6
Moleculen
Paragraaf 6.1
Deeltjesmodel
Waarom knapt een maiskorrel open in een hete pan? Het antwoord zit in deeltjes die je nooit kunt zien.
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
6
Moleculen
Paragraaf 6.1
Deeltjesmodel
Waarom knapt een maiskorrel open in een hete pan? Het antwoord zit in deeltjes die je nooit kunt zien.
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.1 Deeltjesmodel. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
6.1 Deeltjesmodel
Leerdoelen
6.1.1
Je kunt uitleggen wat een molecuul is en dat elke stof zijn eigen soort moleculen heeft.
6.1.2
Je kunt de regels van het deeltjesmodel noemen en gebruiken.
6.1.3
Je kunt diffusie uitleggen en zeggen welke invloed de temperatuur heeft.
6.1.4
Je kunt uitzetten en krimpen verklaren met het deeltjesmodel.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Diffusie in koud en warm water meten
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Startvraag
Popcorn maken
In een maiskorrel zit een beetje water. In een hete pan knapt de korrel open.
Wat gebeurt er met de watermoleculen?
Ze bewegen sneller en duwen harder
Ze worden groter
Ze verdwijnen uit de korrel
Ze veranderen in zetmeel
Startvragen maken voorkennis zichtbaar. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Het water wordt damp. De moleculen bewegen dan veel sneller en hebben veel meer ruimte nodig. Ze duwen tegen de harde schil tot die openknapt. B is de bekendste misvatting: moleculen worden niet groter als ze warmer worden. Image credit: Alex Munsell, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Moleculen
Elke stof bestaat uit heel kleine deeltjes: moleculen. Een molecuul is het kleinste deeltje van een stof dat nog die stof is.
Elke stof heeft zijn eigen soort moleculen. Alle watermoleculen zijn gelijk aan elkaar en verschillen van alcoholmoleculen.
Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen.
Een mengsel bevat twee of meer soorten moleculen.
Tussen de moleculen is lege ruimte.
Koppel aan paragraaf 2.1: zuivere stoffen en mengsels. Met het deeltjesmodel zie je nu het verschil op het niveau van de deeltjes. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
De regels van het deeltjesmodel
Moleculen zijn te klein om te zien. Daarom gebruik je een model met drie regels.
Eigen moleculen
Elke stof heeft zijn eigen soort moleculen, met een eigen grootte en massa.
Altijd in beweging
Moleculen bewegen altijd. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller ze bewegen.
Aantrekkingskracht
Moleculen trekken elkaar aan. Hoe dichter bij elkaar, hoe sterker die kracht.
De temperatuur van een stof is een maat voor hoe snel de moleculen gemiddeld bewegen. Dat verband komt in 6.2 en in hoofdstuk 7 terug. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
1
Water en alcohol zijn allebei kleurloze vloeistoffen. Wat weet je zeker over hun moleculen?
Ze zijn hetzelfde
Ze zijn even groot
Ze zijn verschillend
Ze bewegen even snel
Twee verschillende stoffen hebben verschillende moleculen, ook als ze er hetzelfde uitzien. Of ze even snel bewegen of even groot zijn, weet je niet.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Diffusie
Een druppel kleurstof verspreidt zich zonder roeren door het water. De moleculen van water en kleurstof bewegen kriskras en botsen steeds. Zo mengen ze vanzelf: diffusie.
In warm water bewegen de moleculen sneller, dus gaat diffusie sneller. In een gas gaat het sneller dan in een vloeistof.
Diffusie in vaste stoffen gaat zo langzaam dat je het in de klas niet ziet. Doorvragen: waarom ruik je verse koffie in het hele huis? Image credit: Gepsimos, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Practicum
Diffusie in koud en warm water
Doel: Je meet hoe lang het duurt tot kleurstof zich over het water verspreidt bij verschillende temperaturen.
Je hebt nodig
3 bekerglazen
ijswater, kraanwater en warm water
thermometer
kleurstof en pipet
stopwatch
Zo doe je het
Vul de drie glazen met evenveel water van verschillende temperatuur.
Meet en noteer de temperatuur van elk glas.
Doe in elk glas één druppel kleurstof en start de stopwatch. Roer niet.
Stop de tijd zodra de kleur overal gelijk lijkt.
Zet temperatuur en tijd in een tabel en trek een conclusie.
Hoe hoger de temperatuur, hoe korter de tijd. Bespreek ook meetfouten: wanneer is de kleur overal gelijk? Laat leerlingen daar vooraf een afspraak over maken. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
2
Je hangt een theezakje in koud water en een in heet water. Waar kleurt de thee het snelst, en waarom?
koud: moleculen zitten dichter bij elkaar
heet: de moleculen worden groter
even snel: de moleculen zijn gelijk
heet: de moleculen bewegen sneller
In heet water bewegen de moleculen sneller, dus mengen de stoffen uit de thee sneller met het water. B noemt het goede glas, maar met een foute reden: moleculen worden niet groter.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Uitzetten en krimpen
Verwarm je een stof, dan bewegen de moleculen sneller. Ze botsen harder en de gemiddelde afstand tussen de moleculen wordt groter. De stof zet uit. Bij afkoelen krimpt hij.
De moleculen zelf veranderen niet: ze worden niet groter en er komen er geen bij. De massa blijft dus gelijk.
Voorbeelden: de vloeistof in een thermometer stijgt, en bruggen hebben voegen zodat ze in de zomer ruimte hebben om uit te zetten.
Doorvragen: wat gebeurt er met de dichtheid als een stof uitzet? De massa blijft gelijk en het volume wordt groter, dus de dichtheid wordt kleiner (koppeling met 2.4). Image credit: LessonUp
Vul aan wat er bij het verwarmen van een stof gebeurt.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
3
De moleculen bewegen sneller.
De afstand tussen de moleculen wordt groter.
Het volume van de stof wordt groter.
De massa van de stof blijft gelijk.
Sneller, groter, groter, gelijk. Het aantal moleculen verandert niet, dus de massa ook niet.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een lege fles met een slappe ballon op de hals zet je in heet water. De ballon gaat rechtop staan. Verklaar dit in stappen.
Steropdracht. Stappen: 1. De lucht in de fles wordt warmer. 2. De luchtmoleculen bewegen sneller en botsen harder. 3. De afstand tussen de moleculen wordt groter: de lucht zet uit. 4. De lucht past niet meer in de fles en duwt de ballon omhoog. Doorvragen: wat gebeurt er als je de fles daarna in ijswater zet? De lucht krimpt en de ballon wordt weer slap.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
V E R D E R K I J K E R
Hoe koud kan het worden?
Hoe kouder een stof, hoe langzamer de moleculen bewegen. Bij min 273 °C bewegen ze zo weinig als het maar kan. Kouder kan niet: dit heet het absolute nulpunt.
In laboratoria komen onderzoekers er tot op een heel klein stukje van een graad bij.
Het absolute nulpunt is precies min 273,15 °C, of 0 kelvin. In de bovenbouw rekenen leerlingen met de kelvinschaal. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.1.1 Wat een molecuul is
6.1.2 Regels van het deeltjesmodel
6.1.3 Diffusie en temperatuur
6.1.4 Uitzetten en krimpen verklaren
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp