Beeld en opmaak (Nederlands vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining: de functie van titel, kopjes, foto, bijschrift, vette letters, schema en hyperlink benoemen en citeren. Met stappenplan, drie eigen leesteksten en 6 examenvragen.

Voorpagina van het Haarlems Dagblad met een grote foto en een kop

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Examentraining

Beeld en opmaak: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Cees de Boer / Noord-Hollands Archief via Wikimedia Commons, CC0

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Wat ga je kunnen?

Ik kan bij een examenvraag de functie van titel, kopjes, beeld, lettertype, schema of hyperlink benoemen.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees de vraag: om welk onderdeel van de opmaak gaat het?

• 2. Zoek het onderdeel: kijk naar titel, kopjes, foto, letters, schema of link.

• 3. Vraag jezelf af: wat doet dit onderdeel voor de lezer?

• 4. Kies of schrijf: noem de functie, niet alleen 'het is mooi'.

• 5. Controleer: past je antwoord echt bij dit onderdeel in de tekst?

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Vraagtype 1: titel en tussenkopjes

• Vraag: 'Wat is de functie van de titel?'

• De titel hoort bij de hele tekst, een tussenkopje bij één stuk.

• Zoek je iets? Lees eerst alleen de tussenkopjes.

• Een citeervraag: schrijf het kopje letterlijk over.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Tekst 1: Op zoek naar een stageplek

Eerst een plan maken

(1) In het derde jaar ga je stage lopen. Dat lijkt ver weg, maar je kunt het beste vroeg beginnen. Bedenk eerst wat je leuk vindt: werken met mensen, met dieren of met je handen? Schrijf drie beroepen op die bij je passen.

Bedrijven bellen

(2) Daarna zoek je bedrijven in de buurt. Veel leerlingen vinden bellen spannend. Schrijf daarom van tevoren op wat je gaat zeggen. Noem je naam, je school en de reden van je telefoontje.

(3) Krijg je een nee? Dat is normaal. Bel gewoon het volgende bedrijf.

Een goede indruk maken

(4) Op je eerste dag is de eerste indruk belangrijk. Kom op tijd, zeg netjes goedemorgen en stel vragen als je iets niet snapt. Dan krijg je vanzelf meer vertrouwen.

Eigen tekst voor Examenstof

Titel: Op zoek naar een stageplek. Drie tussenkopjes (in vet). Alinea 2 en 3 horen allebei bij het kopje Bedrijven bellen.

Wat is de functie van de titel van tekst 1?

A

Alleen het eerste deel van de tekst noemen

B

Uitleggen wat een stageplek kost

C

Zeggen waar de hele tekst over gaat

D

Laten zien wie de tekst heeft geschreven

De titel kondigt het onderwerp van de hele tekst aan. Verwachte fout: alleen het eerste deel, omdat het eerste kopje over plannen gaat.

Citeer het tussenkopje dat bij alinea 4 hoort.

Modelantwoord (1 punt): Een goede indruk maken. Niet goed: een zin uit alinea 4, of de titel van de tekst. Verwachte fout: 'Bedrijven bellen', het kopje erboven.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Vraagtype 2: foto, bijschrift en letters

• Vraag: 'Wat is de functie van de foto?'

• Noem wat de foto voor de lezer doet: laten zien, uitleggen of aandacht trekken.

• Vet of hoofdletters: de lezer mag dit niet missen.

• Het bijschrift zegt wat je op de foto ziet.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Tekst 2: Een middag in de escape room

(1) Sportcentrum Het Vlot heeft sinds kort een escape room. Een groepje van vier leerlingen mocht hem als eerste proberen.

(Foto: vier leerlingen zoeken samen een code in de escape room van Het Vlot.)

(2) De opdracht is simpel: kom binnen zestig minuten de kamer uit. Daarvoor moet je raadsels oplossen. Een van de raadsels was een kluis met een cijfercode.

(3) 'We moesten echt samenwerken', vertelt Sam (15). 'Als iemand niet luistert, verpest het voor de rest.'

(4) LET OP: je mag je telefoon niet gebruiken in de kamer. Die laat je dus achter in een kluisje.

Eigen tekst voor Examenstof

Op de plek van de foto staat het bijschrift (regel tussen haakjes). LET OP staat in het echt vet. Een fictieve tekst.

Wat is de functie van de foto bij tekst 2?

A

Uitleggen hoe je een kluis opent

B

Vertellen hoe lang het spel duurt

C

Laten zien wat de leerlingen doen in de escape room

D

Laten zien hoe duur de escape room is

Het bijschrift zegt wat je ziet: leerlingen die samen een code zoeken. Verwachte fout: hoe lang het spel duurt, omdat dat in alinea 2 staat en niet op de foto.

Waarom staat 'LET OP' vetgedrukt?

LET OP: je mag je telefoon niet gebruiken in de kamer.

A

De lezer moet dit zeker niet missen

B

Het is de titel van de tekst

C

Het is een zin van Sam

D

Het is een bijschrift bij de foto

Vet of hoofdletters trekken de aandacht naar een belangrijke regel. Verwachte fout: een zin van Sam, omdat alinea 3 ervoor ook een persoon laat praten.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Vraagtype 3: schema en hyperlink

• Vraag: 'Waar vind je ...?' of 'Welke hyperlink gebruik je?'

• Schema: zoek eerst de kolom, dan de rij.

• Een hyperlink brengt je naar meer informatie of een formulier.

• In een examentekst staat een link tussen vierkante haken.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Tekst 3: Open dag

Menu: [Home] | [Opleidingen] | [Open dag] | [Contact]

Open dag op Vmbo Windroos

(1) Kom op zaterdag naar onze open dag en kijk rond op school. In het schema zie je wat er gebeurt.

Tijd | Onderdeel | Plek

10.00 uur | Welkomstwoord | Aula

11.00 uur | Proeflessen techniek | Lokaal 12

12.00 uur | Rondleiding | Hal

(2) Wil je erbij zijn? [Meld je hier aan] voor de open dag. Meer over de vakken lees je bij [Opleidingen].

Eigen tekst voor Examenstof, school is fictief

Een internetpagina: bovenaan een menu, een schema en doorklikpunten. Tekst tussen vierkante haken is een hyperlink.

Waar volg je de proeflessen techniek?

A

In de aula

B

In de hal

C

In lokaal 11

D

In lokaal 12

Zoek in de kolom Onderdeel Proeflessen techniek en lees de kolom Plek. Verwachte fout: de aula, de plek in de eerste rij.

Citeer de hyperlink waarmee je je aanmeldt.

Modelantwoord (1 punt): Meld je hier aan. Niet goed: 'Opleidingen', want dat is een link naar informatie over de vakken. Verwachte fout: de hele zin overschrijven.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Titel en tussenkopjes

2

Foto en bijschrift

3

Vet en andere letters

4

Schema en hyperlink

Bespreek de uitkomst en oefen het gekozen vraagtype nog een keer met een korte tekst.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · OPMAAK

Tips voor op het examen

• Lees eerst de vraag: dan weet je welk onderdeel je moet bekijken.

• Schrijf bij 'functie' altijd wat het onderdeel voor de lezer doet.

• Zoek je iets? Lees eerst de kopjes en daarna alleen dat stuk.

• Bij een schema: eerst de kolomkop, dan de rij, dan het vakje.