazine Special: 1977

SOR MAGAZINE SPECIAL · 1977

1977: het beste albumjaar?

Rumours, Never Mind the Bollocks, Low, "Heroes", Aja en Saturday Night Fever: alles in twaalf maanden. Is dit het beste albumjaar van de popmuziek?

1 / 29
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMuziekMuziekgeschiedenisHBOStudiejaar 1-4

In deze les zitten 29 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten luisteren naar de platen van 1977, van Rumours en Never Mind the Bollocks tot Low, Aja en Exodus, analyseren de songtekst van "Heroes" en verdedigen met argumenten welk jaar het beste albumjaar van de popmuziek is.

Onderdelen in deze les

SOR MAGAZINE SPECIAL · 1977

1977: het beste albumjaar?

Rumours, Never Mind the Bollocks, Low, "Heroes", Aja en Saturday Night Fever: alles in twaalf maanden. Is dit het beste albumjaar van de popmuziek?

Image credit: Chris Mitchell / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

LINER NOTES · LEERDOEL

Na deze les kun je…

uitleggen hoe punk, disco, Berlijnse elektronica, reggae en gepolijste studiorock in 1977 naast elkaar bestonden, de songtekst van "Heroes" analyseren en met argumenten verdedigen welk jaar het beste albumjaar is.

CENTRALE VRAAG

Is 1977 het beste albumjaar van de popmuziek, of kun je een ander jaar beter verdedigen?

Deze les hoort bij de SoR Magazine Special 1977: een los nummer over de platen van één jaar. De les volgt de verhalen uit de special: de drie revoluties, Berlijn, punk, de studio, Exodus, de songtekst van "Heroes" en het verdict. Alleen platen die in 1977 zijn verschenen tellen mee: Hotel California en Songs in the Key of Life kwamen in 1976 uit.

Welk album uit de jaren zeventig ken je, en waarom? Noem de plaat en de artiest.

Verwacht Rumours, Dark Side of the Moon, Saturday Night Fever en Hotel California. Bewaar het woordweb: aan het eind van de les kijken we welke platen uit 1977 komen en welke niet. Hotel California is van 1976. Image credit: Chris Mitchell / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

FEBRUARI-NOVEMBER 1977 · DRIE REVOLUTIES

Drie revoluties

  • Rumours (4 februari): een band die uit elkaar valt maakt de plaat die iedereen wil horen

  • God Save the Queen (27 mei): een single over de koningin, in de week van het jubileum

  • Stayin' Alive: de muziek voor een film over een zaterdagavond

  • Alle drie werden meer dan muziek: ze werden nieuws

Fleetwood Mac

Go Your Own Way (1977)

Fleetwood Mac

Dreams (1977)

Sex Pistols

God Save the Queen (1977)

Bee Gees

Stayin' Alive (1977)

Rumours verscheen op 4 februari 1977. Het album stond 31 niet-opeenvolgende weken bovenaan de Billboard 200 en won in 1978 de Grammy voor Album of the Year. God Save the Queen kwam uit op 27 mei 1977; op 7 juni probeerde de band vanaf een boot op de Theems te spelen en greep de politie in, elf mensen werden gearresteerd. De soundtrack van Saturday Night Fever verscheen op 15 november 1977 en stond in 1978 24 weken op 1 in de Verenigde Staten. Foto: straatfeest voor het jubileum, Chris Mitchell, CC BY-SA 4.0.

Luistertips:

Fleetwood Mac · Go Your Own Way: De eerste single van Rumours, uitgebracht in december 1976, ruim voor de plaat.

Fleetwood Mac · Dreams: De enige nummer 1 van Fleetwood Mac in de Amerikaanse Hot 100.

Sex Pistols · God Save the Queen: De BBC en de commerciële radio draaiden de single niet.

Bee Gees · Stayin' Alive: Gebouwd op een loop van twee maten drums uit Night Fever.

Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1976-1977 · SAUSALITO

Een plaat die bijna niet af kwam

  • Fleetwood Mac neemt op in de Record Plant in Sausalito; het werk duurt bijna een jaar

  • John en Christine McVie gaan uit elkaar, Buckingham en Nicks maken het uit

  • Door herhaald afspelen raken de tapes beschadigd en moeten ze worden hersteld

  • Het album wint in 1978 de Grammy voor Album of the Year

Rumours (1977)

Fleetwood Mac

Dreams (1977)

LUISTERTIP Rustig, bijna slaperig, en toch het enige nummer van de band dat de Amerikaanse singlelijst aanvoerde.

Producers waren de band zelf met Ken Caillat en Richard Dashut. Songbird nam Christine McVie op in een nachtsessie in het Zellerbach Auditorium in Berkeley. The Chain is een montage van losse delen, met de fretloze basloop van John McVie. Vier singles haalden de top 10 van de Hot 100; Dreams verscheen in juni 1977. In het Verenigd Koninkrijk stond Rumours pas op 28 januari 1978 voor het eerst op 1. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1977 · LONDEN

Een boot op de Theems

  • EMI zet de band in januari op straat, A&M beëindigt het contract en Virgin tekent in mei

  • Op 7 juni, de dag van de dankdienst, speelt de band vanaf een boot bij Westminster

  • Winkelketens als Boots, WHSmith en Woolworths verkopen de single niet

  • Never Mind the Bollocks verschijnt op 28 oktober; de hoes is van Jamie Reid

Sex Pistols (1977)

Sex Pistols

Pretty Vacant (1977)

LUISTERTIP De derde single, uit juli 1977.

Q riep de hoes van de single God Save the Queen in 2001 uit tot beste platenhoes. Een winkelmanager van Virgin in Nottingham werd gearresteerd omdat hij het album uitstalde; op 24 november 1977 volgde vrijspraak op alle punten. Over de plek van de single in de officiële hitlijst lopen de verhalen uiteen; in de les noemen we alleen wat vaststaat: de single werd niet gedraaid en kwam in de top 2. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1977 · BERLIJN

Low: een plaat in twee helften

  • Bowie begint de plaat in een kasteel in Frankrijk en maakt hem af en mixt hem in Hansa in West-Berlijn

  • RCA wijst de plaat af en wil iets in de trant van Young Americans

  • Kant 1: korte, hoekige liedjes, met een snare die door een harmonizer is bewerkt

  • Kant 2: overwegend instrumentaal, met Brian Eno achter de synthesizer

Low (1977)

David Bowie

Warszawa (1977)

LUISTERTIP Een lage synthesizerzucht waar Bowie woordeloos overheen zingt.

Low verscheen op 14 januari 1977 en haalde nummer twee in het Verenigd Koninkrijk, zes in Nederland en elf in de Verenigde Staten. Tony Visconti bewerkte de snaredrum van Dennis Davis met een Eventide H910 Harmonizer; dat apparaat verschuift de toonhoogte. Eno speelde een draagbare EMS AKS-synthesizer. Bowie en Visconti produceerden de plaat samen. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1977 · DÜSSELDORF EN MÜNCHEN

Muziek uit machines

  • Kraftwerk werkt in Düsseldorf aan Trans Europa Express (maart) en gebruikt een sequencer met 32 stappen

  • Donna Summer en Giorgio Moroder maken in München I Feel Love: ritme uit synthesizers en sequencer

  • Een sequencer speelt een korte reeks noten steeds opnieuw af, precies op de maat

  • I Feel Love stond vier weken op nummer 1 in het Verenigd Koninkrijk

Kraftwerk

Trans Europa Express

Een treinritme dat uit machines komt en toch lijkt te schommelen.

Donna Summer

I Feel Love

Een stem boven een machine die nooit een maat mist.

I Feel Love verscheen op 2 juli 1977, eerst als b-kant van Can't We Just Sit Down (And Talk It Over). Moroder gebruikte een Moog die hij leende van Eberhard Schoener; Robby Wedel synchroniseerde de sequencer met de bandmachine. Het nummer geldt als een van de eerste hits met herhalende synthesizerloops en als bouwsteen van house en techno. Foto Donna Summer: Francesco Scavullo, publiek domein. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music Image credit: Francesco Scavullo; Distributed by Casablanca Records / Public domain, via Wikimedia Commons

Foto CBGB: Adicarlo, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

1977 · NEW YORK EN LONDEN

Kort, snel en scherp

  • CBGB (315 Bowery) wordt het podium van de Ramones, Television en Talking Heads

  • Leave Home (10 januari): veertien nummers in nog geen dertig minuten

  • Marquee Moon (8 februari): acht nummers, de titelsong duurt zo'n tien minuten

  • The Clash (8 april): veertien nummers in ruim vijfendertig minuten

Ramones

Sheena Is a Punk Rocker (1977)

Television

Marquee Moon (1977)

The Clash

White Riot (1977)

Talking Heads

Psycho Killer (1977)

Wire

Three Girl Rhumba (1977)

CBGB ging open op 10 december 1973. Marquee Moon werd opgenomen met Andy Johns als engineer en co-producer; Robert Christgau gaf de plaat een A+. In Amerika verkocht de plaat volgens Wikipedia minder dan 80.000 exemplaren, in het Verenigd Koninkrijk kwam hij op 28. CBS America bracht The Clash niet uit; de Britse import werd de bestverkochte importplaat in de Verenigde Staten. Pink Flag van Wire telt 21 nummers in 35 minuten en 26 seconden.

Luistertips:

Ramones · Sheena Is a Punk Rocker: Stond op de Amerikaanse versie van Leave Home.

Television · Marquee Moon: Twee gitaren die om elkaar heen blijven draaien.

The Clash · White Riot: De single van 18 maart; op de lp staat een eerdere demo-opname.

Talking Heads · Psycho Killer: Single van Talking Heads: 77, uitgebracht in december.

Wire · Three Girl Rhumba: Een van de 21 nummers van Pink Flag; Elastica leende het riff.

Image credit: Adicarlo at English Wikipedia / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

1

Low van David Bowie

2

Trans Europa Express van Kraftwerk

3

Rumours van Fleetwood Mac

4

Never Mind the Bollocks van de Sex Pistols

5

God Save the Queen van de Sex Pistols

Zet deze platen en singles in de volgorde waarin ze in 1977 uitkwamen.

Low op 14 januari, Rumours op 4 februari, Trans Europa Express in maart, God Save the Queen op 27 mei, Never Mind the Bollocks op 28 oktober. Image credit: Adicarlo at English Wikipedia / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

1977 · LOS ANGELES EN NEW YORK

Perfectie in de studio

  • Steely Dan neemt Aja op in zes studio's met bijna veertig sessiemuzikanten

  • Steve Gadd krijgt twee dagen; zijn drumsolo is de eerste op een plaat van de band

  • Bij Peg worden de partijen van meerdere gitaristen gewist

  • De solo op de plaat is van Jay Graydon

Aja (1977)

Steely Dan

Peg (1977)

LUISTERTIP Luister naar de koren van Michael McDonald en de gitaarsolo van Jay Graydon.

Aja verscheen op 23 september 1977, werd in de Verenigde Staten nummer 3 en kreeg een Grammy voor de beste opname. Producer was Gary Katz; Walter Becker en Donald Fagen schreven de nummers. Peg haalde als single nummer 11 in de Billboard Hot 100; De La Soul sampelde het in 1989. Hoeveel gitaristen het precies probeerden, is niet zeker; in de les zeggen we dat het er meerdere waren. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1977 · LONDEN EN MÜNCHEN

Groot, duur en toch een hit

  • Op 28 oktober verschijnen in het Verenigd Koninkrijk Never Mind the Bollocks, News of the World en Out of the Blue

  • Jeff Lynne schrijft Out of the Blue in ongeveer drieënhalve week en neemt het op in München

  • Bat Out of Hell wordt ruim twee jaar afgewezen

  • Publiek en perfectie sloten elkaar nog niet uit

ELO

Mr. Blue Sky

Strijkers, koor en een productie die elke seconde vult.

Meat Loaf

Bat Out of Hell

Een rit op een motor, met Todd Rundgrens gitaar.

Out of the Blue haalde nummer 4 in de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk. Bat Out of Hell verscheen op 21 oktober 1977, groeide via radio en optredens en haalde in Nederland nummer 1. Volgens Meat Loafs eigen verhaal werd de plaat ruim twee jaar afgewezen; Steve Popovich van Cleveland International nam hem aan. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Foto Bob Marley: Eddie Mallin, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

1976-1977 · KINGSTON EN LONDEN

Exodus: een stem van de rand

  • Op 3 december 1976 wordt Bob Marley in zijn huis in Kingston beschoten; twee dagen later staat hij toch op het podium

  • Daarna werkt hij in Londen aan Exodus (3 juni 1977)

  • Het album bleef 56 weken in de Britse lijst; de single Exodus werd nummer 1 in Jamaica

  • Marley kwam van de rand van de popwereld en haalde toch de wereldlijsten

Bob Marley

Bob Marley & The Wailers

Exodus (1977)

LUISTERTIP Een lang en hypnotisch stuk waarin de bas steeds vooruit blijft duwen.

