NEDERLAND 1978-2008
Nederland 1978-2008: Europa
Examenstof geschiedenis havo
NEDERLAND 1978-2008
Nederland 1978-2008: Europa
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Nederland 1948-2008, leidende vraag 2 (eerste deel); KA 45, 47, 48. Image credit: Rob Bogaerts for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1978-2008
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe crisis, liberaal beleid, Europese samenwerking en globalisering Nederland tussen 1978 en 2008 veranderden, in economie en in de rol in de wereld.
This item has no instructions
Welke woorden en beelden horen bij Nederland tussen 1978 en 2008?
Verwacht: crisis, bezuinigen, Lubbers, euro, Europa, globalisering, Srebrenica, kruisraketten. Gebruik ze als ophaak: eerst crisis en liberaal beleid, dan Europa en globalisering, dan de rol in de wereld.
FNV-demonstratie tegen het kabinetsbeleid, Utrecht, 11 juni 1983
NEDERLAND 1978-2008
Kritiek op de verzorgingsstaat
Tijdens de economische crisis van de jaren 1980 rees kritiek op de verzorgingsstaat
Ze werd te bureaucratisch en te duur bevonden
Vakbonden zoals de FNV protesteerden tegen het regeringsbeleid
KA 48. Het vorige onderwerp eindigde met de crisis rond 1980. Nu volgt de reactie: kritiek op de verzorgingsstaat. Bureaucratisch betekent: veel regels en papierwerk. Veelgemaakte fout: denken dat iedereen de kritiek deelde; de FNV-foto uit 1983 laat protest zien. Image credit: Rob Croes for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Premier Lubbers tijdens een toespraak, Den Haag, 17 februari 1983
NEDERLAND 1978-2008
Lubbers kiest een liberaal beleid
Regeringen onder Lubbers kozen voor een liberaal beleid
Ze voerden een bezuinigingspolitiek en beperkten de verzorgingsstaat
Ze privatiseerden staatsbedrijven
Privatisering: een staatsbedrijf komt in particuliere handen
KA 48. Liberaal beleid: meer eigen verantwoordelijkheid, een kleinere rol van de overheid. Bezuinigen: minder uitgeven. Privatisering: de overheid draagt een bedrijf over aan particuliere eigenaren. Veelgemaakte fout: denken dat de verzorgingsstaat werd afgeschaft; ze werd beperkt. Image credit: Marcel Antonisse / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1978-2008
Het poldermodel
Het poldermodel garandeerde politieke en economische rust
Regering, werkgevers en vakbonden overlegden samen over sociaaleconomisch beleid
Zo bleef de samenleving stabiel, ook tijdens de bezuinigingen
KA 48. Poldermodel: overleg en compromissen in plaats van conflict. Veelgemaakte fout: poldermodel verwarren met bezuinigingspolitiek; het poldermodel gaat over de manier van beslissen, de bezuinigingen over de inhoud.
Welke kritiek op de verzorgingsstaat klonk in de jaren 1980?
Ze was te klein en te goedkoop
Ze hield de verzuiling in stand
Ze was te bureaucratisch en te duur
Ze was te afhankelijk van Amerikaanse steun
Syllabus: te bureaucratisch en te duur. Verwachte fout: denken dat de kritiek over te weinig zorg ging.
Vul in
Regeringen onder Lubbers voerden een bezuinigingspolitiek en privatiseerden staatsbedrijven om de verzorgingsstaat te beperken.
Bezuinigingspolitiek en privatiseren. Verwachte fout: globalisering, dat is een wereldwijde ontwikkeling en geen beleid.
Containerschip in het Calandkanaal bij Europoort, 19 september 2002
NEDERLAND 1978-2008
Economisch herstel en globalisering
Aan het eind van de jaren 1980 herstelde de economie zich
Als handelsland profiteerde Nederland van Europese samenwerking en van globalisering
Globalisering: economieën in de wereld raken steeds meer met elkaar verbonden
KA 47-48. Handelsland: een land dat veel verdient aan handel en doorvoer. Globalisering is de toenemende verbondenheid van economieën wereldwijd. De foto toont een containerschip in 2002 als beeld van wereldhandel. Veelgemaakte fout: globalisering gelijkstellen aan Europese samenwerking; globalisering is wereldwijd. Image credit: Leo Johannes / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Europese top in Den Haag, onder anderen met koningin Beatrix, 26 juni 1986
NEDERLAND 1978-2008
Nederland, voorstander van Europa
Nederland was voorstander van verdere samenwerking in Europa
Als handelsland had het baat bij een grote, open markt
Staatslieden kwamen regelmatig bijeen op Europese toppen
KA 47. De foto toont de Europese top in Den Haag in 1986 (toen nog EEG genoemd). De Europese eenwording is een kenmerkend aspect. Veelgemaakte fout: denken dat de Europese Unie er al in 1986 was; die kwam later, na het Verdrag van Maastricht. Image credit: Rob Bogaerts for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Persconferentie na het akkoord van de Eurotop in Maastricht, 11 december 1991
NEDERLAND 1978-2008
Het Verdrag van Maastricht
Het Verdrag van Maastricht werd afgesloten onder Nederlands voorzitterschap
Het legde de basis voor de Europese Unie en de invoering van de euro
Tot 2008 kende Nederland een grote bloei, maar de sociale verschillen namen toe
KA 47-48. Het Verdrag van Maastricht (Eurotop in Maastricht, december 1991, foto) legde de basis voor de Europese Unie en de euro. Bloei en sociale verschillen: de economie groeide, maar niet iedereen profiteerde evenveel. Veelgemaakte fout: denken dat het verdrag de euro direct invoerde; het legde de basis. Image credit: Openbare Werken Gemeente Maastricht / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Wat legde het Verdrag van Maastricht de basis voor?
