lesplan
4. De Tweede Wereldoorlog 1939-1945
Wil je met dit lesplan aan de slag? Klik op de knop hieronder om een eigen kopie te maken in 'Mijn Lessen'. Vervolgens kun je de lessen aanpassen naar jouw wensen.
Historisch overzicht 1900-Nu
Inleiding
Ruim twintig jaar naar het einde van de Eerste Wereldoorlog begon Duitsland de Tweede Wereldoorlog.
Die oorlog had meer doden en meer verwoesting tot gevolg dan alle oorlogen die in de twee eeuwen daarvoor waren gevoerd, bij elkaar. Er sterven tientallen miljoenen soldaten, maar minstens evenveel gewone burgers overleefden de oorlog niet. Onder hen waren zes miljoen joden, die door de Duitsers werden vermoord.
Verder werden duizenden steden verwoest of zwaar beschadigd. Vele miljoenen mensen raakten dakloos. De Tweede Wereldoorlog werd niet alleen in Europa uitgevochten, maar ook in Azië.
- Hoe begon, verliep en eindigde de Tweede Wereldoorlog?
4.1 Duitsland begint een nieuwe oorlog
Zes jaar nadat Adolf Hitler in Duitsland aan de macht was gekomen, begon de Tweede Wereldoorlog. Zoals de naam van de oorlog al zegt, werd deze oorlog niet alleen in Europa uitgevochten, maar wereldwijd. De Tweede Wereldoorlog is tot op de dag van vandaag het grootste conflict uit de geschiedenis.
- Hoe verliep de strijd tijdens de eerste vier oorlogsjaren?
Snelle veroveringen
Ruim twintig jaren na de Eerste Wereldoorlog begon Duitsland de Tweede Wereldoorlog. Hitler had er nooit een geheim van gemaakt dat hij zich niet wilde houden aan het Verdrag van Versailles. Hij bouwde een groot leger op en heroverde een stuk grondgebied dat Duitsland had moeten afgeven. Toen Duitsland ook nog een deel van Tsjechoslowakije veroverde, maakte Engeland een afspraak met Hitler.
Duitsland mocht de veroverde gebieden houden, maar moest wel beloven niet nog meer gebieden in te nemen. Ruim een half jaar later, op 1 september 1939, viel Duitsland toch Polen aan. De maat was vol: Engeland en Frankrijk verklaarden de oorlog aan Duitsland. De Tweede Wereldoorlog was begonnen.
In 1940 namen Duitse legers een groot deel van Europa in. Het Duitse leger gebruikte een nieuwe tactiek: de Blitzkrieg. Dit hield in dat er zo snel mogelijk zo veel mogelijk gebied werd veroverd. Tanks en vliegtuigen speelden een belangrijke rol in de Blitzkrieg. Vijandelijke legers werden gebombardeerd, maar ook veel steden in gebieden die de Duitsers wilden veroveren.
De Duitsers slaagden er niet in Engeland in te nemen. Er weren felle luchtgevechten gevoerd tussen Engelse en Duitse piloten. Tijdens deze Battle of Britain waren de Engelsen sterker. Duitsland bleef Engeland de hele oorlog bestoken met raketten, maar kon Engeland niet verslaan.
Wie Was winston Churchill?
Winston Churchill (1874-1965) werd in mei 1940 minister-president van Engeland. Kort voor de Battle of Britain begon, zei hij: ‘We zullen ons eiland verdedigen, wat het ook zal kosten; we zullen vechten op de stranden, we zullen vechten in de velden en op de straten, we zullen vechten in de heuvels. We zullen ons nooit overgeven!’.
Churchill leidde Engeland tijdens de hele oorlog. Na de oorlog is hij nog twee jaar minister-president geweest. Verder schreef hij een aantal boeken, vooral over Engelse geschiedenis. Churchill had ook een andere kant: hij dronk veel, rookte aan één stuk door sigaren en kon erg grof zijn.
Strijd in de Sovjet-Unie
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er twee bondgenootschappen. De Duitsers vormden samen met Italië en enkele andere landen de As-mogendheden. Engeland en Frankrijk waren de Geallieerden. In de loop van de oorlog sloten steeds meer landen zich aan bij de Geallieerden.
