2-takt- en 4-taktmotoren

• New lesson editor
• Voertuigentechniek
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 3

Motoren in tuinmachines

Open met herkenning: grasmaaier, bosmaaier, heggenschaar en tuinfrees. Sluit aan bij wat leerlingen al in de praktijk hebben gezien.

Doelen van deze les

Ik kan het verschil uitleggen tussen een 2-taktmotor en een 4-taktmotor.
Ik kan herkennen welke brandstof erbij hoort.

Ik weet hoe ik een motor moet onderhouden.

Welke woorden denk jij bij motoren in tuinmachines?

Gebruik dit als start van de les. Verwachte woorden: benzine, motor, olie, grasmaaier, bosmaaier, Aspen, bougie, rook, kracht. Pak een paar woorden uit de cloud terug bij slide 2.

Wat drijft deze machines aan?

• In veel tuinmachines zit een benzinemotor

• Die motor zorgt dat delen kunnen draaien

• Vaak is dat een 2-taktmotor of 4-taktmotor

Verbind de opening direct aan de centrale vraag van de les: hoe herken je het soort motor en wat betekent dat in de praktijk?

Twee soorten motoren

• 2-taktmotor: werkt in 2 bewegingen van de zuiger

• 4-taktmotor: werkt in 4 bewegingen van de zuiger

• Een zuiger is een deel in de motor dat op en neer beweegt

• Beide motoren laten brandstof verbranden om kracht te maken

Houd het eenvoudig: geen diep technisch verhaal, alleen het basisidee dat beide motoren kracht maken door verbranding in de motor.

2-takt en 4-takt vergeleken

2-takt

4-takt

• Brandstof met olie

• Geen aparte motorolie

• Vaak lichter

• Vaak in bosmaaier en heggenschaar

• Minder onderdelen voor olie

• Brandstof zonder 2-taktolie

• Aparte motorolie in de motor

• Vaak zwaarder

• Vaak in grasmaaier en tuinfrees

• Oliepeil controleren

Benadruk dat 'vaak' niet hetzelfde is als 'altijd'. Laat zien dat je bij twijfel altijd moet controleren op sticker, handleiding of gegevens van de fabrikant.

Welke machine heeft vaak een 2-taktmotor?

A

Tuinfrees

B

Bosmaaier

C

Grasmaaier

D

Loopwals

Goed antwoord: bosmaaier. Op de vorige slides stond: bosmaaier en heggenschaar zijn vaak 2-takt; grasmaaier en tuinfrees vaak 4-takt. Benadruk ook: vaak is niet altijd.

Een 2-taktmotor werkt in ......... van de zuiger voor een complete verbranding.

A

4 bewegingen

B

2 bewegingen

C

1 beweging

D

3 bewegingen

Goed antwoord: bosmaaier. Op de vorige slides stond: bosmaaier en heggenschaar zijn vaak 2-takt; grasmaaier en tuinfrees vaak 4-takt. Benadruk ook: vaak is niet altijd.

Vul de juiste woorden in

Een 2-taktmotor werkt met benzine waar olie door heen zit gemengd. Een 4-taktmotor heeft aparte motorolie tank.

2-taktmotor

4-taktmotor

bougie

diesel

luchtfilter

zuiger

Controleer of leerlingen het hoofdverschil snappen: bij 2-takt zit olie in de brandstof, bij 4-takt niet.

Wat is Aspen?

• Aspen is alkylaatbenzine

• Dat is speciale, schone benzine voor machines

• Op school gebruiken we Aspen 2 en Aspen 4

Leg 'alkylaatbenzine' direct simpel uit: benzine die schoner is voor gebruiker en machine dan gewone benzine.

Waarom gebruiken we Aspen?

• Minder vieze dampen

• Fijn bij werken met kleine machines

• Goed voor machines die soms lang stilstaan

• Handig en betrouwbaar in de praktijk

Noem dat machines op school niet altijd elke dag draaien. Daarom is stabiele brandstof extra handig.

Aspen 2 en Aspen 4

Aspen 2

• Voor 2-taktmotoren

• Olie zit al in de brandstof

• Kant-en-klaar gemengd

• Smeert de motor

Aspen 4

• Voor 4-taktmotoren

• Geen 2-taktolie in de brandstof

• Motor heeft aparte motorolie

• Brandstof en olie zijn gescheiden

Maak heel duidelijk: Aspen 2 en Aspen 4 mag je niet zomaar omwisselen. Dat is een kernpunt van de les.