Exodus is Marleys negende studioalbum en verscheen bij Island Records. Het album kwam tot nummer 8 in de Britse lijst en nummer 20 in de Billboard 200. De opnamen vonden deels plaats in Harry J Studio in Kingston en deels in de studio's van Island in Londen. Wie de aanslag organiseerde, is nooit bevestigd. Image credit: Eddie Mallin / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

1977 · REGGAE, PUNK EN PROTEST

Muziek van de rand

  • The Clash nemen Police and Thieves van Junior Murvin op hun debuut

  • Marley schrijft Punky Reggae Party als reactie

  • Op 18 februari valt het leger in Lagos de compound van Fela Kuti aan

  • In Nederland komt Normaal met Oerend Hard de Top 40 in

Junior Murvin

Police and Thieves (1976)

Bob Marley & The Wailers

Punky Reggae Party (1977)

Fela Kuti

Zombie (1976)

Normaal

Oerend Hard (1977)

The Roxy opende op 1 januari 1977 in Covent Garden; Don Letts draaide er dub en reggae. De Clash vroegen Lee Perry hun single Complete Control te produceren. In de Top 40 van 30 april 1977 stond Marley niet, wel kwam Oerend Hard van Normaal die week op nummer 19 binnen. Of de aanval op Kalakuta met Zombie te maken heeft, is een interpretatie.

Luistertips:

Junior Murvin · Police and Thieves: Een jaar later door The Clash opgenomen.

Bob Marley & The Wailers · Punky Reggae Party: Geproduceerd door Lee Perry; de b-kant van Jamming.

Fela Kuti · Zombie: In 1977 in het Verenigd Koninkrijk uitgebracht.

Normaal · Oerend Hard: Zingen in het Achterhoeks, in de Top 40 vanaf 30 april.

Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

1977 · HANSA STUDIO 2

"Heroes": een lied zonder tekst

  • Bowie neemt de plaat in juli en augustus 1977 op in Hansa Studio 2, vlak bij de Muur

  • De band staat er eerst zonder melodie, titel en tekst

  • Eno maakt de zwevende klanken, Fripps gitaar gaat door een synthesizer

  • De tekst wordt als laatste geschreven, deels bij de microfoon

"Heroes" (1977)

David Bowie

"Heroes" (1977)

LUISTERTIP Luister hoe de synthesizers en de gitaar al klinken voordat de zanger er is.

Bowie speelde piano, Carlos Alomar ritmegitaar, George Murray bas, Dennis Davis drums, en Brian Eno speelde mee. Het album verscheen op 14 oktober 1977, de single op 23 september. De analyse in de special gaat over twee dingen: wat het lied vertelt en waarom de titel tussen aanhalingstekens staat. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

SONGTEKSTANALYSE

Wat het lied vertelt

  • Een ik-verteller kijkt naar twee mensen die elkaar vasthouden op een plek vol bewaking en angst

  • Hij ziet hen als koning en koningin, maar voor één dag

  • Heldendom is hier geen daad maar een korte periode waarin liefde sterker is dan angst

  • Het lied wordt niet triomfantelijker maar kwetsbaarder

"Heroes" (1977)

Volgens producer Tony Visconti zag Bowie hem en achtergrondzangeres Antonia Maass elkaar kussen bij de Muur, en dat beeld bleef bij hem hangen. Dat is Viscontis eigen verhaal. Laat de studenten de tekst zelf lezen en vraag welke woorden zij bij het lied vinden passen. In de les parafraseren we; er staat geen songtekst op de dia's. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

De officiële video van "Heroes" op het kanaal van David Bowie zelf. Vraag de studenten op te letten hoe het beeld past bij het gevoel van het lied: groots en toch weifelend.

Foto Berlijnse Muur: Spielvogel, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

SONGTEKSTANALYSE · DE ZANG

Een zang die steeds harder wordt

  • Bowie zingt zacht in het begin en wordt steeds luider

  • Volgens Visconti staan er drie microfoons op verschillende afstanden die pas opengaan als er hard genoeg wordt gezongen

  • Daardoor klinkt de zaal steeds meer mee

  • Het geluid is groots, het gevoel is breekbaar: de spanning van het lied

David Bowie

Helden (1977)

David Bowie

Héros (1977)

Op 6 juni 1987 speelde Bowie voor de Reichstag in West-Berlijn; aan de andere kant van de Muur verzamelden zich luisteraars. Of het concert de val van de Muur veroorzaakte, is een andere vraag. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bedankte Bowie op 11 januari 2016 op Twitter voor zijn hulp bij het neerhalen van de Muur. Dat is een herinnering en geen bewijs.

Luistertips:

David Bowie · Helden: De Duitse versie van het lied.

David Bowie · Héros: De Franse versie: hetzelfde nummer klinkt in een andere taal anders.

Image credit: Spielvogel, the copyright holder of this work, hereby publis / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

De titel staat tussen aanhalingstekens. Wat laten die tekens je denken over het woord "held"?

