2.2 Werkloos

• New lesson editor
• Bedrijfseconomie
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 6

Vormen van werkloosheid

Open met het idee dat werkloosheid niet één oorzaak heeft. Deze les laat zien dat economen verschillende typen onderscheiden omdat beleid en oplossingen per type verschillen.

Leerdoel

Ik kan regionale, seizoens-, structurele en frictiewerkloosheid onderscheiden en verklaren welke economische oorzaken en kenmerken bij elk type horen.

Werkloosheid op de arbeidsmarkt

Werkloosheid ontstaat wanneer mensen willen en kunnen werken, maar geen baan hebben.

Op de arbeidsmarkt komen vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samen.

Als vraag en aanbod niet goed op elkaar aansluiten, kan werkloosheid ontstaan.

Economen onderscheiden verschillende vormen, omdat de oorzaken niet hetzelfde zijn.

Leg kort uit dat het steeds gaat om een mismatch op de arbeidsmarkt, maar dat die mismatch heel verschillend kan zijn: plaats, tijd, vaardigheden of overgang tussen banen.

Vier hoofdvormen

• Regionale werkloosheid: verschil tussen gebieden

• Seizoenswerkloosheid: terugkerende pieken en dalen

• Structurele werkloosheid: blijvende veranderingen

• Frictiewerkloosheid: tijdelijke overgang tussen banen

Kortdurend of langdurig

Niet elke vorm van werkloosheid duurt even lang.

• Frictiewerkloosheid is vaak kortdurend.

• Seizoenswerkloosheid keert terug, maar is per periode tijdelijk.

• Regionale werkloosheid kan langer duren als mensen niet makkelijk verhuizen of reizen.

• Structurele werkloosheid is vaak het meest langdurig, omdat aanpassing tijd kost.

Maak hier alvast het belangrijke onderscheid tussen tijdelijke werkloosheid en hardnekkige werkloosheid. Dat helpt later bij de vergelijking.

Regionale werkloosheid

Regionale werkloosheid ontstaat wanneer in het ene gebied weinig banen zijn, terwijl in een ander gebied juist meer werk is.

De werkloosheid hangt dan samen met verschillen tussen regio's in bedrijven, infrastructuur en economische activiteit.

Oorzaken per gebied

• Weinig bedrijven in een regio

• Sluiting van grote werkgevers

• Slechte bereikbaarheid van werk

• Weinig aansluiting tussen woonplaats en vacatures

Benadruk dat het niet alleen gaat om 'te weinig banen', maar om de locatie van banen. Mobiliteit speelt dus een grote rol.

Kenmerken van regionale werkloosheid

• Komt sterker voor in bepaalde streken dan landelijk gemiddeld

• Hangt samen met verschillen in bedrijvigheid

• Kan lang aanhouden als mensen moeilijk kunnen verhuizen

• Verdwijnt niet vanzelf snel

Voorbeeld regionale werkloosheid

Als in een regio een fabriek sluit, verdwijnen veel banen tegelijk.

Werknemers vinden niet altijd direct ander werk in dezelfde omgeving. Daardoor stijgt de werkloosheid juist in dat gebied.

Koppel dit aan het begrip concentratie van werkgelegenheid: als een regio afhankelijk is van enkele grote werkgevers, is zij kwetsbaarder.

Seizoenswerkloosheid

Seizoenswerkloosheid ontstaat doordat sommige sectoren elk jaar drukke en rustige periodes kennen.

In rustige maanden is er minder vraag naar arbeid, waardoor tijdelijk minder mensen kunnen werken.

Waar zie je dit?

• Landbouw

• Toerisme

• Horeca in vakantieseizoenen

• Bepaalde delen van de bouw

Je kunt toelichten dat weersomstandigheden en vakanties de vraag naar arbeid in deze sectoren sterk beïnvloeden.

Terugkerend patroon

Seizoenswerkloosheid is meestal voorspelbaar.

Drukke periode voorbij → minder werk → tijdelijke werkloosheid

Na verloop van tijd neemt de vraag naar arbeid weer toe en kunnen werknemers opnieuw aan het werk.

Leg uit dat deze vorm niet per se betekent dat de economie slecht draait; het patroon hoort vaak bij de sector zelf.

Voorbeeld seizoenswerkloosheid

In een badplaats is in de zomer veel werk in hotels en restaurants.

Na het hoogseizoen daalt het aantal gasten en zijn minder werknemers nodig. Daardoor raken sommige mensen tijdelijk werkloos.

Structurele werkloosheid

Structurele werkloosheid ontstaat door blijvende veranderingen in de economie.

De vraag naar bepaalde soorten arbeid daalt dan voor langere tijd, terwijl werknemers niet direct passen bij het werk dat wél groeit.

Belangrijke oorzaken

• Technologische verandering

• Verplaatsing van productie

• Verandering in vraag van consumenten

• Groei van nieuwe sectoren en krimp van oude sectoren

Benadruk dat het om blijvende verschuivingen gaat, niet om een korte dip. Vaardigheden die eerst nodig waren, zijn dat dan minder.

Mismatch van vaardigheden

Bij structurele werkloosheid sluit het aanbod van arbeid niet goed aan op de vraag.

Werknemers hebben dan vaak andere kennis of vaardigheden dan werkgevers zoeken.

Leg het verschil uit tussen een tekort aan banen en een tekort aan passende banen. Dat is de kern van structurele werkloosheid.

Waarom vaak langdurig?

Blijvende economische verandering → oude banen verdwijnen → nieuwe banen vragen andere vaardigheden

Omscholing, verhuizing of aanpassing kost tijd. Daarom is structurele werkloosheid vaak langduriger dan andere vormen.

Voorbeeld structurele werkloosheid

Door automatisering zijn minder werknemers nodig voor eenvoudig routinematig werk.

Mensen die dit werk deden, vinden niet altijd snel een nieuwe baan als andere functies nieuwe vaardigheden vragen.

Frictiewerkloosheid

Frictiewerkloosheid ontstaat doordat het tijd kost om van de ene baan naar de andere te gaan.

Ook op een goed werkende arbeidsmarkt zijn mensen soms kort zonder werk terwijl zij zoeken, solliciteren of wachten op hun nieuwe baan.

Hoe ontstaat het?

• Vrijwillig vertrek naar ander werk

• Afstuderen en eerste baan zoeken

• Tijd nodig voor solliciteren en selecteren

• Wachten tot een nieuwe baan begint

Maak duidelijk dat deze vorm niet per se problematisch is: ze hoort deels bij een dynamische arbeidsmarkt.

Kenmerken van frictiewerkloosheid

• Meestal kortdurend

• Hoort bij beweging op de arbeidsmarkt

• Ontstaat ook als er genoeg banen zijn

• Gaat om tijdelijke overbrugging tussen twee banen

Voorbeeld frictiewerkloosheid

Iemand zegt een baan op omdat er elders een betere functie is.

Tussen ontslag en de start van de nieuwe baan zit een korte periode zonder werk. Dat is frictiewerkloosheid.

Verschillen in oorzaken

Tijd en plaats

Verandering en overgang

• Structurele werkloosheid: blijvende economische of technologische verandering

• Frictiewerkloosheid: tijd nodig om een passende baan te vinden

• Regionale werkloosheid: banen en werknemers zitten in verschillende gebieden

• Seizoenswerkloosheid: vraag naar arbeid wisselt door het seizoen

Deze slide is de samenvattende vergelijking: laat leerlingen zien dat elk type aan een andere soort mismatch is gekoppeld.

Verschillen in duur

• Regionale werkloosheid als verhuizen of reizen lastig is

• Structurele werkloosheid door trage aanpassing van vaardigheden

Vaker kortdurend

• Frictiewerkloosheid

• Seizoenswerkloosheid per rustige periode

Vaker langdurig

Waarom dit onderscheid telt

Wie de vorm van werkloosheid herkent, begrijpt beter wat de oorzaak is.

Daarmee wordt ook duidelijk waarom niet elke werkloze met dezelfde economische situatie te maken heeft. Het type werkloosheid zegt veel over duur, kenmerken en mogelijke oplossingen.

Sluit inhoudelijk af door terug te keren naar het centrale idee: economie kijkt niet alleen naar hoeveel werkloosheid er is, maar ook naar welk type het is.

Welke vorm is vaker langdurig door trage aanpassing van vaardigheden?

A

Seizoenswerkloosheid

B

Frictiewerkloosheid

C

Structurele werkloosheid

D

Regionale werkloosheid

Deze vraag sluit aan op de samenvattende vergelijking van oorzaken en duur.

Oorzaken vergelijken

Regionale werkloosheid gaat vooral over verschil in plaats. Seizoenswerkloosheid ontstaat door verschil in tijd. Structurele werkloosheid komt door blijvende verandering, terwijl frictiewerkloosheid hoort bij overgang tussen banen.

plaats

tijd

verandering

drukte

reisafstand

toeval

vakantie

Laat leerlingen de vier vormen als verschillende soorten mismatch samenvatten.

Welke vorm kun jij nu het best uitleggen?

Wat vond je het lastigste verschil in deze les?

Begrippen

arbeidsmarkt - de plaats waar vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samenkomen

werkloosheid - situatie waarin mensen willen en kunnen werken, maar geen baan hebben

regionale werkloosheid - werkloosheid door verschillen in werkgelegenheid tussen gebieden

seizoenswerkloosheid - werkloosheid door terugkerende drukke en rustige perioden in een sector

structurele werkloosheid - werkloosheid door blijvende veranderingen in economie of techniek

frictiewerkloosheid - tijdelijke werkloosheid tijdens de overgang tussen banen

vraag naar arbeid - behoefte van werkgevers aan werknemers

Begrippen

aanbod van arbeid - mensen die beschikbaar zijn om te werken

mismatch - situatie waarin vraag en aanbod op de arbeidsmarkt niet goed op elkaar aansluiten

omscholing - het leren van nieuwe kennis en vaardigheden voor ander werk

economische verandering - verschuiving in sectoren, productie of vraag in de economie

technologische verandering - vernieuwing door machines, automatisering of digitale techniek