Niet door elkaar halen

• Aspen 2 in een 4-taktmotor is fout

• Aspen 4 in een 2-taktmotor is ook fout

• Controleer altijd machine, sticker of handleiding

Noem geen ingewikkelde storingen; houd het op: verkeerde brandstof kan schade geven en de machine werkt dan niet goed.

Hoe herken je een 4-taktmotor?

• Er is een aparte plek voor motorolie

• Vaak zie je een oliepeilstok of olievuldop

Leg uit: een oliepeilstok is een stokje of dop waarmee je kijkt hoeveel olie in de motor zit.

Oliepeil controleren

• Zet de machine uit

• Laat de motor afkoelen

• Gebruik de oliepeilstok of olievuldop

• Controleer volgens de handleiding

• Bij een 4-taktmotor hoort dit bij normaal onderhoud

Veiligheid is hier belangrijk: altijd uitgeschakeld en voldoende afgekoeld werken.

Welke brandstof hoort bij een 4-taktmotor?

A

Aspen 2

B

Diesel

C

Mengsmering

D

Aspen 4

Goed antwoord: Aspen 4. Aspen 2 is voor 2-takt en daar zit olie al in de brandstof.

Waaraan herken je vaak een 4-taktmotor?

A

Oliepeilstok

B

Trekgreep

C

Lang zwaard

D

Dunne steel

Dit is een kijkvraag bij de foto-slides. Goed antwoord: oliepeilstok. Leg uit dat je niet alleen op het uiterlijk let; controleer ook sticker of handleiding.

Wat doe je als eerst voor je oliepeil gaat controleren.

A

Motor uitzetten

B

Motor aanzetten

C

Motor laten afkoelen

D

Motor warm laten worden

Dit is een kijkvraag bij de foto-slides. Goed antwoord: oliepeilstok. Leg uit dat je niet alleen op het uiterlijk let; controleer ook sticker of handleiding.

De vier slagen

• Een 4-taktmotor werkt in 4 bewegingen

• Die bewegingen heten slagen

• Deze slagen zorgen er voor dat de motor kracht maakt

Gebruik een eenvoudige tekening van cilinder, zuiger en bougie. Niet te technisch.

1. Inlaatslag

• De zuiger gaat omlaag

• Het brandstof-luchtmengsel komt naar binnen

• Dit heet aanzuigen

Leg 'brandstof-luchtmengsel' simpel uit: benzine en lucht samen.

2. Compressieslag

• De zuiger gaat omhoog

• Het mengsel wordt samengedrukt

• Dat heet compressie

Koppel 'compressie' direct aan 'kleiner samendrukken' zodat het woord begrijpelijk blijft.

3. Arbeidsslag

• De bougie geeft een vonk

• Het mengsel ontbrandt

• De verbranding duwt de zuiger omlaag

• Dit is de slag die kracht levert

Benadruk dat de bougie bij een benzinemotor voor de ontsteking zorgt.

4. Uitlaatslag

• De zuiger gaat omhoog

• Verbrande gassen gaan naar buiten

• Daarna kan de cyclus opnieuw beginnen

Volgorde onthouden

• Inlaat

• Compressie

• Arbeid

• Uitlaat

Laat leerlingen vooral de vaste volgorde onthouden. Dat is genoeg voor dit niveau.

Wat gebeurt er bij de arbeidsslag?

A

Gassen gaan weg

B

Mengsel komt binnen

C

Zuiger omlaag

D

Mengsel drukt samen

Goed antwoord: zuiger omlaag. In de arbeidsslag geeft de bougie een vonk en de verbranding levert kracht.

Welke volgorde hoort bij 4-takt?

1

Inlaat-compressie-arbeid-uitlaat

2

Arbeid-inlaat-uitlaat-compressie

3

Compressie-arbeid-inlaat-uitlaat

4

Uitlaat-inlaat-arbeid-compressie

Maak de 4 slagen compleet

Bij een 4-taktmotor komt bij de inlaatslag het mengsel naar binnen. Bij de compressieslag wordt het samengedrukt. Daarna geeft de bougie kracht in de arbeidsslag. Tot slot gaan verbrande gassen weg in de uitlaatslag.

inlaatslag

compressieslag

arbeidsslag

uitlaatslag

oliepeilstok

Aspen 2

luchtfilter

zuiger

Dit vervangt de sleepvolgorde in een vorm die beschikbaar is in LessonUp-interacties hier. Laat leerlingen de vaste volgorde hardop herhalen.

Hoe werkt een 2-taktmotor?

• Een 2-taktmotor werkt in 2 slagen

• De zuiger gaat omhoog en omlaag

• In die korte cyclus gebeuren meerdere dingen tegelijk

Vermijd te veel detail over spoelpoorten of inwendige delen. Het hoofdidee is genoeg.

