Verwijswoorden

Verwijswoorden

1 / 26
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolvmbo gLeerjaar 4

This lesson contains 26 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

Verwijswoorden

This item has no instructions

Leerdoel

Ik kan de juiste verwijswoorden gebruiken om in een tekst naar woorden of hele zinnen te verwijzen.

This item has no instructions

Welke verwijswoorden ken jij al?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door: verwijst dit woord naar een woord of naar een hele zin?

Wat zijn verwijswoorden?

Verwijswoorden verwijzen terug naar iets dat al in de tekst staat.


Ze voorkomen herhaling en maken een tekst prettiger om te lezen.


Voorbeelden: hij, haar, het, deze, die, wat.

Leg uit dat een verwijswoord soms naar één woord verwijst en soms naar een hele zin. Gebruik een kort voorbeeld: 'Sam ziet de hond. Hij aait hem.'

Waarom gebruik je ze?

Zonder verwijswoorden herhaal je steeds hetzelfde woord.


  • Dat leest stroef.

  • De tekst wordt minder duidelijk.

  • De zinnen klinken minder natuurlijk.


Met verwijswoorden maak je verbanden tussen zinnen zichtbaar.

Benadruk het taaldoel: niet alleen correctheid, maar ook leesbaarheid en samenhang in een tekst.

Waarnaar verwijzen ze?

Een verwijswoord kan verwijzen naar:


  • een zelfstandig naamwoord

  • meerdere woorden samen

  • een hele zin


Je kiest het verwijswoord dat past bij het woord of de zin waarnaar je terugwijst.

Noem kort dat leerlingen eerst moeten zoeken: naar welk woord of welke zin wijst het verwijswoord terug? Pas daarna kies je de vorm.

Eerst kijk je naar het woord

Bij een zelfstandig naamwoord let je op:


  • mannelijk, vrouwelijk of onzijdig

  • enkelvoud of meervoud


Daarna kies je het juiste verwijswoord.

Vermijd een uitgebreide uitleg over woordgeslacht; houd de focus op toepassen bij verwijswoorden.

Mannelijk zelfstandig naamwoord

Bij een mannelijk zelfstandig naamwoord gebruik je:


  • hij

  • hem

  • zijn

  • deze

  • die


Voorbeeld: De jongen heeft zijn tas vergeten. Hij komt terug voor hem.

Geef aan dat 'deze' en 'die' vaak verwijzen in formele of uitlegteksten, terwijl 'hij/hem/zijn' vaker in gewone zinnen voorkomen.

Waarom gebruik je verwijswoorden in een tekst?

A

Voor samenhang

B

Voor langere zinnen

C

Voor moeilijke woorden

D

Voor meer komma's

De juiste keuze sluit aan bij leesbaarheid en verbanden tussen zinnen. De afleiders zijn bewust taalvormen die niet het echte doel zijn.

Vul de juiste woorden in

Verwijswoorden voorkomen herhaling en maken een tekst prettiger om te lezen. Ze kunnen verwijzen naar een zelfstandig naamwoord of naar een hele zin. Eerst zoek je waarnaar wordt verwezen.

herhaling
zelfstandig naamwoord
hele zin
woordenboek
meervoud
overtreffende trap
zinsdeel

Alle ingevulde woorden komen letterlijk terug uit de eerste uitlegslides.

Vrouwelijk zelfstandig naamwoord

Bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord gebruik je:


  • zij/ze

  • haar

  • deze

  • die


Voorbeeld: De zangeres begon te lachen. Ze hoorde haar naam.

Wijs erop dat 'zij' en 'ze' beide kunnen, afhankelijk van de zinsbouw en nadruk.

Onzijdig zelfstandig naamwoord

Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord gebruik je:


  • het

  • dit

  • dat


Voorbeeld: Het boek ligt op tafel. Het is van Amir.

Koppel onzijdig aan veel het-woorden, maar zeg erbij dat leerlingen bij twijfel kunnen controleren in een woordenboek.

Meervoud

Bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud gebruik je:


  • zij/ze

  • hen

  • hun

  • deze

  • die


Voorbeeld: De spelers wachten. Ze zien hun trainer al.

Als leerlingen 'hen' en 'hun' lastig vinden, houd dan hier alleen de functie aan als verwijswoord bij meervoud; verdiep het onderscheid alleen mondeling als nodig.

Twijfel over woordgeslacht?