De Europese Unie en de invoering van de euro
De privatisering van staatsbedrijven
Het einde van de Koude Oorlog
De plaatsing van kruisraketten in Nederland
Maastricht: Europese Unie en euro. Verwachte fout: privatisering, dat is nationaal beleid.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
Crisis en kritiek, bezuinigen, herstel eind jaren 1980, Maastricht (1991), bloei tot 2008. De foto van de Eurotop is van 11 december 1991.
Demonstratie tegen kruisraketten, Den Haag, 26 oktober 1985
NEDERLAND 1978-2008
Gidsland en kruisraketten
Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland
Gidsland: een land dat zich een voorbeeld voor anderen vindt
Er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten
KA 45. Kruisraketten waren kernwapens die op Nederlands grondgebied geplaatst konden worden, in de greep van de wapenwedloop tussen twee blokken. Veel Nederlanders vreesden een atoomoorlog. Veelgemaakte fout: denken dat alle Nederlanders tegen de plaatsing waren. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1978-2008
NAVO en EU groeien
Door het einde van de Koude Oorlog kreeg de NAVO een andere rol
NAVO en Europese Unie werden sterk uitgebreid
Daardoor werd de Nederlandse invloed in Europa kleiner
KA 45 en 47. Meer lidstaten betekent dat een klein land als Nederland minder gewicht heeft. Nederland moest in de jaren 1990 zijn plaats in Europa en de wereld opnieuw bepalen. Veelgemaakte fout: denken dat de Nederlandse invloed groter werd door de uitbreiding.
Voormalig terrein van het Nederlandse VN-bataljon bij Srebrenica, 2008
NEDERLAND 1978-2008
Srebrenica en een nieuwe crisis
Na de val van Srebrenica werd Nederland terughoudender in zijn internationale ambities
In 2008 brak een nieuwe economische crisis uit
Zo eindigde een periode van bloei en grote ambities
KA 45. Nederlandse VN-militairen konden de val van Srebrenica in juli 1995 niet voorkomen. Het beeld van het gidsland kreeg daardoor een knauw. Veelgemaakte fout: Srebrenica verwarren met de kruisraketten; dat was een ander onderwerp, tien jaar eerder. Image credit: Julian Nyča / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Vul in
Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland; er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten op Nederlands grondgebied.
Gidsland en kruisraketten. Verwachte fout: euro, dat is Europese samenwerking.
Hoe stelde Nederland zich op na de val van Srebrenica?
Ambitieuzer als gidsland
Neutraal en buiten de NAVO gebleven
Als leider van de uitbreiding van de NAVO
Terughoudender in internationale ambities
Terughoudender. Verwachte fout: ambitieuzer, wat past bij het gidsland van daarvoor.
Welk deel vond je het lastigst?
Bezuinigen, privatisering en poldermodel
Globalisering en Verdrag van Maastricht
Gidsland en kruisraketten
NAVO, EU en Srebrenica
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Wat veranderde het meest tussen 1978 en 2008?
Goed: van kritiek op de verzorgingsstaat naar liberaal beleid, van nationaal naar Europees en globaal, kleinere Nederlandse invloed. Verwachte fout: alleen een losse gebeurtenis noemen.
NEDERLAND 1978-2008
Begrippen (1/2)
bezuinigingspolitiek: Beleid om minder geld uit te geven, ook aan de verzorgingsstaat
privatisering: Staatsbedrijven in particuliere handen brengen
poldermodel: Overleg tussen regering en sociale partners, dat rust en stabiliteit gaf
globalisering: Economieën in de wereld raken steeds meer met elkaar verbonden
Verdrag van Maastricht: Verdrag onder Nederlands voorzitterschap, basis voor EU en euro
This item has no instructions
NEDERLAND 1978-2008
Begrippen (2/2)
Europese Unie: Samenwerkingsverband van Europese landen, gegroeid vanuit Maastricht
euro: Gemeenschappelijke Europese munt
gidsland: Land dat zich een voorbeeld voor anderen vindt
kruisraketten: Kernwapens waartegen in de jaren 1980 grote demonstraties waren
Srebrenica: Plaats in Bosnië waarvan de val Nederland terughoudender maakte
This item has no instructions