Duurzaamheid

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 2

Duurzaamheid

MBO-KGT

4

4 DUURZAAMHEID / INTRODUCTIE

Past wel of niet bij mij:

• Als ik weet dat het beter is voor het milieu ga ik liever met de trein op vakantie dan het vliegtuig.

• Het liefst koop ik elke maand nieuwe kleding.

• Ik haal altijd de oplader uit het stopcontact als mijn telefoon opgeladen is.

• Ik douche minder lang dan ik zou willen om water en energie te besparen.

Wat vind jij?

• Maar wat is daarvoor nodig?

• Je weet wat natuurlijke hulpbronnen zijn en je kunt voorbeel-den geven van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen

• Je begrijpt hoe je de ecologische voetafdruk gebruikt om het verbruik van natuurlijke hulpbronnen te meten

• Je kunt uitleggen welke gevolgen duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen heeft voor het milieu.

4 DUURZAAMHEID / WERELD / 4.1 HET GEBRUIK VAN NATUURLIJKE HULPBRONNEN

4.1 Het gebruik van natuurlijke hulpbronnen

Hoe noemen we alles wat we uit de natuur halen om producten te maken?

natuurlijke hulpbronnen

Welke voorbeelden van natuurlijke hulpbronnen ken jij?

Bijv. hout, aardolie, metalen.

Welke natuurlijke hulpbronnen zie je op de kaart?

Cacao, hazelnoot, palmolie, suiker en vanille.

De aarde als schatkamer?

Wat houdt Earth Overshoot Day in?

Dat een land de grondstoffen voor dat jaar heeft verbruikt.

Welk land heeft volgens het figuur rechts als eerste al zijn grondstoffen verbruikt?

Qatar

En welk land als laatste?

Jamaica

Earth Overshoot Day

Welke twee soorten hulpbronnen zijn er?

• hernieuwbare hulpbronnen

• niet-hernieuwbare hulpbronnen

Welke voorbeelden van hernieuwbare hulpbronnen ken jij?

Bijv. water, zon en wind.

Waarom horen fossiele brandstoffen bij de niet-hernieuwbare hulpbronnen?

Omdat ze bij gebruik opraken.

Soorten hulpbronnen

Hoe komt het dat de wereldbevolking steeds meer natuurlijke hulpbronnen gebruikt?

• de wereldbevolking groeit

• mensen worden steeds welvarender

Je kunt meten hoeveel natuurlijke hulpbronnen een mens gemiddeld verbruikt, dit kun je doen met de:

ecologische voetafdruk

Hoeveel voetbalvelden aan hulp-bronnen heeft een mens bij een gelijke verdeling per jaar tot zijn beschikking?

vier voetbalvelden

Leven op grote voet

Gaan we op dit moment wel of niet duurzaam met de aarde om?

niet duurzaam

Hoe komt dat?

We gebruiken natuurlijke hulpbronnen sneller dan de aarde ze kan produceren (uitputting).

Dit heeft grote gevolgen voor onze leefomgeving, ook wel het:

milieu

Vind jij dat je duurzaam leeft?
Waarom wel/niet?

Duurzaam, of niet?

• Zo’n felblauwe kleur? Dat kan toch niet echt zijn?

• Je weet wat milieuverontreiniging is.

• Je begrijpt wat water-, bodem- en luchtverontreiniging is en hoe dit met elkaar samenhangt.

• Je kunt uitleggen wat de oorzaak van het versterkte broeikaseffect is.

4 DUURZAAMHEID / WERELD / 4.2 VERONTREINIGING VAN HET MILIEU

4.2 Verontreiniging van het milieu

Naast milieu-uitputting, is er ook sprake van milieuverontreiniging. Wat houdt dit in?

De vervuiling van de leefomgeving door de mens.

Welke voorbeelden van milieuverontreiniging ken jij?

Bijv. uitstoot van schadelijke stoffen bij productie, slechte verwerking van afval, uitstoot van gassen door auto’s en vliegtuigen.

Hoe kun je op de foto zien dat er sprake is van milieuverontreiniging?

Door de blauwe hond.

Milieuverontreiniging

Welke drie soorten milieuverontreiniging
onderscheiden we?

• bodemverontreiniging

• luchtverontreiniging

• waterverontreiniging

Welke soort verontreiniging zie je op
de foto?

luchtverontreiniging

Soorten milieuverontreiniging

Samenhang: bodem, lucht en water

Bodemverontreiniging zorgt voor luchtverontreiniging, omdat:

door verdamping de giftige stoffen uit het water de lucht in trekken.

Luchtverontreiniging zorgt voor waterverontreiniging, omdat:

in neerslag giftige stoffen kunnen zitten die in het water terechtkomen.

Waterverontreiniging zorgt voor bodemverontreiniging, omdat:

giftige stoffen uit water in grondwater terecht komen en dus in de bodem.

Welke broeikasgassen ken jij?

Bijv. CO2 en methaan

Welk broeikasgas is sterker, methaan of CO2?

methaan, wel 30 tot 70 keer zo sterk als CO2

De uitstoot van broeikasgassen is één van de oorzaken van:

klimaatverandering

Door deze extra broeikasgassen houdt de aarde meer warmte vast.
Dit noemen we het:

versterkt broeikaseffect

Broeikasgassen en klimaatverandering

Het versterkt broeikaseffect

• Maar wie zit te wachten op zoveel kledingstukken?

• Je begrijpt hoe kleding geproduceerd wordt en hoe dit samenhangt met dumping.

• Je kunt voorbeelden geven van de manieren waarop bedrijven meer kunnen doen aan mensenrechten.

• Je kunt uitleggen hoe de productieketen van kleding duurzamer kan worden.

4 DUURZAAMHEID / WERELD / 4.3 PROBLEMEN IN DE KLEDINGINDUSTRIE

4.3 Problemen in de kledingindustrie

In welke landen wordt kleding vooral geproduceerd?

In Oost-Aziatische landen: China, Myanmar, Bangladesh.

Waar komt kleding vandaan?

Hoe komt het dat er te veel kleding is?

• het wordt maar kort gedragen

• er wordt te veel geproduceerd

Wanneer deze overschotten gratis of voor bodemprijzen naar een ander land worden geëxporteerd noem je dit:

dumping

Slechts vijf procent van de in Ghana gedumpte kleding is van goede kwaliteit.
Wat gebeurt er denk je met de rest?

Die wordt verbrand of eindigt op grote afvalbergen.

Te veel kleding

Vanaf de jaren 1980 werd kleding steeds meer fast fashion.
Wat betekent dit?

Dat kleding steeds sneller vervangen wordt door een nieuwe collectie.

Waarom wordt er steeds meer kleding weggegooid door mensen?

• kleding wordt niet afgedragen

• kleding wordt niet gerepareerd

• kleding wordt weggegooid als het niet meer mooi is

Kleding: een wegwerpproduct?

Past wel of niet bij mij:

• Ik koop wekelijks nieuwe kleding.

• Ik gooi elke maand kleding weg.

• Ik laat kapotte kleding repareren.

• Ik ben bereid om meer te betalen voor kleding die langer meegaat

Discussie

Bron 16

Het recordtempo van productie zorgt voor problemen in de productieketen.
Hoe zie je dit terug?

Grondstoffenwinning: veel aardolie en water nodig, gebruik van gif.

Problemen bij kledingproductie

Werknemers: werken wel 60 uur per week en worden niet goed behandeld. Werkgevers hebben geen oog voor mensenrechten.

Transport: kledingstukken worden van hot naar her getransporteerd.

Hoe proberen bedrijven duurzamer te produceren?

• minder vervuilende verfstoffen gebruiken

• afvalstoffen hergebruiken als grondstoffen

Sommige bedrijven doen alsof ze heel milieubewust zijn, maar in werkelijk-heid valt het tegen. Dit noem je:

greenwashing

Kleine verbeteringen

4 DUURZAAMHEID / WERELD / LANDENVERGELIJKING

China en Zwitserland

• Hoe kan dat?

• Je weet wat monocultuur is.

• Je begrijpt wat de voor- en nadelen zijn van intensieve veehouderij en monocultuur.

• Je kunt uitleggen waarom biologische landbouw positief is voor het ecosysteem.

4.4 Landbouw en milieu

Na de Tweede Wereldoorlog groeide de bevolking snel. Hierdoor steeg de voedselproductie.
Maar hoe moderniseerde Nederland de landbouw?

• ruilen van kleine stukken land om grote stukken landbouwgrond te krijgen

• specialiseren in één gewas (plantensoort)

• veel tegelijk verbouwen, met
  behulp van kunstmest

• snel oogsten door gebruik machines

Landbouw in Nederland

Slide titel

https://schooltv.nl/video-item/hoe-voedt-nederland-de-wereld-kampioen-in-zaadveredeling-en-glastuinbouw

4 DUURZAAMHEID / WERELD / 4.4 LANDBOUW EN MILIEU

Hoe noem je het op grote schaal verbouwen van hetzelfde gewas?

monocultuur

Door de monocultuur raakt de grond voedingsstoffen kwijt en wordt het minder vruchtbaar. Dit noem je:

bodemdegradatie

Op welke manieren kan bodem-degradatie nog meer voorkomen?

Door langdurige droogte of het gebruik van zware machines.

Verdwijnen van voedingsstoffen

Massa productie

Hoe zie je dat er sprake is van intensieve veehouderij?

Intensieve veehouderij

Wat zijn voordelen van de intensieve veehouderij?

Er kan veel en goedkoop worden geproduceerd.

Wat zijn nadelen van de intensieve veehouderij?

• vrijkomen van stikstof en methaan

• veel import van veevoer

• dieren hebben weinig ruimte en daglicht

Gevolgen intensieve veehouderij

Wat is een ecosysteem?

Een verzameling van planten en dieren die samen een geheel vormen.

Welke gevolgen heeft intensieve landbouw voor het ecosysteem?

• schade door bestrijdingsmiddelen

• weinig variatie van dieren en gewassen

Gevolgen voor het milieu

Wat is een vorm van duurzame landbouw?

biologische landbouw

Bij biologische landbouw is er meer aandacht voor:

• dierenwelzijn

• een gezonde bodem

• een kleinere ecologische voetafdruk

Zou jij biologische producten kopen, ook als die wat duurder zijn?

Duurzame landbouw

• Wat heeft het dan voor zin?’

• Je weet wat recycling is en je kunt hier een aantal voorbeelden bij noemen.

• Je begrijpt hoe de energietransitie zorgt voor een gezonder milieu.

• Je kunt uitleggen waarom Nederland toewerkt naar een circulaire economie.

4.5 Op naar een circulaire economie

Waarom is op de bron ‘jezelf’ doorgekrast en vervangen?

Omdat veel bedrijven nog niet duurzaam produceren.

Een betere wereld begint bij …

Wat is een goede manier om te zorgen voor minder afval?

recyclen

Welke producten worden in Nederland gerecycled?

Bijv. glas, papier, blikjes, groen, plastic.

Waarom recyclen mensen nog niet altijd?

Omdat ze denken dat het afval op een grote hoop gegooid wordt.

Hergebruik

Wat wordt naast papier en plastic nog meer bij afvalscheidingsstations ingezameld?

Groot afval zoals onderdelen van wasmachines.

Wat wordt met deze onderdelen gedaan?

Die worden hergebruikt in nieuwe apparaten.

Recyclen kost ook energie. Sommige mensen proberen daarom zonder afval te leven. Dit noem je:

zero waste

Van recycling naar …

Hoe noemen we energie die schoon opgewekt is?

duurzame energie

Een groot deel van de Nederlandse energie is nog niet schoon.
Er moet dus gewerkt worden aan de energietransitie.
Wat is dat?

De overgang van energie uit fossiele brandstoffen naar duurzame energie.

Welke vormen van duurzame energie zijn voor Nederland belangrijk?

• windenergie

• zonne-energie

Een stapje verder

Naast vermindering van de uitstoot wil Nederland een volledig duurzame economie hebben.
Dit noem je:

circulaire economie

Waarom is dit zo belangrijk voor Nederland?

• circulaire producten kunnen makkelijker gerepareerd en gerecycled worden

• er wordt zuiniger met grond-
  stoffen omgegaan

• er is minder uitstoot

Een duurzame economie

Kijkplaat