Soms weet je niet zeker of een woord mannelijk, vrouwelijk of onzijdig is.


Gebruik dan een woordenboek.


Zo kies je een verwijswoord dat klopt.

Maak duidelijk dat twijfel normaal is. Het belangrijkste is dat leerlingen leren controleren in plaats van gokken.

Welk verwijswoord past bij een onzijdig woord?

A

haar

B

hun

C

het

D

hem

Toetst of leerlingen onzijdig koppelen aan het/dit/dat en niet aan mannelijke, vrouwelijke of meervoudsvormen.

Kies de juiste verwijswoorden

Bij een mannelijk zelfstandig naamwoord gebruik je bijvoorbeeld hij of zijn. Bij een woord in het meervoud gebruik je bijvoorbeeld ze of hun. Twijfel je over het woordgeslacht, kijk dan in een woordenboek.

hij
zijn
meervoud
woordenboek
haar
het
wat
mooiste

Deze invuloefening bundelt de regels voor mannelijk, meervoud en twijfel over woordgeslacht.

Wanneer gebruik je wat?

Je gebruikt wat als verwijswoord in speciale gevallen.


Het verwijst niet naar een gewoon zelfstandig naamwoord, maar naar woorden of zinnen van een andere soort.

Dit is de overgang naar drie vaste gevallen. Kondig aan dat leerlingen deze gevallen uit het hoofd moeten herkennen.

Wat bij woorden als alles en iets

Gebruik wat bij woorden als:


  • alles

  • iets

  • niets

  • het enige

  • datgene


Voorbeeld: Alles wat Anouk tijdens het concert zong, kende ik al.

Benadruk dat deze woorden geen gewoon zelfstandig naamwoord zijn waar je met 'die' of 'dat' naar terugverwijst.

Wat bij de overtreffende trap

Gebruik wat bij een woord in de overtreffende trap als er geen zelfstandig naamwoord achter staat.


Voorbeeld: Het mooiste wat ze zong was het nummer ‘Lost’.

Leg kort uit wat overtreffende trap is: mooiste, leukste, beste. Alleen in dit patroon zonder zelfstandig naamwoord erachter.

Wat bij een hele zin

Gebruik wat als je verwijst naar een hele zin.


Voorbeeld: Anouk gaf die avond geen toegift, wat we allemaal jammer vonden.


wat verwijst hier naar de complete mededeling ervoor.

Veel leerlingen denken dat 'wat' naar één woord verwijst. Laat zien dat het hier naar de hele gebeurtenis of boodschap verwijst.

Goed kiezen in stappen

Kies een verwijswoord zo:


  1. Zoek waarnaar wordt verwezen.

  2. Bepaal: woord of hele zin?

  3. Kijk naar geslacht of getal.

  4. Kies het passende verwijswoord.

  5. Controleer of de zin logisch leest.

Deze slide brengt de regels samen. Gebruik dit als samenvattende aanpak bij schrijfopdrachten.

Wanneer gebruik je 'wat' als verwijswoord?

A

Bij een hele zin

B

Bij elk de-woord

C

Bij alleen personen

D

Bij elk meervoud

De juiste keuze komt uit de speciale gevallen met 'wat'. De afleiders zijn typische overgeneralisaties.

Vul de regels met 'wat' in

Je gebruikt wat bij woorden als alles en niets. Ook bij de overtreffende trap zonder zelfstandig naamwoord gebruik je wat. Verwijst het naar een hele zin, dan kies je ook voor wat.

wat
overtreffende trap
wat
hele zin
die
dit
meervoud
woordenboek

Laat leerlingen hardop benoemen waarom elk vakje maar op één plek past.

Hoe kies je stap voor stap een verwijswoord?

Goede antwoorden noemen stappen zoals: eerst zoeken waarnaar wordt verwezen, bepalen of het om een woord of hele zin gaat, kijken naar geslacht of getal, en dan controleren of de zin logisch leest.

Wat heb jij vandaag geleerd over verwijswoorden?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun eigen leren. Mogelijke punten: wat = hele zin, verschil tussen mannelijk/vrouwelijk/onzijdig, eerst terugzoeken in de zin.

Wat vond jij het lastigste deel van deze les?

Stimuleer eerlijke antwoorden. Denk aan: woordgeslacht herkennen, verschil tussen die/dat en wat, of verwijzen naar een hele zin.