In juni 1941 vielen de Duitse legers de Sovjet-Unie binnen, in een aanval die ze Operatie Barbarossa noemden. Voor Stalin kwam dit onverwacht. Hij had namelijk met Hitler de afspraak gemaakt dat ze elkaar niet zouden aanvallen. Het Russische leger was niet klaar voor een oorlog en de Duitsers veroverden enorme gebieden. Miljoenen Russische burgers en soldaten stierven. Honderden steden en duizenden dorpen werden vernietigd. Na een jaar hadden de Russische legers zich hersteld van de klap. Tijdens de Slag om Stalingrad, een stad in het zuiden van de Sovjet-Unie, leden de Duitsers voor het eerst een groot verlies. De Sovjet-Unie veroverde daarna langzaam maar zeker de veroverde gebieden op de Duitsers terug. In 1943 was de laatste grote veldslag van Barbarossa, waarbij twee miljoen soldaten, 6000 tanks en 5000 vliegtuigen werden ingezet. Deze Slag bij Koersk werd door de Duitsers verloren.
Japan en Amerika
De As-mogendheden hadden een bondgenoot aan de andere kant van de wereld: Japan. Dit land had in de jaren ’20 al een deel van China veroverd. Toen de oorlog in Europa uitbrak, nam Japan een aantal Europese koloniën in Azië in. Ook Nederlands-Indië werd veroverd. Als straf hiervoor besloot de Verenigde Staten niet meer met Japan te handelen. Omdat Japan veel grondstoffen uit de Verenigde Staten haalde, was dit een zware klap.
Japan besloot een Amerikaanse marinebasis bij Hawaii aan te vallen. Deze basis, Pearl Harbor, werd zwaar gebombardeerd. Tientallen schepen en honderden vliegtuigen werden vernietigd. Ruim 2400 Amerikaanse soldaten stierven. De Amerikaanse regering verklaarde Japan de oorlog. De volgende dag verklaarde ook Hitler Amerika de oorlog.
Wie was Franklin Roosevelt?
Franklin Roosevelt (1882-1945) was president van de Verenigde Staten tussen 1933 en 1945. Zijn familie was afkomstig uit Nederland. Roosevelt kon niet lopen, doordat hij, toen hij 39 jaar was, de ziekte polio kreeg. Toen hij president werd, pakte hij de economische crisis succesvol aan. Hij was erg populair, waardoor hij als enige president in de geschiedenis van de Verenigde Staten, drie keer werd herkozen. Het einde van de oorlog maakte hij niet mee: hij stierf in april 1945.
Opdrachten 4.1
1. Wat is een Blitzkrieg?
2. Leg uit dat een Blitzkrieg een manier is om een loopgravenoorlog te voorkomen?
3. Bedenk waarom juist tanks en vliegtuigen zo handig zijn bij het voeren van een Blitzkrieg?
4. Neem het volgende schema over in je schrift. Schrijf de namen van de twee bondgenootschappen uit de Tweede Wereldoorlog bovenaan de kolommen.
G........... (vul aan):
A............(vul aan):
5. Wat heeft het begrip ‘Lebensraum’ te maken met operatie Barbarossa.
6. De Verenigde Staten wilden niet meer met Japan handelen. Wat was daar de oorzaak van?
7. Welk gevolg had het stopzetten van de handel voor Pearl Harbor?
8. Hitler verklaarde Amerika de oorlog. Wat was daar de aanleiding voor?
4.2 Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog
Ook Nederland ontkwam niet aan de Duitse Blitzkrieg. Op 10 mei 1940 vielen Duitse soldaten Nederland binnen. Ons land zou vijf jaar lang bezet blijven door de Duitsers.
- Welke gevolgen had de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog?
De meidagen van 1940
Op 10 mei 1940 staken Duitse soldaten de Nederlandse grens over. Tegelijkertijd vlogen honderden Duitse vliegtuigen Nederland binnen. Het was oorlog.
De vliegtuigen dropten parachutisten bij de grote steden in het westen van het land en bij een aantal vliegvelden en bruggen. Het Nederlandse leger verdedigde zich beter dan de Duitsers verwachtten. Na twee dagen gingen de koninklijke familie en de ministers naar Engeland, zodat de Duitsers hen niet gevangen konden nemen.
Op 14 mei bombardeerden de Duitsers Rotterdam. Er vielen 800 doden. De Duitsers dreigden ook andere steden te bombarderen. Nederland gaf zich over. Op 15 mei 1940 begon de Duitse bezetting van ons land. Voor de meeste mensen veranderde er weinig. De Duitse soldaten gedroegen zich meestal netjes. Er werd gewoon gewerkt naar school gegaan, gewinkeld en gesport.
Wie was Wilhelmina?
Wilhelmina (1880-1962) was de overgroot oma van koning Willem Alexander. Ze was van 1890 tot 1948 koningin van Nederland. Omdat ze nog erg jong was toen haar vader, koning Willem III, stierf, werd haar moeder Emma regentes, totdat ze 18 jaar werd. Wilhelmina trouwde met de Duitser Hendrik, maar een gelukkig huwelijk was het niet. Wel kregen ze een dochter, Juliana, met wie Wilhelmina een sterke band had.
Tijdens de bezetting gaf Wilhelmina vanuit Londen leiding aan mensen die zich tegen de Duitsers verzetten. Ook hield ze regelmatig toespraken voor de radio, waar veel Nederlanders stiekem naar luisterden. In 1948 volgde Juliana haar moeder op.
De Jodenvervolging
Al snel na het begin van de bezetting werden discriminerende maatregelen tegen Joden genomen. Zo mochten zij bijvoorbeeld niet meer voor de overheid werken. Dokters moesten opgeven of zij Joods waren. Verder werden Joden vaak getreiterd en beledigd. Sommige Joden verzetten zich tegen de Duitsers. De Joodse eigenaren van een ijssalon in Amsterdam spoten een bijtend zuur op Duitsers die hun winkel binnenvielen. Als straf organiseerden de Duitsers twee razzia’s: klopjachten op Joden. Er werden 425 mensen gevangengenomen. Veel Amsterdammers waren woedend en besloten twee dagen niet te werken. De Duitsers reageerden met geweld op deze Februari-staking. Ze schoten tientallen mensen neer.
De anti-Joodse maatregelen gingen ook na de Februari-staking door. Vanaf september 1941 waren veel plaatsen, zoals parken, restaurants en sommige winkels voor Joden verboden. Vier maanden later mochten Joodse kinderen niet meer naar openbare scholen. In mei 1942 moesten Joden een gele ster op hun kleding dragen. Een maand later mochten Joden niet meer reizen, sporten, of na acht uur ’s avonds buiten zijn. Vanaf 1943 werden Joden massaal opgepakt en naar concentratiekampen gebracht. Ruim 100.000 Nederlandse Joden overleefden dit niet.
Wie was Anne Frank?
Anne Frank (1929-1945) is bekend geworden door het dagboek dat ze schreef terwijl ze onderduiker was. Toen Anne vier jaar oud was, verhuisde de Joodse familie Frank van Duitsland naar Amsterdam. In 1942 verstopte de familie zich achter het bedrijf van vader Otto. Zo hield de familie zich verborgen voor de Duitsers. Een deel van dat gebouw was met behulp van een verschuifbare boekenkast afgesloten. Hierdoor kon niemand zien dat er mensen in het Achterhuis zaten. Na twee jaar werden zij verraden. Een van de helpers van de familie Frank, Miep Gies, vond Anne’s dagboek en bewaarde het.
De familie Frank werd via doorvoerkamp Westerbork naar concentratiekampen in Duitsland gebracht. Anne stierf aan uitputting en ziekte. Haar vader overleefde de oorlog. Twee jaar na de oorlog gaf hij Anne’s dagboek uit. Het werd wereldberoemd.
Verzet en verraad
De bezetting kreeg steeds meer gevolgen voor de Nederlanders. Er ontstond schaarste aan veel producten. Er werd een distributiesysteem ingevoerd om de beschikbare grond eerlijk te verdelen. De Duitsers gingen zich steeds slechter gedragen. Ze gebruikten vaker geweld en pikten alles wat ze konden gebruiken. Toch verzetten de meeste Nederlanders zich nauwelijks. Het was al moeilijk genoeg om gewoon hun leven te leiden! Ongeveer vijf procent van de Nederlanders ging bij het verzet en zij deden wat ze konden om de Duitsers dwars te zitten. Sommige anderen werkten juist met de Duitsers samen. Deze collaborateurs waren vaak lid van de NSB. De meeste mensen zagen hen als landverraders.
De laatste oorlogswinter was erg zwaar, vooral voor inwoners van de steden in West-Nederland. Het was ijskoud en de tekorten waren enorm. Met at bloembollen en boomschors. Tienduizend mensen stierven van de honger. Aan het einde van deze hongerwinter, op 5 mei 1945, werd Nederland bevrijd door de Geallieerden.
Opdrachten 4.2
1. De Duitsers dropten duizenden parachutisten.
Leg uit dat dit goed past bij de tactiek van Blitzkrieg.
2. Waarom vluchtten de koninklijke familie en de ministers?
3. Veel Nederlanders vonden deze vlucht laf. De koningin hoorde bij haar volk te blijven, vonden zij.
Bedenk twee argumenten waarom veel mensen deze mening hadden.
4. Bedenk waarom de Duitsers wilden dat iedereen een persoonsbewijs bij zich droeg.
5. Wat is de aanleiding tot de Februaristaking?
6. Vind je dat de Februaristaking nut heeft gehad? Leg je mening uit.
7. Vanaf oktober 1942 moesten alle Joden in hun persoonsbewijs een grote ‘J’ laten stempelen. Bedenk waarom de Duitsers dat wilden.
8. Wanneer begint volgens jou de periode waarin Joden niet meer alleen werden uitgesloten, maar zelfs werden uitgemoord? Leg je antwoord uit.
9. Welke reden wordt in het stukje ‘Verzet en verraad’ genoemd waarom de meeste mensen zich nauwelijks tegen de Duitsers verzetten?
10. Bedenk drie dingen die mensen die in het verzet zaten, konden doen om de Duitsers dwars te zitten.
4.3 Duitsland verliest de oorlog
Duitsland heeft de Tweede Wereldoorlog verloren. Omdat te bereiken hebben de Geallieerden keihard moeten vechten. Tientallen miljoenen mensen overleefden de oorlog niet.
Onder de doden waren miljoenen Joden.
- Hoe kwam er een eind aan de Tweede Wereldoorlog en wat is er tijdens de oorlog met de Joden gebeurd?
Een beslissende dag
Engeland, de Verenigde Staten en andere Geallieerde landen brachten in het zuiden van Engeland een enorm leger bij elkaar.
Op 6 juni 1944 was de dag van de beslissing, D-Day. In duizenden schepen voer het leger naar Frankrijk. De Duitsers verdedigden de kust en er werd keihard gevochten. Uiteindelijk veroverden de Geallieerden enkele kleine stukjes van de kust.
Van daaruit vochten ze zich een weg door bezet gebied. Na drie maanden werd Parijs bevrijd, een maand later volgde België. De Geallieerden stonden aan de westgrens van Duitsland.
Ondertussen vochten de legers van de Sovjet-Unie zich een weg naar de Duitse oostgrens.
De Duitsers vochten dus een tweefrontenoorlog: zowel vanuit het westen als vanuit het oosten werden zij aangevallen. Hitler weigerde op te geven.
Het Duitse leger had zoveel soldaten verloren dat zelfs kinderen van dertien jaar soldaat moeten vechten. Duitse steden werden dag en nacht gebombardeerd, waarbij miljoenen burgers omkwamen. Volgens Hitler was dat niet erg. Een volk dat een oorlog verloor, verdiende het om vernietigd te worden. Zelfs als het zijn eigen volk was.
Massamoorden in Rusland
De Duitsers misdroegen zich vreselijk in Rusland, omdat Russen volgens Hitlers rassenleer ‘Untermenschen’ waren. Vrijwel alles werd vernietigd en miljoenen burgers werden vermoord.
