Digitaal welzijn, je hebt het zelf in de hand

In de thuiswerk les denken leerlingen na over hun eigen gedrag met hun mobiele telefoon en gaan ze na of en waarom ze hun gedrag zouden moeten en willen veranderen. Ze leren over wilskracht en zelfregulatie, en waarom het met media soms lastig is om te doen wat je van plan was.
In de klassikale les kun je pakken op de thuiswerk les. 

Tijdens de klassikale les haal je samen de kennis op en praten leerlingen over hun ervaring met het inschatten van hun schermtijd op hun mobiel, maar ook over wat je zou kunnen doen om je gedrag te veranderen. Ze onderzoeken bij zichzelf waarom ze dat zouden willen of niet en beargumenteren die keuze hardop. Daarna kiezen ze één tip die ze minstens twee weken gaan uitproberen. Na twee weken kun je erop terugkomen en evalueren.

In de klassikale les vind je extra uitleg en onderstuening in de notities bij de slides. 

De les gaat dus over de invloed van de mobiele telefoon, maar biedt ook psycho-educatie. Met name over zelfkennis en zelfregulatie. Gezonder gedrag begint bij zelfkennis: wat doe je eigenlijk? En hoe strijdt je ‘ideale ik’ (zoals je wilt zijn en doen) met je ‘dagelijkse ik’ (wat je in werkelijkheid doet). We hebben het over wilskracht, want dat is een belangrijke voorspeller voor (school)succes. Gelukkig is wilskracht te trainen. 

We adviseren om de leerlingen eerst de thuiswerk les te laten maken, om daarna de klassikale les te geven. Het kan prettig zijn om voorafgaand aan de klassikale les, de antwoorden van de thuiswerk les te bekijken. Met deze antwoorden kun je wellicht alvast de richting bepalen van de klassikale les.

Online media zijn fantastisch, maar ze leggen ook veel beslag op ons. De druk om altijd bereikbaar te zijn en niets te willen missen kan leiden tot stress. Uit onderzoek ( Project AWeSome (UvA) en het Digital Youth Project (UU)) blijkt dat jongeren last kunnen hebben van minder zelfvertrouwen, een slechter zelfbeeld of sombere gevoelens als ze veel online zijn en zichzelf vergelijken met het leven en het lichaam van anderen. 

Een ander probleem is dat leerlingen worden afgeleid door hun mobiel bij het maken van huiswerk. Hierdoor kunnen ze fouten maken, kan het huiswerk langerduren, en worden ze sneller moe. Ook hebben ze vrijwel allemaal de ervaring dat ze ’s avonds soms niet op tijd stoppen om te gaan slapen. Daardoor ontspannen ze onvoldoende, wat de lengte en de kwaliteit van de slaap kan beïnvloeden en hierdoor kan leren weer moeilijker worden.
De meeste kinderen kunnen zichzelf op tijd uit zo'n negatieve spiraal halen (zelfregulatie). Als er iets in hun leven gebeurd, waardoor mediagebruik een manier wordt om te vluchten (of zich kortstondig beter te voelen, wat we ook wel 'zelfmedicatie' noemen), dan kan het een probleem worden waar ze zelf niet meer uitkomen. Dit kan bijvoorbeeld door een moeilijke thuissituatie, als ze gepest worden, of wanneer er sombere gevoelens in het spel zijn. 

Het is belangrijk om te beseffen dat dit onderwerp vooral bewustwording en zelfkennis vraagt van leerlingen. Als het gaat om veilig online gedrag, kun je veel stelliger zijn in je adviezen en regels dan wanneer het gaat om gezondheid en welzijn. Bij gezondheid en welzijn is meer persoonlijke variatie: wat voor de één gezond is, is voor een ander ongezond. Wat alleen nog een risico is voor de een, is voor een ander al een probleem. In de gesprekken met leerlingen gaat het er vooral om, dat zij gaan onderzoeken wat voor henzelf goed is en wat werkt en niet. 

Tegelijkertijd is er kennis uit wetenschappelijk onderzoek, zoals dat multitasken van taken waarbij je bewust aandacht nodig hebt, niet kan. Omdat onze hersenen daar niet op gebouwd zijn. En dat slaaptekort op de lange duur leidt tot ongezonde stress, ziekte en slechte prestaties (geestelijk en lichamelijk). Deze kennis zit ook in de lessen.

Kortom, het is goed om aandacht te besteden aan de gevolgen van onze smartphone op onze gezondheid en welzijn, zowel positief als negatief.
Het is niet de bedoeling dat we jongeren gaan voorschrijven hoe ze moeten leven, of dat ze zich schuldig moeten voelen omdat ze plezier beleven aan het gebruik van (digitale) media. 

In ons land wordt veel onderzoek gedaan naar de effecten van sociale media en gamen op jongeren. Zie: Project AWeSome (UvA) en het Digital Youth Project (UU), waar wetenschappelijk onderzoek toegankelijk gemaakt wordt voor een breder publiek.