Titel en tussenkopjes

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 1

Titel, alinea's
en tussenkopjes

vinden in een
tekst

Vmbo 1bk

De opening kan aansluiten op het vuurwerkfragment. Verbind daarna het geluid met het onderwerp van de tekst: oud en nieuw over de hele wereld.

Dit ga ik leren

• Ik kan een titel aanwijzen in een tekst.

• Ik weet hoeveel alinea's een tekst heeft.

• Ik kan de tussenkopjes aanwijzen.

• Ik kan een passend tussenkopje verzinnen bij een alinea.

Waar denk je aan bij dit geluid?

Gebruik de woorden uit de woordwolk om de stap te maken naar tekstkenmerken én het onderwerp van de tekst: eten met oud en nieuw over de hele wereld.

Dit ga ik leren

• Ik kan een titel aanwijzen in een tekst.

• Ik weet hoeveel alinea's een tekst heeft.

• Ik kan de tussenkopjes aanwijzen.

• Ik kan een passend tussenkopje verzinnen bij een alinea.

Wat is een titel?

• De titel staat helemaal bovenaan de tekst.

• De titel vertelt waar de tekst over gaat.

• Vaak staat de titel in grotere of dikkere letters.

Benadruk dat een titel kort is en meteen het onderwerp laat zien. Wijs ook op het vraagteken en uitroepteken: dat maakt de titel opvallend.

Waar staat de titel meestal?

A

Bovenaan

B

Middenin

C

Onderaan

D

Naast de foto

Toetst het herkennen van de titel. De foute opties zijn plekken die leerlingen soms noemen als ze alleen naar de lay-out kijken.

Vul de goede woorden in

De titel staat bovenaan de tekst. Die vertelt waar de tekst over gaat.

titel

tekst

alinea

tussenkopje

onderwerp

zeven

De drie kernwoorden uit dit blok komen terug: titel, tekst en de voorbeeldtitel Oliebollen? Druiven!

Waar staat de titel?

Teken een pijl en zet daarbij het woord titel.
Doe het zo dat je de tekst nog kan lezen!

Titel

Doe het zo:

Wat is een alinea?

• Een alinea is een stukje tekst.
  

• Elke alinea gaat over een deel van het onderwerp.
  

• Een nieuwe alinea begint op een nieuwe regel. De ruimte ertussen noem je een witregel.
  
  Waarom zijn er alinea's?

• Zo blijft een tekst overzichtelijk.

Gebruik het woord 'tekstblok' als extra steun, maar blijf steeds het woord 'alinea' herhalen.

Hoeveel alinea's heeft de tekst?

A

5

B

6

C

7

D

8

Controleert het tellen van tekstblokken. Verwijs zo nodig terug naar de opsomming met 7 alinea's.

Vul de goede woorden in

Een alinea is een stukje tekst. De tekst heeft 7 alinea's.

alinea

7

titel

3

feest

kopje

Laat leerlingen de woorden koppelen aan de structuur van de tekst: alinea, aantal alinea's en onderwerp per alinea.

Hoeveel alinea's heeft de tekst?

De tekst heeft 7 alinea's:

1. Inleiding met de titel en het onderwerp

2. Uitleg over eten met oud en nieuw

3. Druiven in Spanje

4. Oesters in Frankrijk

5. Linzen in Tsjechië

6. Barbecue in Australië

7. Korte afsluiting

De eerste korte regels onder de titel horen bij de eerste alinea. Help leerlingen om echt de tekstblokken te tellen.

Waar staan de alinea's?

Doe het zo dat je de tekst nog kan lezen!

Titel

Doe het zo:

1

2

3

4

5

6

7

Wat zijn tussenkopjes?

• Een tussenkopje is een kleine titel boven een alinea.

• Een tussenkopje vertelt waar die alinea over gaat.

Waarom zijn er tussenkopjes?

• Zo kun je snel zien wat je gaat lezen.

• Tussenkopjes maken een tekst duidelijker.

Tussenkopjes in deze tekst

In de tekst staan al drie tussenkopjes:

• Druiven in Spanje

• Oesters in Frankrijk

• Linzen in Tsjechië

Deze tussenkopjes vertellen meteen over welk land en welk eten de alinea gaat.

Wijs erop dat de tussenkopjes steeds dezelfde vorm hebben: eten + land. Dat helpt bij het herkennen van structuur.

Waar staat de tussenkopjes?

Teken 3 pijlen en zet daarbij het woord tussenkopje.
Doe het zo dat je de tekst nog kan lezen!

Titel

Doe het zo:

1

2

3

4

5

6

7

Tussenkopje

Tussenkopje

Tussenkopje

Hoe kan je het onderwerp van de tekst vinden?

1.Titel lezen

Onderwerp van een tekst vinden

2. Illustratie/afbeelding bekijken

3. Tussenkopjes lezen

4. Inleiding lezen

5. Vraag jezelf: waar gaat de tekst over?

Wat is het onderwerp van de tekst?

A

Answer A

B

Answer B

C

Answer C

D

Answer D

Waar gaat deze tekst over?

De tekst gaat over eten met oud en nieuw in verschillende landen. Je leest dat mensen niet overal oliebollen en appelflappen eten. In sommige landen horen andere gerechten bij de jaarwisseling.

Koppel hier titel en onderwerp aan elkaar: de titel helpt je snel begrijpen waar de tekst over gaat.

Tijd om de tekst in te duiken!

Lees de hele tekst op jouw eigen tempo.

Zitten er woorden tussen die je niet kent? Geef dit aan bij jouw docent.

Maak zichtbaar dat de middenstukken van de tekst steeds hetzelfde soort informatie geven: land + eetgewoonte.

Hoe verzin je een tussenkopje?

• Lees de alinea goed.

• Zoek de belangrijkste woorden.

• Bedenk in een paar woorden waar de alinea over gaat.

• Houd het tussenkopje kort en duidelijk.

Alinea 6 heeft geen tussenkopje. Er staan .........
jij gaat een tussenkopje bedenken bij deze alinea.

Noem dat een tussenkopje geen hele zin hoeft te zijn. Een korte woordgroep is vaak beter.

Welk tussenkopje heb jij bedacht voor alinea 6?

Een passend tussenkopje

De alinea over Australië gaat over zomer, strand, barbecue en vuurwerk. Een passend tussenkopje is bijvoorbeeld: Barbecue in Australië. Dat past goed, want het lijkt op de andere tussenkopjes in de tekst.

Laat zien dat dit tussenkopje goed is omdat het dezelfde opbouw gebruikt als de andere tussenkopjes: gerecht of eten + land.

Goede en minder goede kopjes

• Goed: Barbecue in Australië

• Goed: Oud en nieuw in Australië

• Minder goed: Leuk feest

• Minder goed: Daar is het zomer en is er vuurwerk op het strand

Een goed tussenkopje is kort en duidelijk.

Benadruk dat 'Leuk feest' te vaag is en de lange zin te veel vertelt. Een tussenkopje moet snel leesbaar zijn.

Vul de goede woorden in

Een tussenkopje is een klein kopje boven een alinea. Het moet kort en duidelijk zijn. Bij Australië past Barbecue in Australië goed.

tussenkopje

kort

Barbecue in Australië

titel

lang

Leuk feest

onderaan

Herhaalt de kern: wat een tussenkopje is, hoe het moet zijn en welk voorbeeld goed past.

Waar let jij op bij een goed tussenkopje?

Goede antwoorden noemen dat je naar belangrijke woorden kijkt, de alinea goed leest en het kopje kort en duidelijk houdt.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen in eigen woorden noemen wat ze hebben geleerd, bijvoorbeeld titel aanwijzen, alinea's tellen of tussenkopjes herkennen/verzinnen.

Wat hielp jou het best bij deze les?

Verwachte antwoorden gaan over wat hielp: voorbeeld zien, samen tellen, tussenkopjes vergelijken, kernwoorden zoeken.

Woorden om te kennen

titel - de naam van een tekst

tekst - woorden die samen informatie geven

alinea - een stukje tekst over een deel van het onderwerp

tussenkopje - een klein kopje boven een alinea

onderwerp - waar de tekst over gaat

inleiding - het begin van de tekst

afsluiting - het einde van de tekst