Russische Joden waren massaal doodgeschoten door Einsatzgruppen, Duitse soldaten die achter het leger aantrokken. Als het leger een gebied had veroverd, zochten de Einsatzgruppen de Joden in dat gebied op. Zij werden naar een bos, veld of andere plaats gebracht en vermoord. Niemand weet hoeveel Joden dit precies is overkomen, maar het zijn er meer dan een miljoen. Deze massamoorden waren onderdeel van de Endlösung, de ‘eindoplossing’ die de nazi’s hadden bedacht voor wat zij het Jodenprobleem noemden. Deze eindoplossing hield in dat alle Joden moesten worden gedood.
De Russische soldaten waren zo woedend dat ze na de overwinning op het Duitse leger wraak namen op de Duitse bevolking. Het oostelijk deel van Duitsland werd door de Russen veroverd en ze gingen daar net zo wreed tekeer als de Duitsers enkele jaren eerder in Rusland hadden gedaan.
Vernietigingskampen
De Geallieerden wisten dat de Duitsers mensen in concentratiekampen gevangenhielden. Naarmate zij meer gebieden bevrijdden, werd duidelijk hoe gruwelijk deze kampen waren. De gevangenen die nog leefden, waren er slecht aan toe. Ze hadden heel weinig voedsel gekregen, leden aan allerlei ziektes en hadden veel te weinig kleding.
In acht kampen was de situatie nog ernstiger. In deze vernietigingskampen, waarvan Auschwitz de bekendste is, waren miljoenen mensen vermoord. Zij waren uit heel Europa naar deze kampen gebracht. De sterkste gevangenen moesten zware slavenarbeid doen, waardoor de meeste hooguit enkele maanden in leven bleven. De zwakkeren werden meteen bij aankomst vermoord. Dit deden de nazi’s met behulp van gifgas. Zes miljoen joden zijn in Duitse concentratiekampen vermoord. Deze onvoorstelbare massamoord werd de holocaust genoemd.
Hitler pleegt zelfmoord
Middenin Duitsland kwamen de Russen en de Amerikanen elkaar tegen. Bijna heel Duitsland was veroverd. In de hoofdstad Berlijn werd nog zwaar gevochten tussen de laatste Duitse soldaten en het Russische leger. Hitler had opdracht gegeven te vechten tot de laatste man. Toen er werd gevochten bij de bunker waarin Hitler zich had verstopt, pleegde hij zelfmoord. Een week later, op 7 mei 1945, gaf het Duitse leger zich over. Zestig miljoenen mensen hadden de oorlog niet overleefd. Honderden steden en duizenden dorpen waren vernietigd, tientallen miljoenen mensen waren dakloos. De oorlog in Europa was voorbij, maar de gevolgen waren enorm.
OPDRACHTEN 4.3
Opdracht 100% schuld
4.4 Nederlands-Indië wordt Indonesië
De Tweede Wereldoorlog werd niet alleen in Europa uitgevochten, maar ook in Azië. Japan veroverde een enorm gebied, waaronder Nederlands-Indië. Na de oorlog kreeg Nederland de macht over deze kolonie niet terug.
- Welke gevolgen had de Tweede Wereldoorlog voor Nederlands-Indië?
Baas in eigen land
Nederland had al eeuwenlang veel macht en invloed in Nederlands-Indië. In de twintigste eeuw werd het verzet tegen die macht steeds groter. In de eerste helft van de twintigste eeuw kwamen duizenden Indiërs naar Nederland om te studeren aan universiteiten. Ze leerden daar onder andere over ideeën als vrijheid en gelijkwaardigheid. Steeds meer Indiërs gingen zich afvragen waarom hun volk niet vrij was. Zij werden nationalistisch en wilden hun land zelf besturen. Nederland reageerde hier streng op en zette de leiders van de Indische nationalisten gevangen.
Ondertussen groeide in Japan het idee dat Europeanen in Azië niks te zoeken hadden. Azië zou bestuurd moeten worden door de eigen bevolking en, vooral, door Japan. Veel nationalisten vonden dit idee van een Groot Azië erg aantrekkelijk.
In januari 1942 viel Japan Nederlands-Indië aan. Twee maanden later gaven de Nederlandse soldaten zich over. Nederlands-Indië was bezet door de Japanners.
Wie was Soekarno?
