6
Moleculen
Paragraaf 6.1
Deeltjesmodel
Een maiskorrel in een hete pan knapt open tot popcorn. Wat gebeurt er binnenin de korrel?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
6
Moleculen
Paragraaf 6.1
Deeltjesmodel
Een maiskorrel in een hete pan knapt open tot popcorn. Wat gebeurt er binnenin de korrel?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.1 Deeltjesmodel. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
6.1 Deeltjesmodel
Leerdoelen
6.1.1
Je kunt uitleggen dat alle stoffen uit heel kleine deeltjes bestaan: moleculen.
6.1.2
Je kunt vertellen dat moleculen altijd bewegen, en sneller als het warmer is.
6.1.3
Je kunt met het deeltjesmodel uitleggen waarom een stof uitzet als hij warm wordt.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Kleurstof in koud en warm water
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Startvraag
Popcorn maken
In een maiskorrel zit een beetje water. Als je de korrel verhit, knapt hij open.
Wat zorgt daarvoor?
De korrel droogt uit
Het water wordt damp en duwt
De schil wordt zacht
De lucht in de pan duwt
Het water in de korrel wordt heet en verandert in damp. De moleculen bewegen dan heel snel en duwen hard tegen de schil. Op een gegeven moment knapt de schil open. Vraag aan het eind van de les nog eens: kun je het nu uitleggen met moleculen? Image credit: Alex Munsell, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Alles bestaat uit moleculen
Water, suiker, lucht: elke stof bestaat uit heel kleine deeltjes. Die deeltjes heten moleculen.
Moleculen zijn zo klein dat je ze zelfs met een microscoop uit de klas niet ziet.
Elke stof heeft zijn eigen soort moleculen.
Alle watermoleculen zijn hetzelfde.
Suikermoleculen zijn anders dan watermoleculen.
Tussen de moleculen zit lege ruimte.
Laat leerlingen drie stoffen uit het lokaal noemen. Elke stof heeft eigen moleculen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Het deeltjesmodel
Een model is een eenvoudige voorstelling van iets wat je niet kunt zien. In het deeltjesmodel geldt:
Kleine deeltjes
Elke stof bestaat uit moleculen. In een tekening maak je er bolletjes van.
Altijd in beweging
Moleculen staan nooit stil. Hoe warmer het is, hoe sneller ze bewegen.
Ze trekken elkaar aan
Moleculen trekken elkaar een beetje aan. Daardoor blijven ze bij elkaar.
Teken op het bord een paar bolletjes met pijltjes. Benadruk: het is een model, echte moleculen zijn geen gekleurde balletjes. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
1
Welke uitspraak over moleculen klopt?
Moleculen staan stil als het koud is
Moleculen kun je zien met een loep
Moleculen bewegen altijd
Moleculen bewegen altijd, ook als het koud is. Dan gaan ze alleen langzamer. Met een loep of een microscoop uit de klas zijn ze veel te klein om te zien.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Kleur verspreidt zich vanzelf
Doe een druppel kleurstof in water. Ook zonder roeren verspreidt de kleur zich door het hele glas.
Dat komt doordat de moleculen steeds bewegen en tegen elkaar botsen. Zo raken ze vanzelf gemengd. Dit heet diffusie.
In warm water gaat het sneller.
Diffusie zie je ook bij geur: parfum of de geur van patat ruik je door de hele ruimte. Image credit: Gepsimos, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Practicum
Kleurstof in koud en warm water
Doel: Je onderzoekt of kleurstof zich sneller verspreidt in warm water dan in koud water.
Je hebt nodig
2 bekerglazen
koud water
warm water uit de kraan
kleurstof
pipet
stopwatch
Zo doe je het
Vul het ene glas met koud water en het andere met warm water.
Wacht tot het water stil staat.
Doe in elk glas tegelijk één druppel kleurstof.
Roer niet. Kijk elke minuut en schrijf op wat je ziet.
In welk glas is de kleur het eerst overal?
Verwachting: in warm water is de kleur veel eerder overal. Daar bewegen de moleculen sneller. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
2
Je spuit parfum in een hoek van de kamer. Even later ruik je het aan de andere kant. Hoe komt dat?
De parfummoleculen bewegen door de lucht
De parfummoleculen worden groter
De luchtmoleculen staan stil
Parfummoleculen bewegen en botsen tegen luchtmoleculen. Zo verspreiden ze zich door de kamer: diffusie. Ze worden niet groter.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Uitzetten door warmte
Als een stof warmer wordt, bewegen de moleculen sneller. Ze botsen harder en duwen elkaar verder weg.
De ruimte tussen de moleculen wordt groter. Daardoor zet de stof uit: hij neemt meer ruimte in.
Let op:
De moleculen zelf worden niet groter.
Er komen geen moleculen bij.
Koelt de stof af, dan krimpt hij weer.
Voorbeeld uit het dagelijks leven: een metalen deksel dat vastzit op een glazen pot krijg je makkelijker los onder warm water. Het metaal zet meer uit dan het glas. Image credit: LessonUp
Vul de goede woorden in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
3
Als je een stof verwarmt, bewegen de moleculen sneller.
De ruimte tussen de moleculen wordt groter.
De moleculen zelf blijven even groot.
Sneller, groter, groot. Veel leerlingen denken dat de moleculen zelf groter worden. Dat is niet zo: alleen de ruimte ertussen groeit.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een opgeblazen ballon ligt in de zon en wordt dikker. Leg met het deeltjesmodel uit hoe dat komt.
Steropdracht. De lucht in de ballon wordt warmer. De luchtmoleculen bewegen sneller en botsen harder tegen de binnenkant van de ballon. De ruimte tussen de moleculen wordt groter, dus de lucht zet uit en de ballon wordt dikker. Een goed antwoord noemt: warmer, sneller bewegen, meer ruimte ertussen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
V E R D E R K I J K E R
Bewijs dat moleculen bewegen
In 1827 keek Robert Brown door een microscoop naar kleine deeltjes uit stuifmeel in water. Ze schoten steeds schokkerig heen en weer.
Later legde Albert Einstein uit waarom: watermoleculen botsen steeds tegen die deeltjes aan. Dit heet de brownse beweging.
Robert Brown was een Schotse plantkundige. Einstein publiceerde zijn verklaring in 1905. Doorvragen: waarom bewegen de deeltjes schokkerig en niet in een rechte lijn? Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.1.1 Stoffen bestaan uit moleculen
6.1.2 Moleculen bewegen altijd
6.1.3 Uitzetten uitleggen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp