Nederland 1978-2008: Europa (Geschiedenis havo), les 1: Uitleg

NEDERLAND 1978-2008

Nederland 1978-2008: Europa

Examenstof geschiedenis havo

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Leerlingen leren hoe Nederland tussen 1978 en 2008 veranderde: kritiek op de verzorgingsstaat, het liberale beleid van Lubbers, globalisering, het Verdrag van Maastricht en de rol in de wereld. De les bestaat uit uitleg met checks en een exit. Docenten sluiten aan op het vorige onderwerp, de crisis rond 1980.

Items in this lesson

NEDERLAND 1978-2008

Nederland 1978-2008: Europa

Examenstof geschiedenis havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Nederland 1948-2008, leidende vraag 2 (eerste deel); KA 45, 47, 48. Image credit: Rob Bogaerts for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

NEDERLAND 1978-2008

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen hoe crisis, liberaal beleid, Europese samenwerking en globalisering Nederland tussen 1978 en 2008 veranderden, in economie en in de rol in de wereld.

This item has no instructions

Welke woorden en beelden horen bij Nederland tussen 1978 en 2008?

Verwacht: crisis, bezuinigen, Lubbers, euro, Europa, globalisering, Srebrenica, kruisraketten. Gebruik ze als ophaak: eerst crisis en liberaal beleid, dan Europa en globalisering, dan de rol in de wereld.

FNV-demonstratie tegen het kabinetsbeleid, Utrecht, 11 juni 1983

NEDERLAND 1978-2008

Kritiek op de verzorgingsstaat

  • Tijdens de economische crisis van de jaren 1980 rees kritiek op de verzorgingsstaat

  • Ze werd te bureaucratisch en te duur bevonden

  • Vakbonden zoals de FNV protesteerden tegen het regeringsbeleid

KA 48. Het vorige onderwerp eindigde met de crisis rond 1980. Nu volgt de reactie: kritiek op de verzorgingsstaat. Bureaucratisch betekent: veel regels en papierwerk. Veelgemaakte fout: denken dat iedereen de kritiek deelde; de FNV-foto uit 1983 laat protest zien. Image credit: Rob Croes for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

Premier Lubbers tijdens een toespraak, Den Haag, 17 februari 1983

NEDERLAND 1978-2008

Lubbers kiest een liberaal beleid

  • Regeringen onder Lubbers kozen voor een liberaal beleid

  • Ze voerden een bezuinigingspolitiek en beperkten de verzorgingsstaat

  • Ze privatiseerden staatsbedrijven

  • Privatisering: een staatsbedrijf komt in particuliere handen

KA 48. Liberaal beleid: meer eigen verantwoordelijkheid, een kleinere rol van de overheid. Bezuinigen: minder uitgeven. Privatisering: de overheid draagt een bedrijf over aan particuliere eigenaren. Veelgemaakte fout: denken dat de verzorgingsstaat werd afgeschaft; ze werd beperkt. Image credit: Marcel Antonisse / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

NEDERLAND 1978-2008

Het poldermodel

  • Het poldermodel garandeerde politieke en economische rust

  • Regering, werkgevers en vakbonden overlegden samen over sociaaleconomisch beleid

  • Zo bleef de samenleving stabiel, ook tijdens de bezuinigingen

KA 48. Poldermodel: overleg en compromissen in plaats van conflict. Veelgemaakte fout: poldermodel verwarren met bezuinigingspolitiek; het poldermodel gaat over de manier van beslissen, de bezuinigingen over de inhoud.

Welke kritiek op de verzorgingsstaat klonk in de jaren 1980?

A

Ze was te klein en te goedkoop

B

Ze hield de verzuiling in stand

C

Ze was te bureaucratisch en te duur

D

Ze was te afhankelijk van Amerikaanse steun

Syllabus: te bureaucratisch en te duur. Verwachte fout: denken dat de kritiek over te weinig zorg ging.

Vul in

Regeringen onder Lubbers voerden een bezuinigingspolitiek en privatiseerden staatsbedrijven om de verzorgingsstaat te beperken.

bezuinigingspolitiek
privatiseerden
verzuiling
globalisering

Bezuinigingspolitiek en privatiseren. Verwachte fout: globalisering, dat is een wereldwijde ontwikkeling en geen beleid.

Containerschip in het Calandkanaal bij Europoort, 19 september 2002

NEDERLAND 1978-2008

Economisch herstel en globalisering

  • Aan het eind van de jaren 1980 herstelde de economie zich

  • Als handelsland profiteerde Nederland van Europese samenwerking en van globalisering

  • Globalisering: economieën in de wereld raken steeds meer met elkaar verbonden

KA 47-48. Handelsland: een land dat veel verdient aan handel en doorvoer. Globalisering is de toenemende verbondenheid van economieën wereldwijd. De foto toont een containerschip in 2002 als beeld van wereldhandel. Veelgemaakte fout: globalisering gelijkstellen aan Europese samenwerking; globalisering is wereldwijd. Image credit: Leo Johannes / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Europese top in Den Haag, onder anderen met koningin Beatrix, 26 juni 1986

NEDERLAND 1978-2008

Nederland, voorstander van Europa

  • Nederland was voorstander van verdere samenwerking in Europa

  • Als handelsland had het baat bij een grote, open markt

  • Staatslieden kwamen regelmatig bijeen op Europese toppen

KA 47. De foto toont de Europese top in Den Haag in 1986 (toen nog EEG genoemd). De Europese eenwording is een kenmerkend aspect. Veelgemaakte fout: denken dat de Europese Unie er al in 1986 was; die kwam later, na het Verdrag van Maastricht. Image credit: Rob Bogaerts for Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

Persconferentie na het akkoord van de Eurotop in Maastricht, 11 december 1991

NEDERLAND 1978-2008

Het Verdrag van Maastricht

  • Het Verdrag van Maastricht werd afgesloten onder Nederlands voorzitterschap

  • Het legde de basis voor de Europese Unie en de invoering van de euro

  • Tot 2008 kende Nederland een grote bloei, maar de sociale verschillen namen toe

KA 47-48. Het Verdrag van Maastricht (Eurotop in Maastricht, december 1991, foto) legde de basis voor de Europese Unie en de euro. Bloei en sociale verschillen: de economie groeide, maar niet iedereen profiteerde evenveel. Veelgemaakte fout: denken dat het verdrag de euro direct invoerde; het legde de basis. Image credit: Openbare Werken Gemeente Maastricht / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Wat legde het Verdrag van Maastricht de basis voor?

A

De Europese Unie en de invoering van de euro

B

De privatisering van staatsbedrijven

C

Het einde van de Koude Oorlog

D

De plaatsing van kruisraketten in Nederland

Maastricht: Europese Unie en euro. Verwachte fout: privatisering, dat is nationaal beleid.

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Bezuinigingspolitiek onder Lubbers

2

Kritiek op de verzorgingsstaat in de crisis

3

Grote bloei tot 2008

4

Economisch herstel eind jaren 1980

5

Verdrag van Maastricht

Crisis en kritiek, bezuinigen, herstel eind jaren 1980, Maastricht (1991), bloei tot 2008. De foto van de Eurotop is van 11 december 1991.

Demonstratie tegen kruisraketten, Den Haag, 26 oktober 1985

NEDERLAND 1978-2008

Gidsland en kruisraketten

  • Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland

  • Gidsland: een land dat zich een voorbeeld voor anderen vindt

  • Er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten

KA 45. Kruisraketten waren kernwapens die op Nederlands grondgebied geplaatst konden worden, in de greep van de wapenwedloop tussen twee blokken. Veel Nederlanders vreesden een atoomoorlog. Veelgemaakte fout: denken dat alle Nederlanders tegen de plaatsing waren. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

NEDERLAND 1978-2008

NAVO en EU groeien

  • Door het einde van de Koude Oorlog kreeg de NAVO een andere rol

  • NAVO en Europese Unie werden sterk uitgebreid

  • Daardoor werd de Nederlandse invloed in Europa kleiner

KA 45 en 47. Meer lidstaten betekent dat een klein land als Nederland minder gewicht heeft. Nederland moest in de jaren 1990 zijn plaats in Europa en de wereld opnieuw bepalen. Veelgemaakte fout: denken dat de Nederlandse invloed groter werd door de uitbreiding.

Voormalig terrein van het Nederlandse VN-bataljon bij Srebrenica, 2008

NEDERLAND 1978-2008

Srebrenica en een nieuwe crisis

  • Na de val van Srebrenica werd Nederland terughoudender in zijn internationale ambities

  • In 2008 brak een nieuwe economische crisis uit

  • Zo eindigde een periode van bloei en grote ambities

KA 45. Nederlandse VN-militairen konden de val van Srebrenica in juli 1995 niet voorkomen. Het beeld van het gidsland kreeg daardoor een knauw. Veelgemaakte fout: Srebrenica verwarren met de kruisraketten; dat was een ander onderwerp, tien jaar eerder. Image credit: Julian Nyča / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Vul in

Tot in de jaren 1980 zag Nederland zich als gidsland; er waren grote demonstraties tegen de plaatsing van kruisraketten op Nederlands grondgebied.

gidsland
kruisraketten
poldermodel
euro

Gidsland en kruisraketten. Verwachte fout: euro, dat is Europese samenwerking.

Hoe stelde Nederland zich op na de val van Srebrenica?

A

Ambitieuzer als gidsland

B

Neutraal en buiten de NAVO gebleven

C

Als leider van de uitbreiding van de NAVO

D

Terughoudender in internationale ambities

Terughoudender. Verwachte fout: ambitieuzer, wat past bij het gidsland van daarvoor.

Welk deel vond je het lastigst?

1

Bezuinigen, privatisering en poldermodel

2

Globalisering en Verdrag van Maastricht

3

Gidsland en kruisraketten

4

NAVO, EU en Srebrenica

Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.

Wat veranderde het meest tussen 1978 en 2008?

Goed: van kritiek op de verzorgingsstaat naar liberaal beleid, van nationaal naar Europees en globaal, kleinere Nederlandse invloed. Verwachte fout: alleen een losse gebeurtenis noemen.

NEDERLAND 1978-2008

Begrippen (1/2)

  • bezuinigingspolitiek: Beleid om minder geld uit te geven, ook aan de verzorgingsstaat

  • privatisering: Staatsbedrijven in particuliere handen brengen

  • poldermodel: Overleg tussen regering en sociale partners, dat rust en stabiliteit gaf

  • globalisering: Economieën in de wereld raken steeds meer met elkaar verbonden

  • Verdrag van Maastricht: Verdrag onder Nederlands voorzitterschap, basis voor EU en euro

This item has no instructions

NEDERLAND 1978-2008

Begrippen (2/2)

  • Europese Unie: Samenwerkingsverband van Europese landen, gegroeid vanuit Maastricht

  • euro: Gemeenschappelijke Europese munt

  • gidsland: Land dat zich een voorbeeld voor anderen vindt

  • kruisraketten: Kernwapens waartegen in de jaren 1980 grote demonstraties waren

  • Srebrenica: Plaats in Bosnië waarvan de val Nederland terughoudender maakte

This item has no instructions