Verdieping biologie; immunochemie

• Biologie
• MBO
• Studiejaar 2

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Verdieping biologie 

Inhoud

Praktijk

Praktijk:  

• Bloedgroepen bepaling en ELISA
• Alkalische fosfatase

Theorie

Theorie: immunochemie, enzymkinetiek

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Examinering

Observatie

Praktijk: 

Je krijgt als examen een ELISA, bloedgroepbepaling of alkalische fosfatase.

Welke je krijgt, zie je pas bij binnenkomst op de dag van het examen

Tijdens het examen word je geobserveerd door de docent. 

Deze observatie is 50% van je eindbeoordeling.

Product

Van de praktijk wordt een meetrapport gemaakt.

Dit meetrapport wordt digitaal ingeleverd.

Dit meetrapport is 25% van je eindbeoordeling

Examengesprek

Dit betreft geen gesprek, maar een schtriftelijke toets over het uitgevoerde praktijkexamen. De schriftelijke toets gaat dan over een ELISA, Bloedgroepbepaling of alkalische fosfatase

Deze toets vormt 25% van de eindbeoordeling 

LET OP!

Alle onderdelen moeten voldoende zijn om te slagen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Immunologie

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Immunologie

Immunologie

De wetenschap die het afweersysteem/ immuunsysteem bestudeerd.

Dit systeem houdt indringers buiten of maakt de indringers in ons lichaam onschadelijk

Immunochemie

Analysetechnieken waarbij antistoffen/ antilichamen worden gebruikt als gereedschap

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Opbouw afweersysteem

A-specifieke afweersysteem

1ste lijns afweer

Ons lichaam heeft 3 barrieres tegen mogelijke indringers. 

• mechanische
• biologische
• chemische

2de lijns afweer

Als er toch indringers doordringen, schieten fagocyterende 

witte bloedcellen te hulp en ontstaat er een ontstekingsreactie. 

• Monocyten
• Neutrofiele granulocyten

Specifieke afweersysteem

Als de a-specifieke afweer de indringer niet onschadelijk kan maken, dan gaat plan B in werking. De specifieke afweer (lymfocyten) worden ingeschakeld. 

2 soorten lymfocyten:

• T-lymfocyten: ruimen geinfecteerde cellen op
• B-lymfocyten: maken antistoffen. Deze maken de indringer onschadelijk.

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

A-specifieke afweer:

De eosinofiele en basofiele granulocyt spelen een rol bij allergische reacties. 

Specifieke afweer:

De T-lymfocyt ruimt naast geïnfecteerde cellen ook kankercellen. 

Samenvattend

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Antistoffen/ antilichamen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Antigenen

Antigenen zijn lichaamsvreemde stoffen.

Deze stoffen zetten het immuunsysteem/ afweersysteem aan.

Als antigenen door onze natuurlijke                     breken en de fagocyten niet 'sterk' genoeg zijn, wordt het specifieke afweersysteem aangezet. De                       worden actief.

Antistoffen/ antilichamen worden aangemaakt

Lymfocyten

Welke type lymfocyt gaat antilichamen maken?

Barrieres

Welke barrieres ken je? 

Antilichaam

Antichamen zijn eiwitten die worden gemaakt door de geactiveerde 

B-lymfocyt. Er bestaan verschillende namen voor een  'antilichaam'. 

• Antistof
• Antilichaam
• Immuunglobuline (Ig)

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Van B-lymfocyt naar plasmacel

Stappen:

1: B-lymfocyt herkent geïnfecteerde cel.

2: B-lymfocyt wordt actief

3: Actieve B-lymfocyt gaat delen

4: Er ontstaan geheugen cellen

5: B-lymfocyt ontwikkeld tot plasmacel

6: Plasmacel maakt antistoffen

7: De antistoffen maken antigenen onschadelijk

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Typen antistoffen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Epitoop

De plek op het antigeen waar de antistof bindt

Immuuncomplex

= het complex dat gevormd wordt na binding van de antistof aan het antigeen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Samenvattend

• Geactiveerde B-lymfocyten worden plasmacellen 
• Plasmacellen produceren antilichamen
• Antilichamen zijn gericht tegen antigenen
• Antilichamen zijn heel specifiek!
• Er bestaan polyclonale en monoclonale antistoffen
• Qua opbouw kunnen Ig verschillen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Immunochemie

Analysetechnieken waarbij antistoffen/ antilichamen worden gebruikt als gereedschap.

• Bloedgroep bepalingen
• ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay)

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Antilichaam als gereedschap (anti-sera)

Monoclonale antistof productie

• Muis wordt ingespoten met antigeen (naar keuze)
• B-lymfocyten worden geactiveerd
• Plasmacellen ontwikkelen
• Muis wordt geofferd
• Plasmacellen fuseren met onsterfelijke tumorcellen
• Plasmacellen in lab doorkweken
• Gereedschap gemaakt en te koop!

Polyclonale antistof productie

• Proefdier wordt ingespoten met antigeen (naar keuze)
• Immuunreactie start
• Bloed wordt afgenomen
• Het serum van het proefdier bevat antistoffen
• Het serum is nu gereedschap geworden en te koop

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Analysetechnieken gebaseerd op de vorming van : 

Antigeen-antilichaam complex

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

I: Bloedgroepbepaling

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Wat weet je van bloedgroepen?

Samenstelling bloed 

Verschil tussen plasma en serum

Plasma: bloedvloeistof MET stollingseiwitten

Serum: bloedvloeistof ZONDER stollingseiwitten

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Uitvoeren op ery's en plasma patiënt

Isolatie rode erytrocyten en plasma

Een bloedgroepbepaling wordt uitgevoerd op erytrocyten en plasma

• Het bloed van de patient wordt gecentrifugeerd.
• Het plasma en witte bloedcellen worden gescheiden van de ery's
• Het plasma wordt apart gehouden
• De ery's worden opgenomen in Fysiologisch zout. Waarom? 

Moet uitgevoerd worden op een patiënt in geval van:

• Bloedtransfusie (patiënt ontvangt rode bloedcellen)
• Transplantatie

Bloedgroep bepaling

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

De ery's en plasma van de patiënt

De ery's van de patiënt bevatten antigenen en het plasma van dezelfde patiënt bevat antilichamen tegen antigenen die 

NIET op de ery's aanwezig zijn. Dit is erfelijk bepaald. 

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Praktijk: Vaststellen bloedgroep A

ABO bloedgroepen stelsel

Agglutinatie/ klontering

In de bloedgroepbepaling treedt agglutinatie op.

Dit is een 'samenklontering van ery's'.

Deze wordt veroorzaakt door de binding van antilichamen, aanwezig in het testserum, aan de bloedgroep antigenen op de ery's van de patiënt . 

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Nieuwe anti-sera worden getest op verschillende bloedgroepen. Welke uitslagen verwacht je?

Nieuwe test-ery's worden getest op plasma van verschillende bloedgroepen. Welke uitslagen verwacht je?

Opdracht: 

Hoe zien de uitslagen eruit voor het vaststellen van bloedgroep B, AB en O? 

Laat dit zien m.b.v. agglutinatie uitslagen in een schema zoals bij 'vaststellen bloedgroep A 

Tip: Maak gebruik van de sleepvragen'

Uitwerking opdracht

Tip:

Het plasma van een patiënt bevat geen antilichamen gericht tegen antigenen aanwezig op zijn eigen ery's!

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Rhesusstelsel: Rh factor (antigeen D)

Rode bloedcellen kunnen nog een antigeen op de ery's hebben.  

• De rhesusfactor (Rh) ook wel antigeen D genoemd. 
• Mensen die Rh negatief zijn, hebben van nature GEEN antilichamen in het plasma. Dit in tegenstelling tot de ABO bloedgroepen.
• Dit kan problemen geven bij zwangerschappen

Waarom?

Als moeder Rh- is en de eerste baby Rh+ en de moeder tijdens de eerste bevalling in aanraking komt met bloed van de baby, dan maakt ze antilichamen aan tegen antigeen D.

Bij een 2de zwangerschap waarbij de baby Rh+ is kunnen de antilichamen (IgG) de placenta passeren. 

Bij de baby ontstaat dan agglutinatie in het bloed.

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Praktijk: Vaststellen Rh-factor (antigeen D)

IgM

Pentameer = 10 bindingsplaatsen voor antigenen. 

Bij een pos reactie: Er ontstaat een netwerk van ery's die aan elkaar 'plakken'. Dit wordt agglutinatie genoemd. 

IgG

Monomeer: bevat 2 bindingsplaatsen

Bij een positieve reactie ontstaat er een netwerk van ery's. 

Dit wordt agglutinatie genoemd. 

Dit netwerk is 'zwakker' dan bij (IgM) en daardoor lastiger te zien. 

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Opdracht: 

Hoe zien de uitslagen eruit voor het vaststellen van bloedgroep AB⁺ en B^-

Laat dit zien m.b.v. agglutinatie uitslagen in een schema zoals bij 'vaststellen bloedgroep A 

Tip: Maak gebruik van de sleepvragen' en slide 

'Vaststellen Rh-factor'

Uitwerking opdracht

CCM: Coombs controle medium. Deze moet negatief zijn! 

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Opdracht: 

Van welke donor kan worden ontvangen? 

1: Vul het schema in.

2: Wat valt je op? 

3: Schrijf dit op in je eigen woorden

Uitwerking opdracht

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

II : ELISA

Enzyme Linked ImmonoSorbent Assay

ELISA

Snelle en specifieke analyse methode om:

• Antigenen of antilichamen aan te tonen in diverse monsters. Bv: Bloed, plasma, serum, voedsel, urine.
• Een immuuncomplex wordt gevormd op een vaste 'drager'. 
• Een enzymreactie zorgt voor aantoningsreactie
• Er onstaat een oplosbaar gekleurd product
• Spectrofotometrisch te meten
• Met blote oog waarneembaar

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Wat weet je van enzymen?

2 uitvoeringsvormen van de ELISA techniek

Conjugaat

Conjugaat: 

Antistof met daaraan gekoppeld een enzym.

Het enzym zorgt voor een kleurreactie. 

Het product is oplosbaar

Spectrofotometrisch te meten of met oog zichtbaar

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

• Wat is het verschil tussen een directe en indirecte ELISA? 

Kwantitatieve of kwalitatieve ELISA's

Hoeveel is aanwezig?

• Concentratie AL of Ag
• Hoeveel micro-organismen
• Meting m.b.v. spectrofotometer
• Is er verschil in kleursterkte?

 

Is er Ag of AL aanwezig?

Antwoord is alleen te beantwoorden met JA of NEE

• Ontstaat er kleur? 

AL: Antilichaam   Ag: Antigeen

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

Praktijk: Uitvoering ELISA

K0377 Verdieping biologie; Immunochemie

• Kan een 'antilichaam' ook antigeen zijn? 
• Teken een praktische schema waarmee in met een indirecte ELISA anilichamen aangetoond worden. 

0