Volgens Bowie drukken de aanhalingstekens een dimensie van ironie uit, ten opzichte van het woord of het idee van heldendom. Goede antwoorden zeggen dat het lied klinkt als een overwinning maar over uitstel gaat, en vragen wie hier een held wordt genoemd en wie dat bepaalt. Er zijn drie lezingen: een liefdeslied, een politiek lied en een lied over Bowie zelf; ze hebben alle drie aanhangers. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

HET VERDICT · WAT IS EEN BESTE JAAR?

Critici en publiek kozen anders

In de jaarlijst Pazz & Jop van 1977, met 68 Amerikaanse critici, won Never Mind the Bollocks, vóór Rumours. Het publiek kocht vooral Rumours en Saturday Night Fever. Beide staan decennia later nog in bijna elke lijst.

Robert Christgau schreef over de lijst dat de vier hoogste platen elk meer punten en meer stemmen kregen dan de winnaar van het jaar ervoor, Stevie Wonder: een kopgroep in plaats van één plaat die alles overschaduwde. Er bestaat geen formule voor het beste jaar: je kiest wat je telt, het aantal meesterwerken, het niveau van de middenmoot, de invloed of de verkoop. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

HET VERDICT · DE TEGENPLEITERS

Welk jaar wint het van 1977?

  • 1967: Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band en The Velvet Underground & Nico

  • 1973: The Dark Side of the Moon

  • 1991: Nevermind, Loveless, Achtung Baby, Blue Lines en Screamadelica

  • 1971: David Hepworth schreef een heel boek om dit jaar als hoogtepunt van de rock te verdedigen

  • Voor 1977: zo veel breuklijnen in twaalf maanden: punk, disco, Berlijnse elektronica, reggae in Londen, gepolijste studiorock en new wave

De Amerikaanse schrijver Jason Heller koos in een stuk uit 2011 voor 1977 als zijn persoonlijke favoriet, maar gaf toe dat 1972, zijn geboortejaar, misschien sterker was. Hij wees erop dat Led Zeppelin, The Who en Bob Dylan in 1977 geen album uitbrachten. Het sterkste argument voor 1977 is niet één plaat maar het aantal breuklijnen dat samenvalt; wie vooral de ene onaantastbare topplaat zoekt, kiest waarschijnlijk een ander jaar.

1

Ja, door de breedte van het jaar

2

Nee, een ander jaar wint

3

Het hangt af van wat je telt

Is 1977 het beste albumjaar van de popmuziek?

Laat eerst stemmen en vraag daarna een voorstander en een tegenstander hun argument te geven. Koppel terug aan het verdict: er is geen objectieve winnaar, want elke telling meet iets anders. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Kies jouw top 5 van platen uit 1977 en verdedig in één zin welk jaar jij het beste vindt. Schrijf je lijst op.

Slotopdracht. Studenten kiezen vijf albums uit 1977 (alleen platen die in 1977 zijn verschenen) en verdedigen daarna een jaar met een argument: aantal meesterwerken, niveau van de middenmoot, invloed of verkoop. Op de website van de special kan iedereen zijn top 5 ook samenstellen en delen. Kijk terug naar het woordweb van het begin. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Hoeveel weken stond Rumours (niet aaneengesloten) bovenaan de Billboard 200?

A

12 weken

B

31 weken

C

24 weken

D

52 weken

B. 31 weken, niet aaneengesloten. Het album won in 1978 de Grammy voor Album of the Year. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Welk apparaat gaf de snaredrum op Low zijn onwerkelijke geluid?

A

Een fretloze bas

B

Een drumcomputer

C

Een Eventide Harmonizer

D

Een echokamer

C. Tony Visconti bewerkte de snare van Dennis Davis met een Eventide H910 Harmonizer; die verschuift de toonhoogte. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Luister naar I Feel Love. Waar komt het ritme vandaan?

A

Uit synthesizers en een sequencer

B

Van een drummer en een bassist

C

Van een groot orkest

D

Van een gitaar en een washboard

A. Het ritme is geheel of grotendeels uit een Moog-synthesizer en een sequencer opgebouwd. Image credit: Francesco Scavullo; Distributed by Casablanca Records / Public domain, via Wikimedia Commons

Wie speelde de gitaarsolo die op de plaat van Peg staat?

A

Robben Ford

B

Robert Fripp

C

Jay Graydon

D

Denny Dias

C. Robben Ford was een van de gitaristen wiens bijdrage werd gewist. Fripp speelt op "Heroes", Dias was de gitarist van Steely Dan. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

Welk album verscheen NIET in 1977?

A

Rumours

B

Aja

C

Low

D

Hotel California

D. Hotel California van de Eagles kwam in 1976 uit, net als Songs in the Key of Life. Daarom tellen ze niet mee in de special. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music

SOR MAGAZINE SPECIAL · 1977

Deze slide heeft geen instructies