Soekarno (1901-1970) richtte de Indonesische Nationalistische Partij (PNI) op. Die partij vond dat Nederlands-Indië onafhankelijk van Nederland moest worden. Tijdens de oorlog werkte Soekarno samen de Japanners. Hij hoopte dat de Japanners, nadat ze de Nederlanders hadden verslagen, de macht aan zijn PNI zouden geven. Dat gebeurde niet, maar toch bleef Soekarno voor de Japanners werken. Veel Nederlanders vonden hem daarom een verrader. Nadat Japan door de Geallieerden was verslagen, riep Soekarno de onafhankelijkheid uit. Soekarno werd de eerste president van Indonesië, zoals Nederlands-Indië voortaan zou heten.
AToombommen
Op 6 augustus 1945 gebruikten de Amerikanen een nieuw wapen tegen Japan: de atoombom. De Amerikanen gebruikten de bom omdat ze er niet in slaagden om de Japanners te verslaan. Dat kwam doordat Japan veel eilanden had veroverd. Ieder eilandje moest worden bestormd door de Amerikanen, terwijl de Japanners vanaf het eiland op hen schoten. Dit ‘island-hopping’, ‘eilandje springen’, kostte veel Amerikaanse soldaten het leven.
In juli 1945 hadden de Amerikanen voor het eerst een atoombom tot ontploffing gebracht. Dat was een nieuw wapen, krachtiger dan alle wapens die men tot dan toe kende. Niemand wist precies hoeveel schade een atoombom zou uitrichten als hij op bewoond gebied werd gegooid. Op 6 augustus gooiden de Amerikanen een atoombom op de Japanse stad Hiroshima. Deze verschrikkelijke bom doodde in één klap 70.000 mensen. Eenzelfde aantal zou in de jaren daarna sterven aan verwondingen. Twee dagen later gebeurde hetzelfde met de stad Nagasaki. De Japanners gaven zich over. Tegen zo’n wapen konden zij niet vechten.
Onafhankelijk
Na de Japanse nederlaag riep Soekarno de Republik Indonesia (RI) uit. Dit was een onafhankelijk land. Niet heel Nederlands-Indië wilde bij de RI horen. Sommige delen van Indië wilden meedoen aan een Nederlands plan: de oprichting van de Verenigde Staten van Indonesië. Dit plan hield in dat Indonesië geen kolonie meer zou zijn van Nederland, maar dat beide landen zouden gaan samenwerken. Officieel zou Nederland de baas zijn, maar de Indonesiërs zouden zelf ook veel macht krijgen.
Soekarno voelde daar niets voor en steeds meer gebieden sloten zich aan bij zijn RI (Republik Indonesia).
Om de RI te dwingen mee te doen met het plan van Nederland, stuurde Nederland 110.000 soldaten naar Indonesië.
Deze soldaten vochten tijdens de politonele acties, zoals de oorlog door Nederland werd genoemd, tegen de nationalisten van Soekarno. Andere landen waren hier boos over. Onder andere Amerika vond dat Nederland Indonesië de vrijheid moest geven. In mei 1949 gaf Nederland toe: de Nederlandse soldaten vertrokken en Indonesië werd onafhankelijk. Soekarno werd president van het land.
OPDRACHTEN 4.4
1. Nederland had Indische studenten uitgenodigd, zodat ze na afloop van hun studie, de
Nederlanders konden helpen bij het besturen van Nederlands-Indië.
Leg uit dat veel Indische studenten de Nederlanders juist helemaal niet wilden gaan helpen. Gebruik het begrip nationalisme in je antwoord.
2. Wat houdt het Japanse idee van een Groot Azië in?
3. Leg uit dat dit idee voor nationalistische Indiërs best aantrekkelijk was.
4. Waarom werkte Soekarno tijdens de oorlog samen met de Japanners?
5. Waarom vonden veel Nederlanders Soekarno een verrader?
6. Hoe was de macht verdeeld tussen Nederland en Indonesië in Soekarno’s Republik Indonesia?
7. Hoe was de macht verdeeld tussen Nederland en Indonesië in de Verenigde Staten van Indonesië?
Begrippen
Blitzkrieg: Oorlog waarin zo snel mogelijk zo veel mogelijk land wordt veroverd.
