1
Statistiek en kans
Paragraaf 1.2
Staafdiagram, lijndiagram en cirkeldiagram
Hetzelfde getal kan in het ene diagram groot lijken en in het andere klein. Hoe lees je een diagram eerlijk?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
1
Statistiek en kans
Paragraaf 1.2
Staafdiagram, lijndiagram en cirkeldiagram
Hetzelfde getal kan in het ene diagram groot lijken en in het andere klein. Hoe lees je een diagram eerlijk?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 1 Statistiek en kans, paragraaf 1.2 Staafdiagram, lijndiagram en cirkeldiagram. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
1.2 Staafdiagram, lijndiagram en cirkeldiagram
Leerdoelen
1.2.1
Je kunt staaf-, lijn- en cirkeldiagrammen lezen en het juiste diagram kiezen.
1.2.2
Je kunt een percentage en de hoek in een cirkeldiagram berekenen.
1.2.3
Je kunt groepen vergelijken met relatieve frequenties en misleidende diagrammen herkennen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Startvraag
Welk diagram?
Je wilt laten zien hoe de temperatuur in Utrecht de afgelopen week steeg en daalde. Welk diagram past daar het best bij?
Cirkeldiagram
Staafdiagram
Beelddiagram
Lijndiagram
Laat stemmen en vraag naar het waarom. Een lijndiagram laat verloop in de tijd zien: je ziet stijgen en dalen. Een staafdiagram kan hier ook, maar vergelijkt vooral categorieën. Een cirkeldiagram toont delen van een geheel en past hier niet: temperaturen zijn geen delen van een totaal.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Een staafdiagram lezen
Een staafdiagram vergelijkt aantallen per categorie. Lees af bij de bovenkant van de staaf en kijk naar de schaal op de verticale as. Hier kiezen 14 van de 40 leerlingen TikTok. De staven bij elkaar tellen op tot 40: 14 + 10 + 8 + 6 + 2.
Laat leerlingen verschillen aflezen: hoeveel meer kiezen TikTok dan YouTube (8)? Let op de schaalverdeling: de verticale as loopt hier in stappen van 4, dus 10 ligt tussen 8 en 12. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Welk diagram wanneer?
Elk diagram vertelt een ander verhaal over je gegevens.
Staafdiagram
Vergelijkt categorieën. Lees af bij de bovenkant van de staaf en let op de schaal.
Lijndiagram
Toont verloop in de tijd. Let op stijgen en dalen en op waar de as begint.
Cirkeldiagram
Toont delen van een geheel. De hoek van een stuk is het percentage maal 360°.
Laat bij elke kaart een eigen voorbeeld bedenken: steden vergelijken, de koers van een aandeel, waaraan je zakgeld opgaat. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Voorbeeldopdracht 1
Van 40 leerlingen kiezen er 14 voor TikTok. Welk percentage is dat en hoe groot is de hoek in een cirkeldiagram?
gegeven
14 van de 40 leerlingen
volle cirkel: 360°
uitwerking
14 : 40 = 0,35 = 35%
0,35 · 360° = 126°
antwoord
35% en een hoek van 126°
Dit is een relatieve frequentie: het aandeel van het totaal. Controle: alle hoeken samen zijn 360°: 126° + 90° + 72° + 54° + 18° = 360°. Wie 14° antwoordt, neemt het aantal als hoek. Wie 35° antwoordt, vergeet te vermenigvuldigen met 360°. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Kennis
1
Hoeveel bezoekers had het zwembad in juni?
14.000
22.000
27.000
31.000
Het punt bij juni ligt op 22, en de as is in duizenden: 22.000. 14.000 is mei, 31.000 is juli en 27.000 is augustus: wie dat kiest, leest de verkeerde maand af. Vraag: in welke maand was de stijging het grootst? (juli, +9.000) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Misleidende diagrammen
Een diagram kan misleiden. Hier begint de verticale as pas bij 5.100, dus de lijn lijkt steil te stijgen. In werkelijkheid groeit het aantal volgers van 5.120 naar 5.200: maar 1,6%. Let op waar de as begint, of de stappen gelijk zijn en of er eenheden staan.
Laat leerlingen eerst vertellen wat ze zien: bijna een verdubbeling. Reken dan samen na: 80 : 5.120 = 0,0156, dus 1,6%. Dit trucje gebruiken reclames en nieuwsberichten. Vraag: hoe maak je dit diagram eerlijk? (as laten beginnen bij 0) Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
2
In het diagram zie je 50 sporters. Bereken welk percentage op voetbal zit.
Voetbal: 12 jongens en 8 meisjes, samen 20 sporters. 20 : 50 = 0,4 = 40%. Wie 12 of 8 antwoordt, kijkt maar naar één staaf. Wie 20% antwoordt, vergeet dat er 50 sporters zijn en deelt door 100. Controle: 25 jongens en 25 meisjes samen 50. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
3
In klas A kiest 9 van de 30 leerlingen basketbal, in klas B 8 van de 25. Welke uitspraak klopt?
Klas A, want daar zijn de meeste leerlingen
Klas A, want 9 is meer dan 8
Klas B: 8 van 25 is 32%, klas A is 30%
Even groot, want het verschil is maar 1
Om groepen van verschillende grootte te vergelijken heb je percentages nodig: 9 : 30 = 30% en 8 : 25 = 32%. Klas B heeft dus een iets groter aandeel, terwijl klas A meer basketballers telt. Wie A kiest, vergelijkt absolute aantallen in plaats van relatieve frequenties.
Vul de ontbrekende woorden en getallen in.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
4
Een lijndiagram laat zien hoe iets verandert in de tijd.
In een cirkeldiagram hoort bij 25% een hoek van 90°.
Het aandeel van een groep in het geheel heet de relatieve frequentie.
25% van 360° is 90°: een kwart van de cirkel. De afleider 25 is het percentage zelf, niet de hoek. De afleider staafdiagram klopt niet bij verloop in de tijd, al kan het er soms voor gebruikt worden.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
Er waren 180 reacties. Bereken hoeveel mensen ontevreden zijn.
Ontevreden hoort bij 100° van de 360°. Dat is 100 : 360 van de reacties: 100 : 360 · 180 = 50. Een andere weg: 180 reacties bij 360° betekent 0,5 reactie per graad, dus 100° is 50 reacties. Wie 100 antwoordt, neemt de hoek als aantal. Vraag: hoeveel reacties zijn tevreden? (75) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
V E R D E R K I J K E R
Het diagram achter het nieuws
Een 3D-cirkeldiagram laat het stuk dat voor staat groter lijken dan het is. Ook plaatjes die twee keer zo hoog en twee keer zo breed worden, lijken vier keer zo groot. Zoek een diagram in het nieuws: begint de as bij 0? Zijn de stappen gelijk? Wat wil de maker dat jij denkt?
Laat leerlingen in tweetallen een diagram uit een krant of van social media beoordelen en eerlijker maken. Een mooi gesprek over hoe cijfers beïnvloeden. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
1.2.1 Diagrammen lezen en kiezen
1.2.2 Percentage en hoek berekenen
1.2.3 Vergelijken en misleiding herkennen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp