Betekenis en functies (Muziek vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining betekenis en functies van muziek: de functie bij een fragment kiezen, kenmerken koppelen aan een functie, tekst en betekenis en een standpunt onderbouwen, met vier luistervragen.

MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

EXAMENTRAINING

Betekenis en functies: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Celsoazevedo / Wikimedia Commons, CC0

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment de functie en betekenis kiezen en mijn mening onderbouwen met wat ik hoor.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd: een functie, een kenmerk of een standpunt?

• 2. Luister: let op tempo, ritme, dynamiek, zang en klank.

• 3. Koppel: welk kenmerk hoort bij welke functie?

• 4. Kies: het antwoord dat past bij wat je hoort.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

VRAAGTYPE 1: DE FUNCTIE BIJ EEN FRAGMENT

• Je hoort een fragment en kiest de functie.

• Vraag je af: waar zou je deze muziek verwachten en waarvoor wordt ze gebruikt?

Video: Brahms: Wiegenlied, opus 49 nr. 4, London Philharmonic Orchestra (kanaal: London Philharmonic Orchestra). Wat hoor je? Een rustige, zachte melodie met een langzaam tempo en een wiegend ritme. Goede antwoord: om te ontspannen en in slaap te vallen.

Waarvoor is deze muziek het meest geschikt?

A

Om op te dansen

B

Om te ontspannen en in slaap te vallen

C

Om een film spannend te maken

D

Om een menigte mee te laten zingen

Leerlingen horen een rustige, zachte melodie met een zacht wiegend ritme en een langzaam tempo. Dit is het Wiegenlied van Brahms, een slaapliedje. Wie 'dansen' kiest, let alleen op de driedelige maat.

Video: John Williams: Main Title uit Jaws (kanaal: John Williams). Wat hoor je? Lage, dreigende klanken in het orkest die spanning opbouwen. Goede antwoord: de muziek bouwt spanning op, er dreigt gevaar.

Dit fragment komt uit een film. Welke functie heeft de muziek in de film?

A

De muziek maakt de kijker vrolijk

B

De muziek begeleidt een feestscène

C

De muziek bouwt spanning op, er dreigt gevaar

D

De muziek toont een rustig landschap

Leerlingen horen lage, dreigende klanken in een orkest. Dit is de bekende muziek bij de film Jaws. Goede antwoord: spanning opbouwen. Wie 'rustig landschap' kiest, let niet op de dreigende klank.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

VRAAGTYPE 2: EEN KENMERK BIJ EEN FUNCTIE

• Je koppelt een kenmerk dat je hoort aan een functie.

• Denk aan dynamiek, tempo, zang, refrein en ritme.

Video: Satie: Gymnopédie nr. 1, Alexandre Tharaud, Prinsengrachtconcert 2015 (kanaal: AVROTROS Klassiek). Wat hoor je? Een piano speelt zacht en langzaam, zonder zang. De dynamiek blijft ongeveer gelijk. Goede antwoord: de dynamiek verandert nauwelijks.

Welk kenmerk van achtergrondmuziek hoor je in dit fragment?

A

De dynamiek verandert nauwelijks

B

Er zijn sterke ritmische accenten

C

Er klinkt een meezingbaar refrein

D

Het tempo is erg snel

Leerlingen horen een piano die zacht en langzaam speelt, zonder zang, en de dynamiek blijft ongeveer gelijk. Dit is Gymnopédie nr. 1 van Satie. Wie 'ritmische accenten' kiest, denkt aan dansmuziek.

Een bedrijf wil een nummer dat veel verkoopt. Welke kenmerken passen het best?

A

Zachte klanken en geen zang

B

Een meezingbaar refrein en een makkelijke melodie

C

Een titel die naar een verhaal verwijst

D

Veel verschillende tempo's zonder herhaling

Muziek als handelswaar heeft een meezingbaar refrein en een makkelijke, herkenbare melodie. Wie 'zachte klanken en geen zang' kiest, noemt kenmerken van achtergrondmuziek.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

VRAAGTYPE 3: TEKST EN BETEKENIS

• Je beschrijft hoe de muziek bij de tekst of de titel past.

• Let op: versterkt de muziek de sfeer, of is die juist anders?

Video: Nena: 99 Luftballons, 1983, remaster 2024 (kanaal: NENA). Wat hoor je? Een vlotte, vrolijk klinkende popsong. Maar de tekst gaat over een oorlog die per ongeluk begint. Goede antwoord: de muziek heeft een andere sfeer dan de tekst.

De tekst gaat over een oorlog die per ongeluk begint. Hoe klinkt de muziek?

A

De muziek versterkt de sfeer van de tekst

B

De muziek draagt de tekst alleen neutraal

C

De muziek heeft geen betekenis

D

De muziek heeft een andere sfeer dan de tekst

Leerlingen horen een vlotte, vrolijk klinkende popsong met een Duitse tekst. De tekst van 99 Luftballons gaat over ballonnen die per ongeluk een oorlog veroorzaken. Goede antwoord: een andere sfeer dan de tekst. Wie 'versterkt' kiest, luistert alleen naar de tekst.

Wat zegt een tempoaanduiding in klassieke muziek ook?

A

Iets over de stemming van het stuk

B

Welke instrumenten meespelen

C

Hoe lang het stuk duurt

D

Wie het stuk geschreven heeft

Een tempoaanduiding zoals 'langzaam' geeft ook aan welke stemming bij het stuk hoort. Wie 'welke instrumenten' kiest, haalt tempo en klankkleur door elkaar.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

VRAAGTYPE 4: EEN STANDPUNT ONDERBOUWEN

• Je geeft je mening en onderbouwt die met een muzikaal argument.

• Je betrekt ook de mening van anderen, zoals een recensie.

Lars vindt een nummer goede dansmuziek. Welk argument past daarbij?

A

De zanger is erg beroemd

B

Het staat hoog in de hitlijst

C

Het heeft sterke ritmische accenten

D

De tekst is mooi geschreven

Een muzikaal argument gaat over wat je hoort. Sterke ritmische accenten horen bij dansmuziek. Wie 'beroemd' of 'hitlijst' kiest, geeft geen muzikaal argument.

Je leest een recensie over een nummer. Wat doe je met die mening?

A

Je neemt de mening altijd over

B

Je negeert de mening volledig

C

Je weegt de mening van de recensent mee

D

Je kijkt alleen naar het cijfer

Bij het bepalen van een eigen standpunt betrek je de mening van anderen, maar je beslist zelf. Wie 'altijd overnemen' kiest, vergeet dat het jouw standpunt is.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

De functie bij een fragment

2

Een kenmerk bij een functie

3

Tekst en betekenis

4

Een standpunt onderbouwen

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die iets lastig vinden het fragment nog een keer beluisteren.

♪ MUZIEK EN MAATSCHAPPIJ

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Vraag je bij elk fragment af: waar zou je deze muziek verwachten?

• Luister naar ritme, dynamiek, zang en tempo: die verklappen de functie.

• Een muzikaal argument gaat over wat je hoort, niet over wie het zingt.

• Lees de titel en de vraag goed: een titel kan naar iets buiten de muziek verwijzen.