Battle of Britain: De slag om Engeland die Duitse en Engelse piloten in 1940 uitvochten.
As-mogendheden: De naam van het bondgenootschap tussen Duitsland, Italië en japan.
Geallieerden: De landen die tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de As-mogendheden
vochten. De belangrijkste Geallieerden zijn Engeland, de Verenigde Staten, Frankrijk en
Sovjet-Unie.
Operatie Barbarossa: Codenaam voor de Duitse aanval op de Sovjet-Unie, die begon in
juni 1941.
Slag om Stalingrad: Gevechten tussen Duitse en Russische soldaten in en bij de stad
Stalingrad. De slag om Stalingrad duurde van augustus 1942 tot februari 1943 en werd door
de Russen gewonnen.
Slag bij Koersk: Enorme veldslag tussen Duitse en Russische tanks en soldaten. De
veldslag duurde van 5 juli tot 22 juli 1943 en werd door de Russen gewonnen.
Razzia: Klopjacht.
Februaristaking: Op 25 en 26 februari 1941 legden veel Nederlanders het werk neer, uit
protest tegen de manier waarop Duitsers Joden behandelden.
Concentratiekamp: Een plek waar tijdens oorlogen burger gevangenen werden opgesloten.
Onderduiker: Iemand die zich verstopt omdat hij gevaar loopt.
Doorvoerkamp: Een plek waar gevangenen tijdelijk werden opgesloten. Vanuit het
doorvoerkamp werden zij vervoerd naar andere concentratiekampen.
Verzet: Personen en groepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog op allerlei manieren de
Duitse bezetters tegenwerkte.
Collaborateur: Iemand die samenwerkt met de vijand.
Hongerwinter: De oorlogswinter van 1944- 1945 waarin in West-Nederland veel mensen
stierven van de honger.
D-day: De aanval van de Geallieerden tegen de Duitsers in Frankrijk, op 6 juni 1944
Tweefrontenoorlog: Een oorlog waarin aan twee kanten wordt gevochten.
Endlösung: ́Eindoplossing ́. De naam die de nazi ́s gaven aan hun beslissing om alle
Europese Joden te vermoorden.
Vernietigingskamp: Concentratiekamp waar het vermoorden van zo veel mogelijk mensen
het belangrijkste doel was.
Holocaust: Naam voor de moord op zes miljoen Joden in de Tweede Wereldoorlog.
Republik Indonesia (RI): Het onafhankelijke land dat Soekarno na de Tweede
Wereldoorlog uitriep.
Verenigde Staten van Indonesië: Staat die de opvolger moest worden van
Nederlands-Indië en die verboden zou blijven met Nederland.
Politionele acties: Oorlogen die Nederland tussen 1947 en 1949 uitvocht in Indonesië.
Moeilijke woorden
Artilleriebeschieting: Beschieting met granaten die door kanonnen worden afgevuurd.
Barak: Gebouw waarin honderden gevangenen moesten leven.
Bunker: Een gebouw van dik beton, waarin mensen konden schuilen voor het
oorlogsgeweld.
Kampong: Dorp in Nederlands-Indië.
Landverrader: Iemand die dingen doet die zijn land schaden.
Marinebasis: Een haven waar oorlogsschepen ́geparkeerd ́ zijn.
Regent(es): Plaats Vervang(st)er van koning of koningin.
Jaartallen
1 september 1939: Duitse aanval op polen. Begin Tweede Wereldoorlog.
10 mei 1940: Duitse aanval op Nederland.
15 mei 1940: Nederland geeft zich over.
Juni 1941: Begin van Operatie Barbarossa.
7 december 1941: Japanse aanval op Pearl Harbor.
Begin 1942: Nederlands-Indië veroverd door Japan.
Eind 1942: Slag om Stalingrad.
6 juni 1944: D-day.
Begin 1945: Hongerwinter.
5 mei 1945: Nederland bevrijd.
7 mei 1945: Overgave Duitsland.
Augustus 1945: Japan geeft zich over na atoomaanval.
1947-1949: Politionele acties.
December 1949: Indonesië officieel onafhankelijk