§1.2 Veiligheid (Chemie Overal 3 havo)

• New lesson editor
• Scheikunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Introduction

Leerlingen leren de veiligheidsregels in het scheikundelokaal, herkennen de gevarenpictogrammen op een fles en weten wat ze doen als er iets misgaat. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 1 Scheikunde is overal, paragraaf 1.2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

1

Scheikunde is overal

Paragraaf 1.2

Veiligheid

In het scheikundelokaal draag je een bril en staat er een rode ruit op een fles. Wat betekent dat precies?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 1 Scheikunde is overal, paragraaf 1.2 Veiligheid. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: U.S. Food and Drug Administration, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

1.2  Veiligheid

Leerdoelen

1.2.1

Je kunt de veiligheidsregels in het scheikundelokaal noemen en toepassen.

1.2.2

Je kunt de gevarenpictogrammen op een fles herkennen en uitleggen.

1.2.3

Je kunt zeggen wat je doet bij een ongeluk, zoals een spatter in je oog.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Veilig werken met stoffen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Foto: Mpelletier1 (CC BY-SA 3.0)

Startvraag

Een rode ruit met een vlam

Op een fles staat een rode ruit met een vlam erin.

Wat betekent dit pictogram?

A

bijtend

B

schadelijk voor het milieu

C

ontvlambaar

D

explosief

Startvragen activeren voorkennis. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De vlam betekent: de stof of de damp kan gemakkelijk ontbranden, bijvoorbeeld ethanol. Een explosieve stof heeft een ontploffende bom als pictogram. Leerlingen kennen de pictogrammen vaak van schoonmaakmiddelen thuis: vraag waar ze er al eens een hebben gezien. Image credit: Mpelletier1, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Veilig werken in het lab

Scheikunde doe je met stoffen die ook gevaarlijk kunnen zijn. Daarom gelden vaste regels:

• Draag altijd een veiligheidsbril en een jas.

• Bind lang haar vast en laat tassen niet in het looppad staan.

• Eten en drinken doe je niet in het lab.

• Proef nooit aan een stof. Ruiken doe je door de damp met je hand naar je toe te waaieren.

• Lees eerst het etiket en doe een proef pas na toestemming.

Leg de regels niet als verbod uit maar als gewoonte van een goede onderzoeker. De bril is de belangrijkste regel: een spatter in het oog kan blijvende schade geven. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Pictogrammen op een fles

De pictogrammen staan in een rode ruit met een witte achtergrond. Ze vallen in drie groepen.

Brand en explosie

Vlam, vlam boven een cirkel en exploderende bom: de stof brandt, laat andere stoffen branden of ontploft.

Gezondheid

Doodshoofd (giftig), bijtend en uitroepteken (schadelijk of irriterend): vermijd contact.

Milieu

Dode vis en boom: de stof is slecht voor het water of het milieu. Giet haar niet door de gootsteen.

Op een fles staat ook een signaalwoord: Gevaar (ernstig) of Waarschuwing (minder ernstig). Wie het pictogram niet kent, vraagt het aan de docent of leest de veiligheidsinformatie. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Opdrachten Kennis

1

Wat betekent het pictogram met een doodshoofd?

A

bijtend

B

giftig

C

ontvlambaar

D

schadelijk voor het milieu

Het doodshoofd staat voor acuut giftige stoffen: ook kleine hoeveelheden zijn gevaarlijk. Bijtend heeft een pictogram met een hand en een metaalplaatje waar vloeistof op druppelt.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Als er iets misgaat

Blijf rustig en roep meteen de docent. Meld ook een klein ongelukje of een gemorste stof.

• Spatter in je oog: spoel direct en lang met veel water, bij de oogdouche.

• Brandwond: koel minstens tien minuten met koud stromend water.

• Gemorste stof: laat de docent bepalen hoe je opruimt.

• Brand in kleding of in een pan: de docent blust met een blusdeken of blusser.

Laat leerlingen aan het begin van het schooljaar zien waar de oogdouche, de blusdeken, de blusser en de nooduitgang zitten. Zie ook het practicum verderop. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Opdrachten Toepassing

2

Je morst een bijtende vloeistof op je hand. Wat doe je als eerste?

A

Direct spoelen met veel water

B

Afvegen met een zakdoek

C

Wachten tot het gaat prikken

D

Er een andere stof overheen doen

Water spoelt de stof weg en maakt haar minder sterk. Afvegen smeert de stof uit en laat een restje op de huid zitten. Een andere stof erbij kan een nieuwe reactie geven. Roep daarna de docent.

Vul de veiligheidsregels aan.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Opdrachten Kennis

3

In het lab draag je altijd een veiligheidsbril.

Lang haar bind je vast.

Eten en drinken is in het lab verboden.

Aan een stof ruik je nooit rechtstreeks, je waaiert de damp naar je toe.

veiligheidsbril

vast

verboden

ruik

proef

los

toegestaan

Controleer of leerlingen bij de laatste regel 'ruik' invullen en niet 'proef'. Proeven aan een stof in het lab is nooit toegestaan, ook niet als hij onschuldig lijkt.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Opdrachten Toepassing

4

Je wilt een stof met het vlam-pictogram verwarmen. Welke maatregelen neem je? Noem er twee.

Goede antwoorden: bril op, geen open vlam in de buurt zolang je de stof nog niet verwarmt, de fles dichtdoen, de docent om hulp vragen, verwarmen in een waterbad of op een verwarmingsplaat in plaats van boven een open vlam, een kleine hoeveelheid nemen. Vraag door: waarom is een open vlam bij ontvlambare dampen gevaarlijk? De damp kan door de vlam ontbranden.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Opdrachten Toepassing

★ 5

Je verwarmt ethanol (vlam-pictogram) in een waterbad in plaats van boven een brander. Waarom is dat veiliger?

A

Een waterbad is altijd sneller

B

Ethanol wordt door een vlam bijtend

C

Ethanol kookt alleen in een waterbad

D

Ethanoldamp kan bij een open vlam ontbranden

Ethanol kookt bij 78 °C, dus een waterbad van bijna 100 °C is warm genoeg. De damp komt dan niet in contact met een vlam. Een waterbad is niet sneller, en de brander verandert ethanol niet in een bijtende stof.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Practicum

Veiligheidsronde door het lokaal

Doel: Je zoekt uit waar de veiligheidsvoorzieningen in het scheikundelokaal zitten.

Je hebt nodig

• plattegrond van het lokaal

• pen

• veiligheidsbril

• docent

Zo doe je het

1. Teken de plattegrond van het lokaal en zet je bril op.

2. Zoek de oogdouche, de brandblusdeken en de brandblusser en teken ze in.

3. Zoek de zuurkast, de EHBO-doos en de nooduitgang.

4. Zoek drie flessen met een pictogram en schrijf op wat ze betekenen.

5. Vergelijk jouw plattegrond met die van je buur.

Een rondgang van tien minuten is genoeg. Laat leerlingen de plattegrond bewaren: ze gebruiken hem bij elk volgend practicum. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

V E R D I E P I N G

De zuurkast

In een zuurkast werk je met stoffen waarvan de damp schadelijk is. Een ventilator zuigt de lucht door de kast naar buiten, dus de damp komt niet bij jou terecht.

Zet het glazen schuifraam zo laag mogelijk en blijf met je hoofd buiten de kast.

Een zuurkast heet ook wel afzuigkast. De naam komt uit de tijd dat er vooral met zuren werd gewerkt, maar tegenwoordig staan er allerlei stoffen in. Image credit: onbekend, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.2

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

1.2.1 Veiligheidsregels in het lab

2

1.2.2 Gevarenpictogrammen herkennen

3

1.2.3 Handelen bij een ongeluk

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

1.2

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp