Stijl en formuleren
Par 11 t/m 14 + stijlfoutenoverzicht
Stijl en formuleren
Par 11 t/m 14 + stijlfoutenoverzicht
Formuleren
- Je kunt onduidelijke formuleringen herkennen, verbeteren en vermijden
- Je kunt onnauwkeurige formuleringen herkennen, verbeteren en vermijden.
- Je kunt omslachtige formuleringen herkennen, verbeteren en vermijden
- Je kunt onaantrekkelijke formuleringen herkennen, verbeteren en vermijden.
Je kunt de stijlfouten van p 82 en 83 herkennen, verbeteren en vermijden.
Paragraaf 11: Begrijpelijk formuleren
Zinslengte
Kern bij elkaar
Tangconstructie
Lijdende vorm
Lastige woorden
Naamwoordstijl
Welke formulering past het best bij het advies over zinslengte in begrijpelijke teksten?
Korte en afwisselende zinnen
Zo veel mogelijk bijzinnen
Eén zeer lange zin
Alleen losse woordgroepen
Welke zin bevat een tangconstructie?
De schrijver legde het onderwerp helder uit.
Het verslag is gisteren ingeleverd.
De leerlingen hebben de opdracht snel begrepen.
De minister heeft na uren overleg met de Kamer eindelijk besloten.
Welke zin is het duidelijkst geformuleerd?
De beslissing werd door de commissie genomen.
De commissie nam de beslissing.
Er vond besluitvorming door de commissie plaats.
De commissie is tot besluitname overgegaan.
Zinslengte
NIET — Hierbij deel ik u mede, dat op maandag 22 april 2019 tussen 14:00 en 18:00 uur een van onze medewerkers bij u langskomt om de kliko, die u onlangs bij ons heeft aangevraagd, af te leveren, waarvoor u, omdat de kliko bij uw voordeur wordt geplaatst, niet thuis hoeft te blijven.
WEL — U heeft een kliko aangevraagd. Op maandag 22 april 2019 tussen 14:00 en 18:00 uur komt een van onze medewerkers deze bij u afleveren. U hoeft hiervoor niet thuis te blijven. De kliko wordt bij uw voordeur geplaatst.
Nu jij: hoe maak je deze tekst overzichterlijker?
Omdat de woede van de demonstranten die de straat op waren gegaan om te protesteren tegen de president die zich in het paleis had verschanst, geen uitweg kon vinden en tegelijkertijd extra werd aangewakkerd door de enorme politiemacht, was het niet zo verwonderlijk dat de pas vrijgelaten dissidenten, die eerder hadden opgeroepen zich fel te verzetten tegen privatisering van staatsbedrijven – hetgeen gezien werd als zelfverrijking van de zittende president – om verdere escalatie van geweld te voorkomen, zich lieten overhalen om zich niet in het openbaar te vertonen.
Lijkt je antwoord hier een beetje op?
De woede van de demonstranten die de straat op waren gegaan om te protesteren tegen de president die zich in het paleis had verschanst, kon geen uitweg vinden en werd tegelijkertijd extra aangewakkerd door de enorme politiemacht. Daarom was het niet zo verwonderlijk dat de pas vrijgelaten dissidenten zich lieten overhalen om zich niet in het openbaar te vertonen, om verdere escalatie van geweld te voorkomen. Deze dissidenten hadden eerder opgeroepen zich fel te verzetten tegen privatisering van staatsbedrijven, wat gezien werd als zelfverrijking van de zittende president.
En nog een
Je vindt bij ons niet alleen de meest uiteenlopende bestelmogelijkheden, maar ook een deskundige klantenservice voor al je vragen, die je op werkdagen van 8.30 tot 21.30 en op zaterdag van 9.00 tot 18.00 op telefoonnummer 012 345 67 89 kunt bereiken.
Lijkt je antwoord hier een beetje op?
Je vindt bij ons niet alleen de meest uiteenlopende bestelmogelijkheden, maar ook een deskundige klantenservice voor al je vragen. Je kunt ons bereiken op werkdagen van 8.30 tot 21.30 en op zaterdag van 9.00 tot 18.00 op telefoonnummer 012 345 67 89.
Kern bij elkaar
De kern van een zin bestaat uit het onderwerp en het gezegde. Zet deze twee elementen niet te ver uit elkaar en het liefst aan het begin van de zin.
NIET: Om te voorkomen dat ze zich in de winter moe en somber voelen door het tekort aan daglicht, krijgen sommige mensen lichttherapie.
WEL: Sommige mensen krijgen lichttherapie om te voorkomen dat ze zich in de winter moe en somber boelen door het tekort aan daglicht.
Tangconstructie
Woorden die bij elkaar horen zijn gescheiden van elkaar door een lange uitleg.
Het is zeer waarschijnlijk dat als er over een langere periode was gemeten, de resultaten duidelijker waren geweest. FOUT
Het is zeer waarschijnlijk dat de resultaten duidelijker waren geweest als er over een langere periode was gemeten. GOED
a. Ook een instructiebijeenkomst waarop de mogelijkheden van het nieuwe apparaat worden toegelicht en waar gebruikerswensen kunnen worden ingediend, behoort tot de mogelijkheden.
b. Ook een instructiebijeenkomst behoort tot de mogelijkheden. Op zo’n bijeenkomst
worden de mogelijkheden van het nieuwe apparaat toegelicht en kunnen
gebruikerswensen worden ingediend.
a. Tijdens het personeelsoverleg werd veel kritiek geuit op de door de directie naar
aanleiding van de tegenvallende jaarcijfers voorgestelde bezuinigingen.
b. Tijdens het personeelsoverleg werd veel kritiek geuit op de bezuinigingen die de
directie had voorgesteld naar aanleiding van de tegenvallende jaarcijfers
Verbeter de zin: haal de tangconstructie weg.
Het is de vraag of aan Nederland alle in de door de marine van de VS gebruikte vliegtuigen voorkomende apparatuur kan worden geleverd.
Het is de vraag of aan Nederland alle apparatuur kan worden geleverd die voorkomt in de vliegtuigen die door de marine van de VS worden gebruikt.
Leidende vorm
De lijdende vorm/passieve zin wordt vaak als kenmerk van onpersoonlijk, saai taalgebruik beschouwd. Een actieve zin is vaak nauwkeuriger en leest prettiger.
Actief
De leraar legt de rekensom uit.
De reddingsbrigade heeft Hanno nog net op tijd gered.
In dat boek beschrijft Vita haar tuin prachtig.
Passief
De rekensom wordt uitgelegd.
Hanno is nog net op tijd gered.
In dat boek wordt Vita’s tuin prachtig beschreven
Lijdende vorm: je mist soms belangrijke informatie
Er moet meer aandacht besteed worden aan de hygiëne van de toiletruimten.
Als de contracten vastgelegd worden, moet eerst gekeken worden wat de rolverdeling moet worden bij het contractmanagement.
Vlagtwedde verkozen tot meest gastvrije gemeente.
En hier is het niet nodig om te weten wie iets verzoekt of verwijdert
U wordt verzocht in deze ruimte niet te roken.
Fietsen worden verwijderd.
Daar wordt aan de deur geklopt, (zacht geklopt, hard geklopt).
Lastige woorden
Lange woorden kunnen ook onnodig lastig zijn om te lezen:
Verkeersongevallenschadeverzekeringssysteem
Huisvuilverwerkingsindustrie
Elektriciteitsopwekkingssystemen
Inflatiebestrijdingsinstrumentarium
Maar ook het gebruik van jargon of onbekende woorden levert problemen op.
Naamwoordstijl
De actie in een tekst neemt af als je zelfstandige naamwoorden in plaats van werkwoorden gebruikt. Dit heet de 'naamwoordstijl'. Voorbeeld:
1a. De regering verwacht een opleving van de economie.
1b. De regering verwacht dat de economie zal opleven.
Vaak kun je een naamwoord op -ing vervangen door een werkwoord: opleving in 1a wordt dan opleven (1b).
Maak deze tekst begrijpelijker
Waarom hardlopen plots zo populair is? Als je vraagt het aan organisatoren van hardloopevenementen, volgt steevast het antwoord dat het aan de coronatijd ligt. Menig moedeloze thuiszitter schafte, bij gebrek aan een sportschool, een paar vlotte hardloopschoenen aan en sommigen raakten zo begeesterd door het gemak waarmee ze op ieder moment van de dag, zolang ze maar wilden, de deur uit konden voor een loopje, dat ze ook na de crisis stug bleven doorrennen.
antwoorden
Zinslengte
Kern bij elkaar
Tangconstructie
Lijdende vorm
Lastige woorden
Naamwoordstijl
Verbeterde versie
Waarom is hardlopen plots zo populair? Vraag het aan organisatoren van hardloopevenementen en zij antwoorden steevast: de coronatijd. Bij gebrek aan een sportschool, schafte menig moedeloze thuiszitter een paar vlotte hardloopschoenen aan. Hardlopen is gemakkelijk want je kunt elk moment van de dag de deur uit voor een loopje. Sommigen raakten zo begeesterd door dat gemak, dat ze ook na de crisis stug bleven doorrennen.
Paragraaf 12: Nauwkeurig formuleren
Vragen van de lezer
Lege woorden vermijden
Dubbelzinnigheid (homoniemen) vermijden
Ingebouwde beperking alleen als het moet
Duidelijk verwijzen
Welk onderdeel van begrijpelijk formuleren vind jij het lastigst in je eigen teksten?
Zinslengte
Tangconstructie
Lijdende vorm
Lastige woorden
Naamwoordstijl
Je schrijft voor een persoon die er niet bij is. Verplaats je in de lezer.
Een onnauwkeurige tekst beantwoordt niet alle vragen van de lezer. Soms gebeurt het met een reden.
Lege woorden zijn vaag, maar we gebruiken ze (te) vaak.
Dubbelzinnige woorden kunnen voor verwarring zorgen (Er staat een bank op de hoek.)
Ingebouwde beperking: ‘over het algemeen’, ‘met name’, ‘mede’. Het zijn vage omschrijvingen.
Verwijswoorden die niet duidelijk genoeg zijn (‘De minister keek naar zijn woordvoerder. Hij antwoordde dat de feiten nog niet bekend waren.’)
Paragraaf 13: Bondig formuleren
Niet te veel hulpwerkwoorden (zullen, kunnen, mogen enz.)
Alleen bijvoeglijk naamwoorden en bijwoorden als het iets toevoegt
Vermijd pleonasme en tautologie
(voorzetzel)uitdrukkingen inkorten
Tautologie
Je vertelt twee keer hetzelfde (in andere woorden, maar dezelfde woordsoort).
Onjuist Misschien hebben ze wellicht een oplossing
Juist Misschien hebben ze een oplossing.
Ik neem een colaatje want ik heb immers dorst.
Pleonasme
Je geeft overbodige informatie over een eigenschap: die zit al in het zelfstandig naamwoord ingesloten.
Onjuist Zij sleept de houten boomstammen van de weg af.
Juist Zij sleept de boomstammen van de weg af.
Bijv: mijn persoonlijke mening, een ronde cirkel, een hoekig vierkant, nat water, opzettelijke brandstichting, openstaande vacatures, een wereldwijde pandemie
Paragraaf 14: aantrekkelijk formuleren
Gevarieerde zinsbouw en zinslengte
Niet te veel dezelfde woorden gebruiken > synoniemen toevoegen
Vermijd verouderde woorden
Gebruik voorbeelden
Beeldspraak (metafoor en vergelijking)
Stijlfiguren (hyperbool, ironie, climax, eufemisme etc.)
Persoonlijk taalgebruik
In de toets worden paragrafen 11-14 bevraagd zoals in de slides hieronder.
Verbeter deze zinnen
(begrijpelijker) Voor deze dagelijkse benodigdheid, niet meer weg te denken uit ons bestaan, waar niemand zonder wil komen te zitten en die de afgelopen tijd een grotere rol speelde dan ooit: voor wc-papier bent u bij ons aan het juiste adres!
(begrijpelijker) Als de contracten vastgelegd worden, moet eerst gekeken worden wat de rolverdeling moet worden bij het contractmanagement.
(nauwkeuriger) Allerlei factoren hebben er samen voor gezorgd dat de samenwerking tijdens ons PWS over het algemeen niet zo soepel verliep.
(nauwkeuriger) Denk niet aan dat tandartsbezoek, maar aan ons tripje, want het is voorbij voor je er erg in hebt.
Voorbeelden van goede antwoorden
Wilt u niet zonder wc-papier komen te zitten? Dan bent u bij ons aan het juiste adres.
Als we als management de contracten vastleggen, kijken we eerst wie welke rol krijgt in het contactmanagement.
Omdat we op verschillende dagen moesten werken bij ons bijbaantje en we ook nog op verschillende dagen sporten, liep de samenwerking tijdens ons PWS moeizaam.
Denk maar aan ons tripje, dan is dat tandartsbezoek voorbij voor je er erg in hebt.
Verbeter de zinnen
(bondiger) Herschrijf dit bordje dat in de speeltuin hangt: In de speeltuin mag geen zelf meegenomen eten en drinken geconsumeerd worden: alleen eten en drinken dat hier is gekocht. Dank u.
(bondiger) Herschrijf dit bordje dat in de schouwburg hangt: Gelieve geen waardevolle spullen in uw jaszakken te laten zitten bij gebruik van de garderobe. De directie kan niet aansprakelijk worden gesteld voor zoekgeraakte spullen.
(aantrekkelijker) Ik kwam hem op de roltrap van school tegen. En toen was ik meteen verliefd. En dat ben ik nog steeds.
Voorbeelden van goede antwoorden
Geen eigen consumpties nuttigen hier.
Garderobe op eigen risico. De directie is niet aansprakelijk voor zoekgeraakte spullen.
We zagen elkaar voor het eerst op de roltrap van school. We bleken allebei een les Nederlands te hebben, heel toevallig! Sinds die eerste blik, staat mijn hart in vuur en vlam!
Stijl- of formuleerfouten
Pagina 82 en 83 handboek.
Dubbelop
Een dubbelop-formuleerfout is het soort fout waarbij iets onjuist dubbel wordt gezegd.
Dubbele ontkenning
In zinnen met een woord dat al een ‘ontkennend’ karakter heeft (voorkomen, misbruiken, verbieden), wordt soms ten onrechte een tweede ontkenning toegevoegd.
‘’De examenkandidaten deden veel moeite om te voorkomen dat er geen spelfouten in hun profielwerkstukken zouden staan. ‘’
Wat zijn hier dubbele ontkenningen?
Hij heeft het nagelaten om niet op de docent te reageren.
De appel valt niet ver van de boom.
Wie niet waagt, wie niet wint.
Het is hier verboden om geen sigaret op te steken.
Antwoorden
Hij heeft het nagelaten om niet op de docent te reageren.
De appel valt niet ver van de boom.
Wie niet waagt, wie niet wint.
Het is hier verboden om geen sigaret op te steken.
De contaminatie
Het onterecht samenvoegen van twee uitdrukkingen of twee woorden waardoor er een nieuw woord of een nieuwe uitdrukking ontstaat.
Voorbeelden:
mond-op-mond-reclame
uitprinten
duur kosten
Dubbele ontkenning of contaminatie?
Leg ook uit hoe je de zin verbetert.
1. Een meerderheid van de militairen zou jongeren afraden om in deze tijd van buitenlandse missies niet te kiezen voor een loopbaan bij de krijgsmacht, omdat daar te veel misgaat.
2. De beroemde zin ‘Ik denk, dus ik ben’ is ontleend uit Discours de la methode van de filosoof René Descartes. De band Het goede doel maakte ervan: Ik dans dus ik besta.
3. Ze irriteerde zich aan het kortzichtige geouwehoer.
4. De politie gaat meer patrouilleren om te voorkomen dat er niet nog een keer wordt ingebroken.
Wat zijn hier de contaminaties? En waarom?
1. Jan refereert in een boze Facebookpost naar eerdere uitspraken van zijn zus Elise.
2. Elise ergert zich groen en geel aan mensen die continu op hun telefoon kijken in het ov. Je kunt nooit meer een spontaan gesprek voeren met iemand!
3. Ze beseft zich niet waarom mensen niet doorhebben hoe stom dat is.
4. Jan schrijft dat Elise boter op haar hoofd heeft.
5. Hij vindt dat ze moet nachecken hoeveel memes over B&B Vol Liefde ze zelf aan het bekijken was toen zij laatst afspraken.
6. De online woordenwisseling tussen Elise en Jan escaleert volledig uit de hand.
Antwoorden
1. Refereren naar – Contaminatie: het is verwijzen naar of refereren aan.
2. Je groen en geel ergeren – Geen contaminatie. Betekent dat je je enorm ergert.
3. Zich beseffen – Contaminatie: het is beseffen of zich realiseren.
4. Boter op je hoofd hebben – Geen contaminatie. Betekent dat je veel aanmerkingen hebt op anderen, maar zelf ook niet onschuldig bent.
5. Nachecken – Contaminatie: het is checken of nakijken.
6. Het escaleert uit de hand – Contaminatie: het escaleert of het loopt uit de hand.
Veelvoorkomende contaminaties
* … weegt zwaar
* Verexcuseren
* Irriteren aan
* Iets uitsorteren
* Uittesten
* Volgens mijn mening
* Doorverwijzen
* Inscannen
* Optelefoneren
* Rondcirculeren
* De titel heet
* Refereren naar
* Nachecken
* Dat kost duur
* Ik besef me dat
* Uitprinten
* Onderdeel uitmaken van
* Introduceren aan
* Als … zijnde
* Op het kruisvlak van
* Behoort tot een van de
Barbarismen
Barbarismen zijn woorden en zinnen die niet eigen zijn aan het Nederlands. Er bestaan verschillende varianten zoals gallicismen, germanismen en anglicismen.
Sommige woorden worden direct overgenomen, inhoudelijk en in uitspraak, spelling en woordvorming, zoals: bami, meeting, penalty, fjord, apfelstrudel, überhaupt, patrouille, blasé, quasi.
Barbarismen
Andere vormen worden wel aan het Nederlands aangepast. In de taalkunde noemen ze dit bastaardwoorden. Voorbeelden zijn: mirakel (miracle), pushen (to push), sigaar (cigare), excuseren (excuser).
Bij sommige geïntegreerde leenwoorden hoor je hun herkomst niet eens meer, zoals muur (van het Latijnse muras) of roos (van rosa).
Wanneer is een barbarisme dan fout?
Dat ontwikkelt zich voortdurend. Oudere barbarismen zijn meestal geaccepteerd, waar recente (in veel gevallen anglicismen) fout gerekend worden.
Leer bekende anglicismen met behulp van deze link: https://onzetaal.nl/taalloket/anglicismen
Benoem het barbarisme en verbeter de zin
1. Vlak voor de deadline zeiden de leerlingen vol spanning tegen elkaar: ‘We moeten toch maar eens actie nemen voor dat grote werkstuk.’
2. Maar, zei een van hen: ‘We moeten dan wel een beslissing maken wat de taakverdeling wordt. Dat is nog niet gebeurd doordat we zo lui waren.’
3. ‘Zit je nu op ons te haten,’ reageerde een van de klasgenoten.
4. ‘Deze manier van discussiëren is niet mijn kopje thee,’ ging hij verder.
5. ‘Laten we onthouden dat het ding is, dat we allemaal een mooie opdracht willen maken zodat we een goed cijfer halen.’
Antwoorden
1. Vlak voor de deadline zeiden de leerlingen vol spanning tegen elkaar: ‘We moeten toch maar eens actie ondernemen voor dat grote werkstuk.’ (to take action)
2. Maar, zei een van hen: ‘We moeten dan wel een beslissing nemen wat de taakverdeling wordt. Dat is nog niet gebeurd doordat we zo lui waren.’ (to make a decision)
3. ‘Zit je ons nu af te branden,’ reageerde een van de klasgenoten. (hate on)
4. ‘Deze manier van discussiëren is niet mijn ding,’ ging hij verder. (not my cup of tea)
5. ‘Laten we onthouden dat het punt is, dat we allemaal een mooie opdracht willen maken zodat we een goed cijfer halen.’ (the thing is)
Incongruentie - getal
Incongruentie is een stijlfout waarbij het onderwerp en de persoonsvorm niet beide in het enkelvoud of in het meervoud staan.
Onjuist De online media heeft veel gepubliceerd over Monica Geuze.
Juist De online media hebben veel gepubliceerd over Monica Geuze.
Let op: of…of / noch…noch > enkelvoud als genoemde personen enkelvoud zijn
Of jij, of ik ga eruit. Noch Astrid, noch Mo had zin om na te blijven.
Maar: noch aardappelen, noch doperwten stonden op het menu.
Fouten met verwijswoorden 1/4
Een verwijswoord verwijst naar een antecedent (het woord of de zin die eraan voorafgaat). Je moet wel het juiste verwijswoord gebruiken.
Het meisje dat in het café stond. NIET: het meisje die in het café stond.
Deze mensen zijn het eerst aan de beurt.
Fouten in verwijswoorden 2/4
hij en zijn verwijzen naar mannelijke (m) woorden (de meeste de-woorden)
zij en haar verwijzen naar vrouwelijke (v) woorden (sommige de-woorden)
het en zijn naar onzijdige (o) woorden (het-woorden)
Hij pakt zijn boek.
Zij pakt haar boek.
Het hondje speelde met zijn bot.
Weten of een woord mannelijk of vrouwelijk is? Check het woordenboek of kijk naar de uitgang.
Fouten in verwijswoorden: hen of hun? 3/4
Gebruik hen wanneer het een lijdend voorwerp (lv) is.
Gebruik hen na een voorzetsel (vz).
Gebruik hun als het een meewerkend voorwerp (mv) is en er geen voorzetsel voor staat.
Gebruik hun nooit als onderwerp!
verwijs naar een enkelvoudig begrip dat een verzameling personen omvat (de schoolleiding, de klas) niet met ze, hen of hun maar met enkelvoudige verwijswoorden.
Fouten in verwijswoorden: dat of wat? 4/4
Let op! Soms gebruik je om te verwijzen het woordje 'wat'. In deze situaties gebruik je 'wat':
Bij de overtreffende trap (het mooiste wat mij is overkomen)
Als je verwijst naar een hele zin (Hij vertelde mij dat hij gisteren drie uur heeft gespijbeld, wat mij onwaarschijnlijk lijkt).
Als je verwijst naar een onbepaald woord (Dat is iets wat ik wel wil)
Kijk deze video voor herhaling
Grammaticale kronkels
Beknopte bijzin?
We kennen drie soorten beknopte bijzinnen:
te + infinitief (= hele werkwoord)
Hieronder vind je een paar voorbeelden van zinnen met een beknopte bijzin. Het onderwerp is paars.
Lopend naar de overkant, werd hij bijna aangereden.
In roomboter gebraden, smaakt het vlees hem erg goed.
Na koffie gedronken te hebben, vervolgden we onze busreis.
Onjuiste beknopte bijzin
In een beknopte bijzin staan geen onderwerp en persoonsvorm. Je kunt ze er in gedachte wel aan toe voegen. Als de zin dan niet meer klopt, dan heb je een onjuiste beknopte bijzin.
Na lang vergaderd te hebben, werd de uitslag bekend gemaakt. fout
Nadat de commissie lang vergaderd had, werd de uitslag bekend gemaakt. goed
Luid zingend zette de bus zich in beweging. fout
Terwijl de kinderen zongen, zette de bus zich in beweging. goed
Ingevet brachten we de schaatsen naar zolder. fout
We brachten de schaatsen die ingevet waren naar zolder. goed
Onjuiste inversie
Inversie = omdraaien
De omgekeerde volgorde van onderwerp en persoonsvorm.
Standaardvolgorde: eerst onderwerp, dan persoonsvorm.
Bij inversie wordt die volgorde omgedraaid, dus eerst persoonsvorm en dan onderwerp.
Hij was ziek en zijn we daarom nog niet klaar met de opdracht. Onjuist
Hij was ziek en we zijn daarom nog niet klaar met de opdracht. Juist
Samentrekking
Samentrekking houdt in dat een woord of woorddeel wordt weggelaten uit een woordgroep of zinsdeel, omdat hetzelfde woord(deel) ook elders in de zin voorkomt.
Ik koop een brood en neem meteen croissants mee.
Dit kan alleen als:
De betekenis hetzelfde is.
De functie hetzelfde is (bijv. beide onderwerp of beide lijdend voorwerp).
Het aantal hetzelfde is.
>> voorbeelden op volgende slide
Ik heb mijn fiets gekregen en uitgeprobeerd op mijn verjaardag.
Dit is een samentrekking van de volgende zinnen:
Ik heb mijn fiets gekregen en ik heb mijn fiets uitgeprobeerd op mijn verjaardag.
Omdat ‘ik heb mijn fiets’ al in het eerste deel van de zin staat, kun je het in het tweede deel van de zin weglaten.
En wanneer is de samentrekking onjuist?
Als er bij een samentrekking sprake is van verschillende betekenissen, verschillende grammaticale functie of een verschillende plek in de zin, dan gaat het om een foutieve samentrekking.
‘Die film is erg goed en mag je niet missen!’ fout
In ‘Die film is erg goed’ is die film onderwerp; in ‘(die film) mag je niet missen’ is die film lijdend voorwerp.
‘Die film is erg goed en die mag je niet missen’ of ‘Die film is erg goed en je mag hem niet missen.’ goed
Er wordt een verkeersdrempel aangelegd en nieuwe huizen.
De huizen worden gesloopt en de flat gerenoveerd.
Zij heeft haar vriendin opgebeld en gezegd dat ze niet komt.
De man heeft de inbreker een klap op zijn kop gegeven en daarna beroofd.
Enkelvoud en meervoud door elkaar gebruikt (enkelvoud / meervoud)
Grammaticale functie komt niet overeen. (onderwerp/lijdend voorwerp/meewerkend voorwerp)
Onjuist De cake is klaar en gaan we met zijn allen opeten.
Juist De cake is klaar en we gaan hem met zijn allen opeten.
Zeugma
Bijzondere onjuiste samentrekking
Als een woord gebruikt wordt in twee verschillende betekenissen
De soldaat stak zijn pijp op en zijn vijand neer. fout
De soldaat stak zijn pijp op en stak zijn vijand neer. goed
Ik zet koffie en de kat buiten. fout
Ik zet koffie en ik zet de kat buiten. goed
Zeugma
Doe mij een lol en een kop koffie fout
Doe mij een lol en doe mij een kop koffie. Goed
Hoe onderscheid je onjuist beknopte bijzin,
onjuiste samenstelling en inversie????
a (onjuiste beknopte bijzin) Na 30 euro betaald te hebben voor een ticket, vertrok de boot te vroeg.
b (onjuiste samentrekking) Televisieprogramma’s zijn veel te commercieel en kijk ik daarom niet.
c (onjuiste samentrekking) Goedkope vleesvervangers zijn populair en slaan supermarkten dus veel in.
d (onjuiste inversie) Pink was voor haar tournee in Canada én bezocht ze al diverse steden in Amerika.
Leg het verschil tussen deze drie uit, met gebruik van de begrippen onderwerp en persoonsvorm.
e (onjuiste beknopte bijzin) Na net aan een ijsje te zijn begonnen, verdween de zon achter de wolken.
f (onjuiste samentrekking) Ik vind Coco een heel mooie film en heeft dan ook een Oscar gewonnen.
g (onjuiste inversie) Het concert van Phil Collins is uitverkocht en kan ik om die reden niet gaan.
h (onjuiste beknopte bijzin) Kijkend naar links viel een boom van de rechterkant bovenop hem.
Ontspoorde zin/anakoloet
Ontspoorde zin
Eindigt met andere structuur dan hij begonnen is
Het vervelende aan deze zin is dat, als je hem hebt gelezen, moet je hem dan vaak nog een keer bekijken. Fout
Het vervelende aan deze zin is dat, als je hem hebt gelezen, je hem dan vaak nog een keer moet bekijken. goed