Inlaad en compessieslag

• Het mengsel wordt samengedrukt

• Dat is de compressie

• De motor maakt zich klaar voor verbranding

Arbeid en uitlaatslag

• Het mengsel verbrandt

• De zuiger wordt omlaag geduwd

• Tegelijk worden gassen ververst

• Daarom werkt een 2-taktmotor snel en compact

Leg 'gassen verversen' simpel uit: gebruikte gassen gaan weg en nieuw mengsel komt klaar te staan.

2-takt en 4-takt

• 2 slagen

• Olie in brandstof

• Vaak lichter

• Vaak in handmachines

• 4 slagen

• Aparte motorolie

• Vaak zwaarder

• Vaak in duw- of rolmachines

4-takt

2-takt

Gebruik 'handmachines' als herkenbaar woord voor bosmaaier en heggenschaar.

Wat hoort bij een 2-taktmotor?

A

Aparte motorolie

B

Vier slagen

C

Olie in brandstof

D

Oliepeil meten

Goed antwoord: olie in brandstof. Koppel terug aan Aspen 2.

Welke machine is vaak een 4-taktmachine?

1

Grasmaaier

2

Heggenschaar

3

Bosmaaier

4

Kettingzaag

Vul 2-takt en 4-takt in

Een 2-taktmotor werkt in 2 slagen en is vaak lichter. Een 4-taktmotor werkt in 4 slagen en heeft aparte motorolie. Daarom is controleren van het oliepeil vooral belangrijk bij een 4-taktmotor.

2-taktmotor

4-taktmotor

motorolie

Aspen 2

compressie

bougie

diesel

Laat leerlingen het verschil ook koppelen aan echte machines uit de praktijk.

Onderhoud van een 2-taktmotor

• Gebruik de juiste brandstof

• Controleer het luchtfilter

• Controleer de bougie

• Houd de machine schoon

• Werk volgens de handleiding

Leg moeilijke woorden kort uit: luchtfilter houdt vuil uit de motor; bougie maakt een vonk.

Meer punten bij 2-takt

• Koelribben en luchtopeningen schoonhouden

• Brandstoffilter controleren als dat aanwezig is

• Kijken naar brandstoflekkage

• Bij Aspen 2 zit de olie al in de brandstof

Leg 'koelribben' uit als delen die warmte helpen afvoeren van de motor.

Onderhoud van een 4-taktmotor

• Controleer de motorolie

• Ververs olie op tijd

• Gebruik de juiste olie

• Controleer luchtfilter en bougie

• Houd de machine schoon

Dit is het grote praktische verschil met 2-takt: bij 4-takt moet je ook de motorolie apart controleren.

Meer punten bij 4-takt

• Koelribben en luchtopeningen schoonhouden

• Brandstofsysteem controleren

• Oliepeil controleren voor gebruik

• Onderhoud doen volgens de handleiding

Koppel dit aan grasmaaier en tuinfrees, omdat leerlingen die machines vaak herkennen.

Het praktische hoofdverschil

• 2-takt → olie zit in de brandstof

• 4-takt → olie zit apart in de motor

• Daarom controleer je bij 4-takt ook het oliepeil

Wat moet je extra controleren bij 4-takt?

A

Motorolie

B

Mengsmering

C

Zaagketting

D

Handgreep

Goed antwoord: motorolie. Dat is het grote praktische verschil met 2-takt.

Noem twee dingen bij onderhoud van 4-takt

Bespreek: goede antwoorden noemen twee onderhoudspunten, zoals motorolie controleren, olie verversen, luchtfilter controleren, bougie controleren, machine schoonhouden, koelribben schoonhouden.

Onderhoud goed onthouden

Bij een 2-taktmotor zit de olie al in de brandstof. Bij een 4-taktmotor zit de olie apart in de motor. Daarom controleer je bij 4-takt ook het oliepeil voor gebruik.

brandstof

motor

oliepeil

bougie

diesel

zuiger

uitlaat

Dit is de kern van het onderhoudsverschil.

Benzinemotor en dieselmotor

• Beide zijn verbrandingsmotoren

• Ze gebruiken andere brandstof

• Ook de ontsteking werkt anders

Maak duidelijk dat de tuinmachines in deze les vooral benzinemotoren hebben.

Verschil in eenvoudige taal

• Gebruikt benzine

• Heeft vaak een bougie

• De bougie zorgt voor de vonk

Dieselmotor

Benzinemotor

• Gebruikt diesel

• Heeft geen bougie nodig voor ontsteking

• Diesel ontbrandt door hoge temperatuur

Leg 'ontbrandt' uit als: gaat branden door hitte of vonk.

Nog één woord: gloeibougie

• Een gloeibougie is niet hetzelfde als een bougie

• Een bougie maakt een vonk

• Een gloeibougie helpt bij een dieselmotor, vooral bij starten

Houd dit echt kort. Alleen bedoeld om verwarring te voorkomen.

Samenvatting

• 2-takt → Aspen 2 → olie in brandstof

• 4-takt → Aspen 4 → aparte motorolie

• 4-takt → inlaat, compressie, arbeid, uitlaat

• Benzine → bougie

• Diesel → ontsteking door hoge temperatuur

Gebruik deze slide als brug naar kijken, herkennen en toepassen in de werkplaats.

Heeft een dieselmotor een bougie nodig?

A

Alleen bij starten

B

Ja, altijd

C

Nee

D

Alleen warm

Goed antwoord: nee. Een dieselmotor ontbrandt door hoge temperatuur na sterke compressie. Een gloeibougie is iets anders dan een bougie.

Wat doet een bougie bij benzine?

A

Olie meten

B

Vonk geven

C

Lucht koelen

D

Diesel spuiten

Goed antwoord: vonk geven. Koppel dit terug aan de arbeidsslag van de benzinemotor.

Welke brandstof hoort meestal bij een bosmaaier?

1

Aspen 2

2

Aspen 4

3

Diesel

4

Geen idee

Kijken in de werkplaats

• Bekijk 2 of 3 tuinmachines

• Herken het soort machine

• Zoek kenmerken van 2-takt of 4-takt

• Controleer welke brandstof erbij hoort

Hoewel deze lespass geen interacties bouwt, kun je hier toelichten wat leerlingen straks in de praktijk moeten kunnen zien en controleren.

Veilig werken

• Werk aan een uitgeschakelde machine

• Laat de motor afkoelen

• Start niet zonder toestemming van de docent

• Volg altijd de veiligheidsinstructies en handleiding

Welke zin is waar?

A

Aspen 4 heeft olie erin

B

2-takt heeft 4 slagen

C

Diesel heeft een bougie

D

Aspen 2 is voor 2-takt

Dit is de waar/niet-waarvraag in meerkeuzevorm. Bespreek kort waarom de andere drie zinnen fout zijn.

Welke machine heeft vaak Aspen 4 nodig?

A

Bosmaaier

B

Heggenschaar

C

Grasmaaier

D

Bladblazer

Quizvraag 2 van 5. Grasmaaiers zijn vaak 4-takt en gebruiken dus vaak Aspen 4.

Welke slag komt na compressie?

A

Uitlaat

B

Inlaat

C

Arbeid

D

Start

Quizvraag 3 van 5. Herhaal de volgorde: inlaat, compressie, arbeid, uitlaat.

Wat zie je vaak bij een 4-taktmotor?

A

Oliepeilstok

B

Gemengde tank

C

Geen doppen

D

Alleen een kabel

Quizvraag 4 van 5. Dit is ook een kijkpunt bij echte machines in de werkplaats.

Wat doe je bij twijfel over brandstof?

A

Gewoon vullen

B

Sticker lezen

C

Machine starten

D

Aan een klasgenoot vragen

Quizvraag 5 van 5. Beste antwoord: sticker lezen. Eventueel ook handleiding of fabrikant controleren.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Exit ticket. Laat leerlingen kort terugkijken op wat ze geleerd hebben. Mogelijke antwoorden: verschil 2-takt/4-takt, Aspen 2/Aspen 4, oliepeilstok herkennen, vier slagen.

Wat hielp jou het best om dit te snappen?

Exit ticket. Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of afbeelding goed werkte voor deze groep.

Woordenlijst

2-taktmotor - motor die werkt in 2 slagen van de zuiger

4-taktmotor - motor die werkt in 4 slagen van de zuiger

zuiger - deel in de motor dat op en neer beweegt

bougie - onderdeel dat een vonk geeft

motorolie - olie die delen in de motor smeert

oliepeilstok - stokje of dop om het oliepeil te controleren

luchtfilter - onderdeel dat vuil uit de lucht haalt

Woordenlijst

alkylaatbenzine - schone speciale benzine voor machines

Aspen 2 - brandstof voor 2-taktmotoren met olie erin

Aspen 4 - brandstof voor 4-taktmotoren zonder 2-taktolie

compressie - het samendrukken van het mengsel

inlaatslag - stap waarbij het mengsel naar binnen komt

arbeidsslag - stap waarbij verbranding kracht geeft

uitlaatslag - stap waarbij verbrande gassen naar buiten gaan